Giải bài tập - Cánh diều lớp 5

Em hãy nêu đóng góp của các nhân vật sau đây đối với quê hương, đất nước?

Em hãy đọc câu chuyện Lý Tự Trọng – Sống mãi tên anh trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 6,7 và trả lời các câu hỏi sau:

a. Lý Tự Trọng đã có đóng góp gì cho quê hương, đất nước?

b. Vì sao chúng ta phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước?

Em hãy lựa chọn những lời nói, việc làm ở cột A để nối với tranh ở cột B sao cho phù hợp với việc thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

* Em hãy kể thêm những lời nói, việc làm khác thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương đất nước mà em biết.

Em hãy vẽ mặt cười vào ý kiến mà em đồng tình, mặt không vui vào ý kiến mà em không đồng tình trong việc thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước và nêu lí do.

a. Biết ơn các cô, chú, bác thương binh, liệt sĩ là thể hiện đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”.

Vì: ......

b. Chúng ta phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước vì họ giúp cho đất nước ta ngày càng giàu mạnh, tươi đẹp.

Vì: ......

c. Vì còn nhỏ tuổi nên học sinh không thể làm gì để giúp các cô, chú, bác thương binh và gia đình liệt sĩ.

Vì: ......

d. Nhắc nhở để bạn bè có thái độ, hành vi biết ơn những người có công với quê hương, đất nước cũng là việc làm thể hiện lòng biết ơn.

Vì: ......

e. Phấn đấu học tập và rèn luyện để trở thành người có ích cho xã hội là việc làm thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

Vì: ......

g. Chỉ có những anh hùng, liệt sĩ đã hi sinh trong kháng chiến chống giặc ngoại xâm mới là người có công với quê hương, đất nước.

Vì: ......

Em hãy bày tỏ ý kiến trong những trường hợp dưới đây:

a. Bà Năm là mẹ liệt sĩ ở cạnh nhà em. Mấy hôm nay, bà bị ốm. Em và các bạn trong xóm xin phép bố mẹ đến chăm sóc và dọn dẹp nhà cửa giúp bà.

Em có đồng tình với việc làm của các bạn trong trường hợp trên không? Vì sao?

b. Khi thảo luận về chủ đề “Nên làm gì để thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước”, Trung bày tỏ mong muốn phấn đấu, rèn luyện để sau này trở thành vận động viên cầu lông lập kỉ lục thế giới.

Em có đồng tình với mong muốn của Trung không? Vì sao?

c. Tuyết rất thích được ông Thành – nghệ nhân nặn tò he hướng dẫn để làm ra những nhân vật sinh động. Tuyết muốn sau này trở thành nghệ nhân nặn tò he và giới thiệu với bạn bè quốc tế về những nét văn hoá dân gian đặc sắc của Việt Nam.

Em có đồng tình với việc làm và suy nghĩ của Tuyết không? Vì sao?

d. Trong buổi giao lưu với một trường quốc tế, khi được yêu cầu giới thiệu về đất nước mình, Khôi đã chia sẻ về các danh nhân văn hoá thế giới của Việt Nam.

Em có đồng tình với việc làm của Khôi không? Vì sao?

Em hãy xử lí các tình huống sau:

Tình huống 1. Trong buổi thảo luận về chủ đề “Thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước”, Nam cho rằng, học sinh cần chăm chỉ học tập, rèn đức luyện tài để trở thành người giúp ích cho đất nước. Nga thì cho rằng, học sinh còn nhỏ nên chỉ cần trân trọng, ghi ơn những người tham gia chống giặc ngoại xâm là đủ.

a. Em đồng tình với ý kiến của Nam hay Nga? Vì sao?

b. Nếu là thành viên của lớp, em sẽ đưa ra ý kiến của mình như thế nào?

Tình huống 2. Mẹ Lam là giáo viên xung phong đi giảng dạy ở vùng hải đảo. Lam ở nhà với bà. Các bạn trong lớp đều rất cảm phục và muốn giúp đỡ Lam, nhưng chưa biết phải làm thế nào.

Nếu là thành viên của lớp, em sẽ đề xuất cách gì để giúp đỡ Lam?

Tình huống 3. Nhân kỉ niệm ngày Giải phóng miền Nam, cô giáo lên kế hoạch tổ chức đến thăm và tặng quà cho các gia đình thương binh, liệt sĩ ở địa phương. Các bạn đều rất nhiệt tình, riêng Long không tham gia vì bận đi đá bóng.

a. Em có đồng tình với việc làm của Long không? Vì sao?

b. Nếu là bạn cùng lớp với Long, em sẽ nói gì với Long?

Em hãy vẽ mặt cười vào ô trống trong tranh thể hiện tôn trọng sự khác biệt.

a. Em hãy nêu các biểu hiện thể hiện tôn trọng sự khác biệt trong các tranh trên:

b. Em hãy kể thêm một số biểu hiện thể hiện tôn trọng sự khác biệt với mọi người xung quanh.

Em hãy đọc câu chuyện Màu của cầu vồng trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 13 và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Các màu sắc tranh luận với nhau về vấn đề gì?

b. Theo em, vì sao phải tôn trọng sự khác biệt?

Em hãy đánh dấu X vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với những thái độ, hành vi dưới đây và nêu lí do.

Em hãy nhận xét các ý kiến dưới đây:

a. Có lời nói, việc làm phân biệt đối xử với người khác là không văn minh.

→ Nhận xét của em:

b. Vì mỗi người đều có sự khác biệt về tính cách, sở thích, thói quen,... nên không ai được quyền góp ý, nhận xét người khác.

→ Nhận xét của em:

c. Tôn trọng sự khác biệt của người khác phải được thể hiện bằng suy nghĩ, lời nói và hành động.

→ Nhận xét của em:

d. Tôn trọng sự khác biệt của người khác sẽ được mọi người xung quanh tôn trọng và yêu quý.

→ Nhận xét của em:

e. Tôn trọng sự khác biệt giúp mọi người vui vẻ, đoàn kết và cuộc sống trở nên phong phú, ý nghĩa hơn.

→ Nhận xét của em:

Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Lớp 5A được giao nhiệm vụ chuẩn bị các tiết mục văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Linh không đồng ý nhận Bình vào nhóm của mình vì cho rằng Bình chậm chạp, sẽ làm ảnh hưởng đến nhóm.

- Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ làm gì?

Tình huống 2. Khánh ít nói, hay ngồi một mình. Lực và một số bạn trong lớp không thích chơi cùng vì cho rằng Khánh không hoà đồng, xem thường người khác.

- Nếu là bạn cùng lớp, em sẽ khuyên Lực và các bạn như thế nào?

Tình huống 3. Trong các cuộc thảo luận, Hương thường không lắng nghe ý kiến của các bạn vì cho rằng ý kiến của mình luôn đúng, còn ý kiến mọi người đều sai. Khi các bạn góp ý, Hương nói đó là tính cách riêng của mình và không muốn thay đổi.

- Nếu là bạn của Hương, em sẽ làm gì?

Tình huống 4. Trong buổi sinh hoạt lớp, cô giáo cho các bạn chia sẻ về ước mơ của mình trong tương lai. Lần lượt các bạn đều mong muốn trở thành bác sĩ, giáo viên,... Đến lượt mình, Toàn vui vẻ nói: “Em ước mơ trở thành đầu bếp nổi tiếng ạ!”. Nghe thế, Thịnh và một số bạn bật cười, vì cho rằng việc nấu ăn thường chỉ dành cho phụ nữ.

- Nếu chứng kiến việc làm của Thịnh và các bạn, em sẽ làm gì?

Em hãy nêu những khó khăn của các bạn trong những bức tranh dưới đây:

*Hãy kể thêm những khó khăn trong học tập và cuộc sống mà em biết.

Em hãy đọc câu chuyện Một học sinh nghèo vượt khó trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 18, 19 và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Bạn Thảo đã vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống như thế nào?

b. Sự vượt khó đó đã mang lại điều gì cho Thảo?

c. Vì sao chúng ta phải biết vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống?

Em hãy đánh dấu X vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và đưa ra nhận xét của em.

Em hãy đánh dấu X vào ô trống đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Mỗi khi gặp bài tập khó, Hùng mở ngay sách có lời giải ra chép.

b. Dù còn mệt sau đợt ốm, nhưng Hưng vẫn cố gắng tập thể dục đều đặn mỗi sáng.

c. Biết mình nói năng chưa lưu loát, Hà thường lảng tránh các hoạt động tập thể.

d. Mỗi khi gặp khó khăn, Lan thường tìm các phương án khác nhau để giải quyết vấn đề.

e. Thấy mình chưa học giỏi môn Tiếng Việt, Trường chỉ biết than phiền với bạn bè.

Em hãy nhận xét về sự vượt qua khó khăn của các bạn trong những trường hợp dưới đây:

Trường hợp 1. Đang học lớp 5, một tai nạn bất ngờ đã cướp đi đôi chân của Khánh. Để tự động viên mình, Khánh đã đọc sách về những tấm gương vươn lên của người khuyết tật. Được người thân và bạn bè giúp đỡ, Khánh đã nỗ lực vượt qua nghịch cảnh và nhanh chóng trở lại trường học tập, rèn luyện và tiếp tục theo đuổi ước mơ trở thành kĩ sư công nghệ thông tin.

Nhận xét của em:

Trường hợp 2. Để khắc phục nhược điểm nói lắp, An đã tìm kiếm và học hỏi các biện pháp từ sách báo, trên In-tơ-nét (Internet) và thử rèn luyện. Qua vài tuần tập luyện nhưng chưa thấy có kết quả, An rất nản lòng và không còn muốn sửa chữa khuyết điểm này nữa.

Nhận xét của em:

Trường hợp 3. Trang cùng gia đình chuyển từ thành phố về nông thôn sinh sống. Cách sống và giọng nói khác biệt của mọi người đã gây cho Trang nhiều khó khăn trong học tập và sinh hoạt. Để vượt qua điều đó, Trang đã tìm hiểu phong tục, thói quen sinh hoạt của người dân địa phương và các bạn trong lớp, tích cực nói chuyện và tham gia vào các hoạt động chung của tập thể. Trang còn mời các bạn về nhà chơi vào những dịp cuối tuần. Không lâu sau, Trang đã hoà nhập được với cuộc sống ở nơi đây.

Nhận xét của em:

Em hãy nêu cách các bạn trong tranh đã làm gì để vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống.

Em hãy đọc câu chuyện về anh Níc Vu-gic (Nick Vujicic), thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 22, 23 và trả lời các câu hỏi sau:

a. Anh Níc Vu-gic và thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký đã vượt qua những khó khăn của bản thân như thế nào?

b. Nêu suy nghĩ của em về những tấm gương vượt khó kể trên.

Em hãy đánh dấu X vào ô trống đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Khi quá mệt mỏi trước khó khăn, Dung tạm thời nghỉ ngơi để lấy sức và tiếp tục nghĩ cách vượt khó.

b. Mỗi khi gặp khó khăn, Trang liền tìm ngay người thân để nhờ giúp đỡ.

c. Trước khi làm việc gì, Phong cũng đều dự kiến những khó khăn có thể xảy ra để chủ động xử lí.

d. Khi gặp khó khăn, Trung không làm gì cả và hi vọng khó khăn sẽ qua đi.

e. Mỗi khi thất bại trước khó khăn, Hùng lại tìm hiểu nguyên nhân và cố gắng vượt qua.

g. Để vượt qua khó khăn, Mai luôn rèn luyện cho mình thói quen làm việc nhẫn nại, tìm cách giải quyết.

Em hãy sắp xếp các bước giải quyết khó khăn dưới đây theo thứ tự đúng.

Em hãy đưa ra lời khuyên để giúp các bạn vượt qua khó khăn trong các trường hợp sau:

Trường hợp 1. Để chuẩn bị hội trại, Huỳnh xung phong đảm nhận phần trang trí bằng các bức tranh. Nhưng vì khối lượng công việc nhiều hơn so với dự định nên sắp đến ngày dựng trại mà Huỳnh vẫn chưa vẽ xong.

Lời khuyên của em:

Trường hợp 2. Kết quả học tập học kì này của Thắng giảm sút do ham mê trò chơi điện tử. Thắng tự hứa với bản thân sẽ không chơi nữa, nhưng bạn rất khó khăn để vượt qua sức hấp dẫn của trò chơi.

Lời khuyên của em:

Trường hợp 3. Năm nay, Tuấn được bầu làm lớp trưởng. Tuấn thấy nề nếp của lớp chưa tốt, một số bạn còn đi học muộn và nói chuyện riêng trong giờ học. Tuấn chưa biết phải quản lí lớp như thế nào cho hiệu quả.

Lời khuyên của em:

Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Tối nay có một trận bóng đá mà Tiến rất yêu thích. Trận bóng sắp bắt đầu, nhưng Tiến chưa ôn bài xong. Tiến rất phân vân.

Nếu là Tiến, em sẽ làm gì?

Tình huống 2. Hoa xin bố mẹ đi học đàn ghi-ta (guitar) vì rất thích bộ môn này. Tuy nhiên, sau một thời gian luyện tập, cảm thấy không tiến bộ, các ngón tay bị đau nhức, nên Hoa rất chán nản và muốn bỏ học.

Nếu là Hoa, em sẽ vượt qua khó khăn trên như thế nào?

Tình huống 3. Để chuẩn bị ngày hội thể thao của trường, thấy A Lử có năng khiếu thể thao nên cô giáo đề xuất em tham gia môn chạy. Tuy nhiên, A Lử lại thích tham gia môn nhảy cao hơn. Bạn muốn bày tỏ nguyện vọng của mình, nhưng lại ngại ngùng mỗi khi giao tiếp với cô.

Nếu là A Lử, em sẽ vượt qua khó khăn trên như thế nào?

Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Theo em cái đúng cái tốt nào cần bảo vệ qua lời nói, việc làm của các bạn trong những tranh dưới đây?

b. Em hãy kể thêm những cái đúng, cái tốt khác cần được bảo vệ.

Em hãy đọc câu chuyện Chú cảnh sát đáng mến trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 27, 28 và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Em có nhận xét gì về việc làm của chú cảnh sát trong câu chuyện trên

b. Theo em, vì sao phải bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Nêu các cách để bảo vệ cái đúng, cái tốt trong những tranh dưới đây.

b. Hãy kể thêm các cách để bảo vệ cái đúng, cái tốt khác mà em biết.

Em hãy đánh dấu X vào ô trống đồng tình hoặc không đồng tình với các ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Những việc làm sai trái mà không liên quan đến mình thì không cần lên tiếng, bảo vệ.

b. Đấu tranh, bảo vệ cái đúng, cái tốt sẽ được mọi người yêu quý và kính trọng.

c. Bảo vệ cái đúng, cái tốt làm cho xã hội tiến bộ và văn minh hơn.

d. Sự thờ ơ, vô cảm tạo điều kiện cho cái xấu, cái ác lây lan trong xã hội.

e. Bảo vệ cái đúng, cái tốt chỉ là việc làm của người lớn.

g. Đấu tranh, bảo vệ cái đúng, cái tốt giúp rèn luyện đức tính dũng cảm, sống có trách nhiệm.

Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Trên đường đi học về, Nam và Hà phát hiện một nhóm người đang lấy cắp nhiều đoạn rào chắn bằng sắt. Nam rất bất bình, nhưng Hà nói: “Thôi kệ đi, việc này không liên quan đến mình!”.

Nếu là Nam, em sẽ làm gì?

Tình huống 2. Trong tiết sinh hoạt lớp, Lan nói với Hiền: “Tuần này, lớp mình có một số thành viên vi phạm nội quy. Mình muốn có ý kiến, nhưng lại sợ các bạn không vui và ghét mình”.

Nếu là Hiền, em sẽ khuyên Lan điều gì? Vì sao?

Tình huống 3. Hoa bị khuyết tật ở chân nên gặp khó khăn khi đi lại. Huyền đã tình nguyện đèo Hoa tới trường mỗi ngày, dù trời nắng hay mưa. Biết hành động cao đẹp của Huyền, Nga băn khoăn không biết mình nên làm gì để lan toả câu chuyện đẹp của Huyền đến mọi người.

Nếu là Nga, em sẽ làm gì? Vì sao?

Tình huống 4. Trong giờ thảo luận nhóm, Ân không làm các nhiệm vụ được phân công mà ngồi làm việc riêng. Kết thúc thảo luận, cô giáo đề nghị đánh giá mức độ tham gia của các thành viên. Thuỳ nói: “Hôm nay, Ân không tích cực thực hiện nhiệm vụ”. Ân phản ứng và cho rằng Thuỳ không thích mình nên đánh giá như vậy.

Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ làm gì? Vì sao?

Em hãy quan sát bức tranh dưới đây và tìm ra những điểm chưa hợp lí trong tranh liên quan đến môi trường sống.

Em hãy đọc các thông tin dưới đây và gọi tên các loại môi trường sống.

Em hãy đọc các thông tin trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 32, 33 và trả lời các câu hỏi sau:

a. Môi trường sống hiện nay đang gặp phải những vấn đề gì?

b. Em hãy kể thêm các vấn đề khác của môi trường sống mà em biết.

c. Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường sống?

Em hãy chọn môi trường sống phù hợp với các loại sinh vật

Em hãy đánh dấu x vào ô đúng hoặc sai và đưa ra nhận xét của em với mỗi ý kiến dưới đây:

Em hãy dự đoán hậu quả có thể xảy ra từ các hành động dưới đây:

Em hãy đánh dấu x vào ô trống đồng tình hoặc không đồng tình với ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

“Bảo vệ môi trường sống là bảo vệ cuộc sống của chính chúng ta”.

Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Các bạn trong tranh dưới đây đã làm gì để bảo vệ môi trường sống?

b. Em hãy kể thêm các hành động khác thể hiện việc bảo vệ môi trường sống.

Em hãy quan sát tranh và thực hiện yêu cầu dưới đây:

Em hãy đánh dấu X vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và đưa ra nhận xét của em.

Em hãy đánh dấu X vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Sử dụng da và lông của động vật hoang dã để làm các sản phẩm thời trang như quần áo, túi xách, giày dép,...

b. Sau khi sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật thì vứt luôn vỏ lọ thuốc ngay tại cánh đồng.

c. Xả nước thải chưa xử lí của nhà máy ra ngoài môi trường làm ô nhiễm nguồn nước.

d. Sử dụng loa di động để giới thiệu sản phẩm, khiến cho tiếng ổn vượt quá mức cho phép.

*Nếu bạn bè hay người thân của em làm những việc trên thì em sẽ làm gì

Em hãy viết tiếp các câu chuyện sau:

Em hãy thực hiện yêu cầu dưới đây và chia sẻ cùng bạn.

Giả sử em được mẹ cho 100 000 đồng để đi chợ, em sẽ sử dụng số tiền này như thế nào? Vì sao?

Em hãy quan sát tranh và thực hiện các yêu cầu dưới đây:

a. Em hãy nêu các cách sử dụng tiền hợp lí trong mỗi bức tranh.

b. Hãy nêu thêm các cách sử dụng tiền hợp lí khác mà em biết.

Em hãy đọc thông tin Phương pháp quản lí chi tiêu Ka-kê-bộ trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 63 và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Em có nhận xét gì về cách quản lí chi tiêu theo phương pháp Ka-kê-bộ?

b. Em sẽ khuyên bạn bè như thế nào để sử dụng tiền hợp lí?

Em hãy đánh dấu x vào ô trống đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Chỉ mua những thứ thực sự cần thiết và phù hợp với khả năng chi trả của bản thân.

b. Học sinh tiểu học chưa cần ghi nhật kí chi tiêu, vì chưa làm ra tiền.

c. Tái sử dụng đồ vật cũng là cách sử dụng tiền hợp lí và tiết kiệm.

d. Cần đặt mục tiêu và lập kế hoạch cụ thể cho việc sử dụng tiền.

e. Tiền là tài sản riêng của cá nhân, không nên có ý kiến về cách sử dụng tiền của người khác.

Em hãy đọc tình huống và thực hiện yêu cầu dưới đây:

Tình huống. Để giúp An chủ động hơn trong việc sử dụng tiền tiết kiệm của mình, bố mẹ bảo An hãy để tiền vào từng túi theo tỉ lệ phù hợp với mục đích sử dụng. An quyết định túi số 1 sẽ bỏ 10% khoản tiền để dành cho hoạt động từ thiện, túi số 2 sẽ bỏ 20% khoản tiền để dành cho tiết kiệm lâu dài. An vẫn đang phân vân chưa biết chia số tiền còn lại vào các túi khác như thế nào.

Em hãy giúp An tính toán và chia số tiền trên vào từng túi sao cho hợp lí.

Em hãy xử lí tình huống sau:

Tình huống. Em hãy lên thực đơn và đi chợ mua thực phẩm để chuẩn bị bữa cơm cho gia đình với một số yêu cầu sau:

- Số tiền để đi chợ: 100 000 đồng;

- Thực phẩm phải đảm bảo các nhóm dinh dưỡng cần thiết (chất đạm, chất đường bột, chất béo, vi-ta-min (vitamin) và chất khoáng);

- Số lượng thành viên trong gia đình: 4 người.

Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Em hãy đặt tên cho loại kế hoạch cá nhân tương ứng với các tranh sau:

b. Kể thêm một số loại kế hoạch cá nhân khác mà em biết.

Em hãy đánh số thứ tự các tranh theo trình tự câu chuyện Tớ chẳng cần kế hoạch nào cả! và kể lại câu chuyện.

Em hãy đọc trường hợp, quan sát tranh và trả lời các câu hỏi dưới đây:

Trường hợp. Tuấn có nhiều công việc cá nhân cần thực hiện như dọn dẹp nhà cửa, học tập, chơi thể thao, bồi dưỡng năng khiếu hội hoạ,... Cách lập kế hoạch cá nhân của Tuấn bao gồm: đặt mục tiêu, phân loại công việc, lập thời gian biểu, các bước thực hiện, thực hiện và kiểm tra tiến độ.

a. Tuấn đã lập kế hoạch cá nhân như thế nào?

b. Theo em, cần lưu ý điều gì khi lập kế hoạch cá nhân?

Em hãy nhận xét các ý kiến sau:

a. Lập kế hoạch cá nhân giúp chúng ta chủ động trong công việc và quản lí thời gian tốt hơn.

Nhận xét của em:

b. Chúng ta sẽ biết được thứ tự và tiến độ công việc khi làm việc theo kế hoạch.

Nhận xét của em:

c. Một kế hoạch rõ ràng, hợp lí giúp chúng ta tránh tình trạng “nước đến chân mới nhảy”.

Nhận xét của em:

d. Lập kế hoạch cá nhân cho thấy chúng ta là người sống tự giác và có trách nhiệm.

Nhận xét của em:

Em hãy đánh dấu X vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi suy nghĩ, việc làm dưới đây và giải thích vì sao.

a. Sang luôn chủ động lập kế hoạch cá nhân và hoàn thành kế hoạch đúng tiến độ.

b. Minh cho rằng việc lập kế hoạch cá nhân là không cần thiết, vì mọi thứ đã có trong đầu.

c. Nga thường lập kế hoạch xong rồi để đó, khi nào nhớ đến thì mới làm.

d. Nguyên chỉ lập kế hoạch cho việc học tập.

e. Kiệt học tập và làm việc theo phương châm “Việc hôm nay chớ để ngày mai”.

Em hãy sắp xếp lại cho đúng thứ tự các bước lập kế hoạch cá nhân.

a. Phân tích ưu điểm/nhược điểm, thuận lợi/khó khăn.

b. Sắp xếp các công việc theo thứ tự ưu tiên.

c. Xác định những bước cần thực hiện để hoàn thành từng công việc.

d. Hành động.

e. Kiểm tra tiến độ và đánh giá kết quả từng công việc.

g. Liệt kê những công việc cần làm.

h. Xác định thời gian hoàn thành cho từng công việc.

i. Xác định mục tiêu.

Em hãy xử lí tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Tiến thường xuyên rơi vào tình trạng bận rộn, các công việc chồng chéo nhau. Cuối tuần, Hà sang học nhóm thì thấy Tiến phàn nàn rằng bản thân chẳng có thời gian.

Nếu là Hà, em sẽ khuyên bạn như thế nào?

Tình huống 2. Khi lập kế hoạch cá nhân, Linh luôn chú ý đến mục tiêu, quá trình thực hiện và kết quả. Vì vậy, bạn thường xác định các công việc cụ thể theo từng mốc thời gian hoàn thành phù hợp với khả năng của bản thân và điều kiện thực tế. Có những lần không hoàn thành nhiệm vụ do bất khả kháng, Linh đều tìm cách khắc phục và điều chỉnh phù hợp với bản thân theo từng tuần để vẫn đạt được kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, Mai chơi thân với Linh thì không đồng tình với cách làm của Linh, vì cho rằng kế hoạch của bản thân đưa ra cần phải thực hiện đúng, không được thay đổi dù bất kì hoàn cảnh nào.

Nếu là Linh, em sẽ giải thích cho Mai như thế nào?

Tình huống 3. Khanh luôn lập kế hoạch cho bản thân rất nhiều công việc cụ thể và tỉ mỉ, nhưng khi bắt tay vào thực hiện, nếu gặp khó khăn thì Khanh bỏ luôn việc đang làm và làm việc khác, nên quanh năm Khanh không thực hiện được kế hoạch nào cả.

Nếu là bạn của Khanh, em sẽ khuyên Khanh như thế nào?

Em hãy đánh số thứ tự các tranh theo trình tự câu chuyện Mưu sinh hè phố và kể lại câu chuyện.

Dựa vào câu chuyện vừa kể, em hãy trả lời các câu hỏi sau:

a. Những biểu hiện xâm hại nào đang diễn ra trong câu chuyện trên?

b. Kể thêm các biểu hiện xâm hại trẻ em mà em biết.

Em hãy đọc thông tin trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 48 và trả lời các câu hỏi sau:

a. Em hãy nêu tác hại của xâm hại trẻ em.

b. Theo em, vì sao phải phòng, tránh xâm hại trẻ em?

Em hãy vẽ mặt không vui vào ô trống trong tranh có biểu hiện bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại.

Em hãy đọc tình huống và thực hiện các yêu cầu dưới đây:

Tình huống. Xuân thường bị anh trai chửi mắng và dùng những lời lẽ xúc phạm danh dự mỗi khi Xuân học không tốt hoặc làm sai việc gì đó.

a. Theo em, Xuân có đang bị xâm hại không? Vì sao?

b. Em hãy giúp Xuân và anh trai hiểu về biểu hiện và tác hại của xâm hại.

Em hãy ghép các chữ cái trong ba tấm khiên thành những từ ngữ có nghĩa và liên quan đến việc bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại.

Em hãy đọc thông tin trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 51, 52, 53 và thực hiện yêu cầu.

Em hãy nêu một số quy định của pháp luật về phòng, tránh xâm hại trẻ em.

Em hãy vẽ mặt cười vào ô trống trong tranh có biểu hiện nhận biết được nguy cơ và cách phòng, tránh xâm hại, nêu lí do.

Việc phòng, tránh nguy cơ xâm hại có ý nghĩa như thế nào đối với bản thân em?

Em hãy quan sát tranh và thực hiện yêu cầu.

a. Em hãy sắp xếp các tranh theo thứ tự phù hợp.

Theo thứ tự sắp xếp:

b. Bạn trong tranh đã ứng xử như thế nào khi gặp người có hành vi xâm hại?

c. Kể thêm các cách phòng, tránh xâm hại mà em biết.

Em hãy đánh dấu x vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Hành vi dùng vũ lực, đe doạ, ép buộc, lôi kéo, dụ dỗ trẻ em tham gia vào các hành vi liên quan đến tình dục là vi phạm pháp luật

b. Pháp luật nước ta nghiêm cấm việc nhận chăm sóc trẻ em để thực hiện hành vi xâm hại.

c. Tuỳ theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm, người thực hiện hành vi xâm hại trẻ em có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lí hình sự.

d. Bắt trẻ em lao động trước tuổi, quá thời gian hoặc làm công việc nặng nhọc, độc hại là vi phạm pháp luật.

e. Người lớn có quyền đánh hoặc làm tổn thương tinh thần trẻ em.

g. Cha mẹ có quyền bỏ mặc, không quan tâm con.

Các từ khoá dưới đây cần thực hiện trong trường hợp nào để phòng, tránh xâm hại?

Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Chỉ vì không cho bạn chép bài trong giờ kiểm tra, Minh đã bị nhóm bạn ngồi gần cô lập, không cho chơi cùng nữa.

Nếu chứng kiến việc làm của các bạn trên, em sẽ khuyên các bạn như thế nào?

Tình huống 2. Do bố mẹ đi làm xa, Hoàng về quê sống cùng với chú để tiện cho việc học hành. Sau khi đi học về, Hoàng thường bị chú bắt bưng bê đồ ăn cho khách và rửa bát đĩa. Ngày nào công việc cũng lặp lại như vậy, có khi đến 10 giờ tối.

Nếu là Hoàng, em sẽ làm gì?

Em hãy hoàn thiện nguyên tắc bàn tay.

- Ngón cái

- Ngón trỏ

- Ngón giữa

- Ngón áp út

- Ngón út

Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi dưới đây:

a. Em hãy nêu các biểu hiện sử dụng tiền hợp lí trong các tranh

b. Hãy kể thêm các biểu hiện sử dụng tiền hợp lí khác mà em biết.

Em hãy đọc trường hợp và trả lời các câu hỏi dưới đây:

Trường hợp 1. Ngoài giờ học, Hà dành thời gian chăm sóc đàn gà để có thêm thu nhập. Năm học mới, Hà sử dụng tiền bán gà để mua đồ dùng học tập. Số tiền còn lại, Hà để dành tiết kiệm, phòng khi cần đến. Trước khi chi tiêu, Hà cân nhắc rất cẩn thận và chỉ mua những món đồ cần thiết. Nhờ vậy, Hà luôn chủ động trong chi tiêu và còn giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn hơn. Hà thấy mình tự tin và vui vẻ.

a. Hà đã sử dụng tiền vào những việc gì?

b. Việc sử dụng tiền của Hà đã dẫn đến điều gì?

Trường hợp 2. Mỗi lần về thăm quê, chú An thường cho Bằng một số tiền. Chú dặn Bằng cân nhắc kĩ trước khi chi tiêu để sử dụng tiền thật hợp lí. Nhưng mỗi lần được chú cho tiền, Bằng sử dụng hết để mua những món đồ chơi mà mình thích. Biết chuyện, chú An không hài lòng về việc sử dụng tiền lãng phí của Bằng.

a. Bằng đã sử dụng tiền vào những việc gì?

b. Việc sử dụng tiền của Bằng đã dẫn đến điều gì?

Theo em, vì sao phải sử dụng tiền hợp lí?

Em hãy đánh dấu x vào ô đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.

a. Sử dụng tiền hợp lí giúp em tiết kiệm và có sẵn tiền để sử dụng khi cần thiết.

b. Sử dụng tiền hợp lí sẽ khiến mọi người cho rằng em là người keo kiệt.

c. Sử dụng tiền hợp lí là không cần thiết đối với học sinh tiểu học.

d. Sử dụng tiền hợp lí giúp em rèn luyện kĩ năng quản lí tiền trong tương lai.

e. Sử dụng tiền hợp lí giúp chúng ta chủ động hơn trong chi tiêu.

g. Sử dụng tiền hợp lí là biết quý trọng công sức lao động của bố mẹ.

Em hãy tô màu vào mặt cười đối với bạn biết sử dụng tiền hợp lí, mặt không vui đối với bạn không biết sử dụng tiền hợp lí trong các trường hợp dưới đây; nêu lí do.

Em hãy xử lí các tình huống dưới đây:

Tình huống 1. Na và Lan đạt giải trong cuộc thi Ô-lim-píc (Olympic) tiếng Anh và được tiền thưởng. Na rủ Lan tới trung tâm thương mại để mua sắm. Lan cũng rất thích nhưng phân vân vì gia đình Lan còn khó khăn.

Nếu là Lan, em sẽ sử dụng số tiền thưởng của mình như thế nào?

Tình huống 2. Bố ra điều kiện, khi nào Tuấn để dành được 300 000 đồng, bố sẽ thêm tiền để mua cho bạn một chiếc xe đạp. Hôm nay là ngày Tuấn đã để dành đủ số tiền trên. Nhưng trên đường đi học về, Tuấn lại gặp một người bán món đồ chơi mà bạn đã muốn có từ lâu. Tuấn phân vân có nên mua đồ chơi đó hay không.

Nếu là Tuấn, em sẽ làm gì? Vì sao?

Tình huống 3. Thấy chiếc mũ màu đỏ trong cửa hàng, Linh nói với Huệ: “Tớ sẽ dùng số tiền còn lại để mua chiếc mũ này”. Huệ nói: “Mình thấy chiếc mũ này ở cửa hàng khác giá rẻ hơn”.

Nếu là Linh, em sẽ làm gì? Vì sao?

Tình huống 4. Mẹ cho Nga tiền để mua bộ váy mới tham gia hội diễn ở trường. Nhưng Nga thấy chị Hằng cũng có bộ váy tương tự. Nga băn khoăn nên sử dụng số tiền mẹ cho để mua bộ váy mới hay mượn bộ váy của chị Hằng.

Nếu là Nga, em sẽ làm gì? Vì sao?

Em hãy sưu tầm hình ảnh và đóng góp của một người có công với quê hương, đất nước mà em biết.

Em hãy thiết kế một sản phẩm thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước. (Gợi ý: viết, vẽ tranh, thiết kế áp phích, làm thơ tặng các chú bộ đội biên giới, hải đảo nhân Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12.)

Em đã làm gì để nhắc nhở bạn bè thực hiện lời nói, việc làm thể hiện lòng biết ơn với những người có công với quê hương, đất nước?

Hãy kể về một lần em không được người khác tôn trọng sự khác biệt. Khi đó, em cảm thấy như thế nào? Em hãy rút ra bài học từ câu chuyện của bản thân.

Hãy liệt kê một số việc làm mà em biết về tôn trọng hoặc chưa tôn trọng sự khác biệt đối với mọi người xung quanh và rút kinh nghiệm cho bản thân.

Em hãy chia sẻ vởi bạn về những khó khăn mà em đã và đang gặp phải trong học tập, cuộc sống và cách em vượt qua những khó khăn đó.

Em hãy chọn và chia sẻ với các bạn nội dung, ý nghĩa của một câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn,... về vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống mà em thích nhất.

Nội dung, ý nghĩa của câu trên:

Em hãy cùng bạn thử làm chuyên gia tư vấn để đưa ra cách vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống cho bạn bè trong lớp.

Em hãy viết ra điều mong muốn nhất của em lúc này, chỉ ra khó khăn và biện pháp vượt khó để đạt được mong muốn đó.

- Điều em mong muốn nhốt lúc này:

- Khó khăn gặp phải:

- Biện pháp vượt khó:

Em hãy sưu tầm và viết về một tấm gương vượt khó trong học tập và cuộc sống mà em quý trọng.

Em hãy đọc nhận định sau và xây dựng bài thuyết trình theo nhóm về cách bảo vệ cái đúng, cái tốt.

Em hãy cùng các bạn thiết kế góc học tập của lớp với chủ đề “Vườn hoa nghìn việc tốt” để tuyên dương những việc làm đúng, việc làm tốt của các bạn trong lớp.

Em hãy chia sẻ với bạn về việc mạnh dạn bảo vệ cái đúng, cái tốt của người khác mà em đã chứng kiến.

Em hãy viết thư cho người bạn thân kể về một việc em đã làm để bảo vệ cái đúng, cái tốt. Chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của em về việc làm đó.

Em hãy cùng bạn xây dựng một tiểu phẩm về chủ đề “Bảo vệ cái đúng, cái tốt” và đóng vai trước lớp.

Em hãy tìm hiểu môi trường sống ở nhà, ở trường hoặc ở nơi công cộng quanh em và liệt kê những ưu điểm, hạn chế của môi trường sống đó.

Em hãy tưởng tượng mình là một cây xanh còn sống sót sau một trận cháy rừng lớn. Hãy kể lại sự chứng kiến của em về trận cháy rừng ấy và những hậu quả có thể xảy ra trong tương lai.

Em hãy lập và trình bày một dự án bảo vệ môi trường tại nhà, ở trường hoặc ở nơi công cộng phù hợp với khả năng.

Thực hiện dự án trên và chia sẻ kết quả với các bạn trong lớp.

Kết quả thực hiện dự án:

Em hãy sưu tầm một số hình ảnh về việc bảo vệ môi trường sống và chia sẻ với các bạn trong lớp.

Em hãy lập kế hoạch cá nhân cụ thể và chia sẻ với các bạn theo gợi ý sau:

Em hãy đọc bức thư trong sách giáo khoa Đạo đức 5 (bộ Cánh Diều) trang 50 và viết thư phản hồi để tư vấn giúp bạn.

Em hãy chia sẻ với bạn về một số tình huống xâm hại mà em biết

1. Em hãy thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước bằng việc làm phù hợp (Gợi ý: viết, vẽ tranh, thiết kế áp phích, làm thơ tặng các chú bộ đội, hải đảo nhân ngày Thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12)

2: Em hãy sưu tầm hình ảnh và đóng góp của một người có công với quê hương, đất nước mà em biết và chia sẻ với các bạn.

3. Nhắc nhở bạn bè thể hiện lòng biết ơn với những người có công với quê hương, đất nước.

1. Hãy kể về một lần em không được người khác tôn trọng sự khác biệt. Khi đó, em cảm thấy như thế nào? Em hãy rút ra bài học từ câu chuyện của bản thân.

2. Hãy vẽ chân dung của em vào giữa bông hoa, ghi đặc điểm khác biệt của bản thân mà em tự hào và muốn được mọi người tôn trọng trên mỗi cánh hoa. 

3. Hãy liệt kê một số việc làm mà em biết về tôn trọng hoặc chưa tôn trọng sự khác biệt đối với mọi người xung quanh và rút kinh nghiệm cho bản thân.

1. Chia sẻ với bạn về những khó khăn mà em đã và đang gặp phải trong học tập, cuộc sống. Em đã làm gì để vượt qua những khó khăn đó? 

2. Em hãy chọn và chia sẻ với các bạn nội dung, ý nghĩa của một câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn... về vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống mà em thích nhất.

1. Cùng bạn thử làm chuyên gia tư vấn để đưa ra cách vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống cho bạn bè trong lớp.

Gợi ý về những khó khăn:

- Bị nói lắp:

- Tính tình hay nóng giận;

- Vừa chuyển đến nơi ở mới để sinh sống và học tập.

2. Hãy viết ra điều mong muốn nhất của em lúc này, chỉ ra khó khăn và biện pháp vượt khó để đạt được mong muốn đó.

3. Sưu tầm và kể cho các bạn nghe về một tấm gương vượt khó trong học tập và cuộc sống mà em quý trọng. 

1. Em hãy cùng các bạn thiết kế góc học tập của lớp với chủ đề Vườn hoa nghìn việc tốt để tuyên dương những việc làm đúng, việc làm tốt của các bạn trong lớp.

2. Chia sẻ với bạn về việc mạnh dạn bảo vệ cái đúng, cái tốt của bản thân em hoặc của người khác mà em đã chứng kiến.

3. Em hãy cùng bạn xây dựng một tiểu phẩm về chủ đề Bảo vệ cái đúng, cái tốt, và đóng vai trước lớp. 

1. Tìm hiểu môi trường sống ở nhà, ở trường hoặc ở nơi công cộng quanh em và liệt kê những ưu điểm, hạn chế của môi trường sống đó.

2. Em hãy tưởng tượng mình là một cây xanh còn sống sót sau một trận cháy rừng lớn. Hãy kể lại sự chứng kiến của em về trận cháy rừng ấy và những hậu quả có thể xảy ra trong tương lai.

1. Em hãy lập kế hoạch cá nhân cụ thể và chia sẻ với các bạn.

1. Hãy chia sẻ với bạn về một số tình huống xâm hại mà em biết.

2. Em hãy viết/ vẽ một thông điệp tuyên truyền về lợi ích của việc phòng, tránh xâm hại.

1. Chia sẻ cách phòng, tránh xâm hại trong một số tình huống mà em biết.

2. Hãy thực hành nguyên tắc bàn tay để giúp em giữ khoảng cách an toàn và bảo vệ bản thân.

- Ngón cái: Ôm hôn đối với người thân ruột thịt, cha mẹ, ông bà.

- Ngón trỏ: Nắm tay đối với bạn bè, thầy cô, họ hàng.

- Ngón giữa: Bắt tay khi gặp người quen.

- Ngón áp út: Vẫy tay nếu đó là người mới quen.

- Ngón út: Xua tay không tiếp xúc, thậm chí hét to và bỏ chạy đối với người mà em cảm thấy nguy hiểm, đòi hỏi thân mật với em.

3. Em hãy sưu tầm hình ảnh hoặc đoạn phim hướng dẫn cách phòng, tránh xâm hại và chia sẻ với lớp.

1. Chia sẻ với các bạn về các món đồ mà em đã mua và đánh giá món đồ nào em đã mua hợp lí và món đồ nào chưa hợp lí.

2. Em hãy liệt kê các món đồ mà em muốn mua, nêu lí do vì sao em lại muốn mua món đồ đó và chia sẻ với bố mẹ.

1.  Chia sẻ với các bạn về việc sử dụng tiền của em

2. Em hãy thực hiện ghi chép "Nhật kí chi tiêu". Sau đó, tự nhận xét việc sử dụng tiền của bản thân và chia sẻ với các bạn trong lớp.

1. Em hãy lập và trình bày một dự án bảo vệ môi trường tại nhà, ở trường hoặc ở nơi công cộng phù hợp với khả năng.

2. Thực hiện dự án trên và chia sẻ kết quả với các bạn trong lớp.

3. Em hãy sưu tầm một số hình ảnh về việc bảo vệ môi trường sống và chia sẻ với các bạn trong lớp.

1. Nhận xét các ý kiến dưới đây

2. Em đồng tình hay không đồng tình với những việc làm dưới đây? Vì sao?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1

Trong buổi thảo luận về chủ đề Thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước, Nam cho rằng, học sinh cần chăm chỉ học tập, rèn đức luyện tài để trở thành người giúp ích cho đất nước. Nga thì cho rằng, học sinh còn nhỏ nên chỉ cần trân trọng, ghi ơn những người tham gia chống giặc ngoại xâm là đủ.

Nếu là thành viên của lớp, em sẽ đưa ra ý kiến của mình như thế nào?

Tình huống 2

Mẹ của Lam là giáo viên xung phong đi giảng dạy ở vùng hải đảo. Lam ở nhà với bà. Các bạn trong lớp đều rất cảm phục và muốn giúp đỡ Lam, nhưng chưa biết phải làm thế nào.

Nếu là thành viên của lớp, em sẽ đề xuất cách gì để giúp đỡ Lam?

Tình huống 3

Nhân kỉ niệm ngày Giải phóng miền Nam, cô giáo lên kế hoạch tổ chức đến thăm và tặng quà cho các gia đình thương binh, liệt sĩ ở địa phương. Các bạn đều rất nhiệt tình, riêng Long không tham gia vì bận đi đá bóng.

Nếu là bạn cùng lớp với Long, em sẽ nói gì với Long?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với thái độ, hành vi nào dưới đây? Vì sao?

a. Luôn tôn trọng sở thích của người khác.

b. Luôn vui vẻ, hoà đồng khi tham gia các hoạt động tập thể.

c. Không thích chơi với những bạn nói giọng địa phương.

d. Phân biệt đối xử với những bạn có khiếm khuyết về ngoại hình.

e. Luôn giúp đỡ những bạn có hoàn cảnh khó khăn.

g. Không phân biệt đối xử với người có màu da hay dân tộc khác.

2. Nhận xét các ý kiến dưới đây

a. Có lời nói, việc làm phân biệt đối xử với người khác là không văn minh.

b. Vì mỗi người đều có sự khác biệt về tính cách, sở thích, thói quen... nên không ai được quyền góp ý nhận xét người khác.

c. Tôn trọng sự khác biệt của người khác phải được thể hiện bằng suy nghĩ, lời nói và hành động.

d. Tôn trọng sự khác biệt của người khác sẽ được mọi người xung quanh tôn trọng và yêu quý.

e. Tôn trọng sự khác biệt giúp mọi người vui vẻ, đoàn kết và cuộc sống trở nên phong phú, ý nghĩa hơn.

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1

Lớp 5A được giao nhiệm vụ chuẩn bị các tiết mục văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Linh không đồng ý nhận Bình vào nhóm của mình vì cho rằng Bình chậm chạp, sẽ làm ảnh hưởng đến nhóm.

Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ làm gì?

Tình huống 2

Khánh ít nói, hay ngồi một mình. Lực và một số bạn trong lớp không thích chơi cùng vì cho rằng Khánh không hòa đồng, xem thường người khác.

Nếu là bạn cùng lớp, em sẽ khuyên Lực và các bạn như thế nào?

Tình huống 3

Trong các cuộc thảo luận, Hương thường không lắng nghe ý kiến của các bạn vì cho rằng ý kiến của mình luôn đúng, còn ý kiến mọi người đều sai. Khi các bạn góp ý, Hương nói đó là tính cách riêng của mình và không muốn thay đổi.

Nếu là bạn của Hương, em sẽ làm gì?

Tình huống 4

Hôm nay, cô giáo tổ chức cho các bạn chia sẻ về ước mơ của mình trong tương lai. Lần lượt các bạn đều mong muốn trở thành bác sĩ, giáo viên,... Đến lượt mình, Toàn vui vẻ nói: “Em ước mơ trở thành đầu bếp nổi tiếng ạ!”. Nghe thế, Thịnh và một số bạn bật cười, vì cho rằng việc nấu ăn thường chỉ dành cho phụ nữ.

Nếu chứng kiến việc làm của Thịnh và các bạn, em sẽ làm gì?

1. Nhận xét các ý kiến dưới đây

a. Chỉ con nhà nghèo mới cần vượt khó vươn lên.

b. Làm bất cứ công việc gì cũng cần vượt khó thì mới thành công.

c. Ý chí vượt qua khó khăn là do bẩm sinh nên không cần rèn luyện.

d. Vượt qua khó khăn giúp chúng ta biết quý trọng công sức của mình và người khác.

e. Vượt qua khó khăn làm chúng ta mất nhiều thời gian cho mỗi công việc.

g. Để vượt qua khó khăn, chúng ta luôn cần đến sự giúp đỡ của người khác trong mọi công việc.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với hành vi, việc làm nào dưới đây? Vì sao?

a. Mỗi khi gặp bài tập khó, Hùng mở ngay sách có lời giải ra chép.

b. Dù còn mệt sau đợt ốm, nhưng Hưng vẫn cố gắng tập thể dục đều đặn mỗi sáng.

c. Biết mình nói năng chưa lưu loát, Hà thường lảng tránh các hoạt động tập thể.

d. Mỗi khi gặp khó khăn, Lan thường tìm các phương án khác nhau để giải quyết vấn đề.

e. Thấy mình chưa học giỏi môn Tiếng Việt, Trường chỉ biết than phiền với bạn bè.

3. Nhận xét về sự vượt qua khó khăn của các bạn trong những trường hợp dưới đây:

Trường hợp 1

Đang học lớp 5, một tai nạn bất ngờ đã cướp đi đôi chân của Khánh. Để tự động viên mình, Khánh đã đọc sách về những tấm gương vươn lên của người khuyết tật. Được người thân và bạn bè giúp đỡ, Khánh đã nỗ lực vượt qua nghịch cảnh và nhanh chóng trở lại trường học tập, rèn luyện và tiếp tục theo đuổi ước mơ trở thành kĩ sư công nghệ thông tin.

Trường hợp 2

Để khắc phục nhược điểm nói lắp, An đã tìm kiếm và học hỏi các biện pháp từ sách báo, trên In-tơ-nét (Internet) và thử rèn luyện. Qua vài tuần tập luyện nhưng chưa thấy có kết quả, An rất nản lòng và không còn muốn sửa chữa khuyết điểm này nữa. 

Trường hợp 3

Trang cùng gia đình chuyển từ thành phố về nông thôn sinh sống. Cách sống và giọng nói khác biệt của mọi người đã gây cho Trang nhiều khó khăn trong học tập và sinh hoạt. Để vượt qua điều đó, Trang đã tìm hiểu phong tục, thói quen sinh hoạt của người dân địa phương và các bạn trong lớp, tích cực nói chuyện và tham gia vào các hoạt động chung của tập thể. Trang còn mời các bạn về nhà chơi vào những dịp cuối tuần. Không lâu sau, Trang đã hoà nhập được với cuộc sống ở nơi đây.

1. Em đồng tình với cách vượt qua khó khăn của bạn nào dưới đây? Vì sao?

a. Khi quá mệt mỏi trước khó khăn, Dung tạm thời nghỉ ngơi để lấy sức và tiếp tục nghĩ cách vượt khó.

b. Mỗi khi gặp khó khăn, Trang liền tìm ngay người thân để nhờ giúp đỡ.

c. Lúc bắt tay làm việc gì, Phong cũng đều dự kiến những khó khăn có thể xảy ra để chủ động xử lí.

d. Khi gặp khó khăn, Trung không làm gì cả và hi vọng khó khăn sẽ qua đi.

e. Mỗi khi thất bại trước khó khăn, Hùng lại tìm hiểu nguyên nhân và cố gắng vượt qua.

g. Để vượt qua khó khăn, Mai luôn rèn luyện cho mình thói quen làm việc nhẫn nại, tìm cách giải quyết.

2. Sắp xếp các bước sau đây để giải quyết các khó khăn trong học tập và cuộc sống

3. Đưa ra lời khuyên để giúp các bạn vượt qua khó khăn trong các trường hợp sau

Trường hợp 1

Để chuẩn bị hội trại. Huỳnh xung phong đảm nhận phần trang trí bằng các bức tranh. Nhưng vì khối lượng công việc nhiều hơn so với dự định nên sắp đến ngày dựng trại mà Huỳnh vẫn chưa vẽ xong.

Trường hợp 2

Kết quả học tập học kì này của Thắng giảm sút do ham mê trò chơi điện tử. Thắng tự hứa với bản thân sẽ không chơi nữa, nhưng bạn rất khó khăn để vượt qua sức hấp dẫn của trò chơi.

Trường hợp 3

Năm nay, Tuấn được bầu làm lớp trưởng. Tuấn thấy nền nếp của lớp chưa tốt, một số bạn còn đi học muộn và nói chuyện riêng trong giờ học. Tuấn chưa biết phải quản lí lớp như thế nào cho hiệu quả.

4. Xử lí tình huống

Tình huống 1

Tối nay có một trận bóng đá mà Tiến rất yêu thích. Trận bóng sắp bắt đầu, nhưng Tiến chưa ôn bài xong. Tiến rất phân vân.

Nếu là Tiến, em sẽ làm gì?

Tình huống 2

Hoa xin bố mẹ đi học đàn ghi-ta (guitar) vì rất thích bộ môn này. Tuy nhiên, sau một thời gian luyện tập, cảm thấy không tiến bộ, các ngón tay bị đau nhức, nên Hoa rất chán nản và muốn bỏ học.

Nếu là Hoa, em sẽ vượt qua khó khăn trên như thế nào?

Tình huống 3

Để chuẩn bị ngày hội thể thao của trường, thấy A Lử có năng khiếu thể thao nên cô giáo đề xuất em tham gia môn chạy. Tuy nhiên, A Lử lại thích tham gia môn nhảy cao hơn. Bạn muốn bày tỏ nguyện vọng của mình, nhưng lại ngại ngùng mỗi khi giao tiếp với cô.

Nếu là A Lử, em sẽ vượt qua khó khăn trên như thế nào?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Những việc làm sai trái mà không liên quan đến mình thì không cần lên tiếng, bảo vệ.

b. Đấu tranh, bảo vệ cái đúng, cái tốt sẽ được mọi người yêu quý và kính trọng.

c. Bảo vệ cái đúng, cái tốt làm cho xã hội tiến bộ và văn minh hơn.

d. Sự thờ ơ, vô cảm tạo điều kiện cho cái xấu, cái ác lây lan trong xã hội.

e. Bảo vệ cái đúng, cái tốt chỉ là việc làm của người lớn

g. Đấu tranh, bảo vệ cái đúng, cái tốt. giúp rèn luyện đức tính dũng cảm, sống có trách nhiệm.

2. Xử lí tình huống

Tình huống 1

Trên đường đi học về, Nam và Hà phát hiện một nhóm người đang lấy cắp nhiều đoạn rào chắn bằng sắt. Nam rất bất bình, nhưng Hà nói: "Thôi kệ đi, việc này không liên quan đến mình!".

Nếu là Nam, em sẽ làm gì?

Tình huống 2

Trong tiết sinh hoạt lớp, Lan nói với Hiền: "Tuần này, lớp mình có một số thành viên vi phạm nội quy. Mình muốn có ý kiến, nhưng lại sợ các bạn không vui và ghét mình”.

Nếu là Hiền, em sẽ khuyên Lan điều gì? Vì sao?

Tình huống 3

Hoa bị khuyết tật ở chân nên gặp khó khăn khi đi lại. Huyền đã tình nguyện đào Hoa tới trường mỗi ngày, dù trời nắng hay mưa. Biết hành động cao đẹp của Huyền, Nga băn khoăn không biết mình nên làm gì để lan toả câu chuyện đẹp của Huyền đến mọi người.

Nếu là Nga, em sẽ làm gì? Vì sao?

Tình huống 4

Trong giờ thảo luận nhóm. Ân không làm các nhiệm vụ được phân công mà ngồi làm việc riêng. Kết thúc thảo luận, cô giáo đề nghị đánh giá mức độ tham gia của các thành viên. Thuỳ nói: "Hôm nay, Ân không tích cực thực hiện nhiệm vụ". Ân phản ứng và cho rằng Thuỷ không thích mình nên đánh giá như vậy.

Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ làm gi? Vì sao?

3. Đọc nhận định sau và xây dựng bài thuyết trình theo nhóm về cách bảo vệ cái đúng, cái tốt:

Trong thế giới này, chúng ta không chỉ xót xa vì những hành động và lời nói của người xấu mà còn cả vì sự im lặng đáng sợ của người tốt.

Móc-tin Lu-dơ Kinh (Martin Luther King)

1. Hãy chọn môi trường sống phù hợp với các loại sinh vật sau

2. Nhận xét các ý kiến dưới đây 

3. Dự đoán hậu quả từ các hành động dưới đây

a. Dùng điện, chất nổ để đánh bắt tôm, cá.

b. Khai thác gỗ trái phép.

c. Đổ dầu ăn thừa xuống cống thoát nước.

d. Đốt rác thải sinh hoạt hằng ngày.

e. Vứt rác xuống ao, hồ, kênh, rạch,...

g. Dùng quá nhiều đồ nhựa, túi ni-lông.

h. Lạm dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học.

4. Bày tỏ ý kiến

Có ý kiến cho rằng: "Bảo vệ môi trường sống là bảo vệ cuộc sống của chính chúng ta".

Câu hỏi: Em có đồng tình với ý kiến này không? Vì sao?

1. Nhận xét các ý kiến dưới đây

2. Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào dưới đây? Vì sao?

a. Sang luôn chủ động lập kế hoạch cá nhân và hoàn thành kế hoạch đúng tiến độ.

b. Minh cho rằng việc lập kế hoạch cá nhân là không cần thiết, vì mọi thứ đã có trong đầu.

c. Nga thường lập kế hoạch xong rồi để đó, khi nào nhớ đến thì mới làm.

d. Nguyên chỉ lập kế hoạch cho việc học tập.

e. Kiệt học tập và làm việc theo phương châm “Việc hôm nay chớ để ngày mai".

3. Sắp xếp các nội dung sau theo trình tự các bước lập kế hoạch cá nhân. 

4. Xử lí tình huống

Tiến thường xuyên rơi vào tình trạng bận rộn, các công việc chồng chéo nhau. Cuối tuần, Hà sang học nhóm thì thấy Tiến phàn nàn rằng bản thân chẳng có thời gian.

Câu hỏi: Nếu là Hà, em sẽ khuyên bạn như thế nào?

1. Bạn nào trong tranh dưới đây bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị xâm hại?

2. Đọc tình huống và thực hiện yêu cầu

Xuân thường bị anh trai chửi mắng và dùng những lời lẽ xúc phạm danh dự mỗi khi Xuân học không tốt hoặc làm sai việc gì đó.

Câu hỏi:

a. Theo em, Xuân có đang bị xâm hại không? Vì sao?

b. Em hãy giúp Xuân và anh trai hiểu về biểu hiện và tác hại của xâm hại.

3. Tư vấn giúp bạn

Câu hỏi: Em hãy viết thư phản hồi để tư vấn giúp bạn ấy.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

2. Thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi

Câu hỏi: Theo em, các từ khoá trên cần thực hiện trong trường hợp nào để phòng, tránh xâm hại?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1

Chỉ vì không cho bạn chép bài trong giờ kiểm tra, Minh đã bị nhóm bạn ngồi gần cô lập, không cho chơi cùng nữa.

Nếu chứng kiến việc làm của các bạn trên, em sẽ khuyên các bạn như thế nào?

Tình huống 2

Do bố mẹ đi làm xa, Hoàng về quê sống cùng với chú để tiện cho việc học hành. Sau khi đi học về, Hoàng thường bị chú bắt bưng bê đồ ăn cho khách và rửa bát đĩa. Ngày nào công việc cũng lặp lại như vậy, có khi đến 10 giờ tối.

Nếu là Hoàng, em sẽ làm gì?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

2. Bạn nào sử dụng tiền hợp lí trong các trường hợp sau? Vì sao?

a. Hiếu luôn cân nhắc và chỉ mua những món đồ phù hợp với nhu cầu của bản thân.

b. Hiền trích một phần tiền thưởng của cuộc thi Hội khoẻ Phù Đổng để mua khăn len tặng bà.

c. Bình sử dụng toàn bộ tiền đang có để chơi trò chơi điện tử.

d. My so sánh giá và chất lượng của món đồ ở các cửa hàng trước khi mua.

e. Cặp sách vẫn còn mới, nhưng Bảo vẫn xin tiền mẹ để mua thêm một chiếc khác.

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1

Na và Lan đạt giải trong cuộc thi Ô-lim-pic (Olympic) tiếng Anh và được tiền thưởng. Na rủ Lan tới trung tâm thương mại để mua sắm. Lan cũng rất thích nhưng phân vân vì gia đình Lan còn khó khăn.

Nếu là Lan, em sẽ sử dụng số tiền thưởng của mình như thế nào?

Tình huống 2

Bố ra điều kiện, khi nào Tuấn để dành được 300 000 đồng, bố sẽ thêm tiền để mua cho bạn một chiếc xe đạp. Hôm nay là ngày Tuấn đã để dành đủ số tiền trên. Nhưng trên đường đi học về, Tuấn lại gặp một người bán món đồ chơi mà bạn đã muốn có từ lâu. Tuấn phân vân có nên mua đồ chơi đó hay không.

Nếu là Tuấn, em sẽ làm gì? Vì sao?

Tình huống 3

Thấy chiếc mũ màu đỏ trong cửa hàng, Linh nói với Huệ: "Tớ sẽ dùng số tiền còn lại để mua chiếc mũ này". Huệ nói: "Mình thấy chiếc mũ này ở cửa hàng khác giá rẻ hơn".

Nếu là Linh, em sẽ làm gì? Vì sao?

Tình huống 4

Mẹ cho Nga tiền để mua bộ váy mới tham gia hội diễn ở trường. Nhưng Nga thấy chị Hằng cũng có bộ váy tương tự. Nga băn khoăn nên sử dụng số tiền mẹ cho để mua bộ váy mới hay mượn bộ váy của chị Hằng.

Nếu là Nga, em sẽ làm gì? Vì sao?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

2. Đọc tình huống và thực hiện yêu cầu

Để giúp An chủ động hơn trong việc sử dụng tiền tiết kiệm của mình, bố mẹ bảo An hãy để tiền vào từng túi theo tỉ lệ phù hợp với mục đích sử dụng. An quyết định túi số 1 sẽ bỏ 10% khoản tiền để dành cho hoạt động từ thiện, túi số 2 sẽ bỏ 20% khoản tiền để dành cho tiết kiệm lâu dài. An vẫn đang phân vân chưa biết chia số tiền còn lại vào các túi khác như thế nào.

Câu hỏi: Em hãy giúp An tính toán và chia số tiền trên vào từng túi sao cho hợp lí.

3. Xử lí tình huống

Em hãy lên thực đơn và đi chợ mua thực phẩm để chuẩn bị bữa cơm cho gia đình với một số yêu cầu sau:

- Số tiền để đi chợ: 100.000 đồng:

- Thực phẩm phải đảm bảo các nhóm dinh dưỡng cần thiết (chất đạm, chất đường bột, chất béo, vi-ta-min (vitamin) và chất khoảng);

- Số lượng thành viên trong gia đình: 4 người.

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

Câu hỏi: Em hãy phân loại rác và bỏ vào 3 thùng sau

2. Nhận xét các ý kiến dưới đây

Trong một cuộc thảo luận về chủ đề Bảo vệ môi trường, An, Nam và Đức có các ý kiến sau:

An: “Bảo vệ môi trường sống là công việc của người lớn, không phải của trẻ em, vì công việc này mất nhiều thời gian và rất khó thực hiện”.

Nam: “Bảo vệ môi trường sống là công việc chỉ thực hiện trong một vài ngày".

Đức: “Trẻ em có thể bảo vệ môi trường sống ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng bằng những việc làm cụ thể, phù hợp với khả năng”.

3. Em có đồng tình với những việc làm dưới đây không? Vì sao?

a. Sử dụng da và lông của động vật hoang dã để làm các sản phẩm thời trang như quần áo, túi xách, giày dép...

b. Sau khi sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật thì vứt luôn vỏ lọ thuốc ngay tại cánh đồng.

c. Xả nước thải chưa xử lí của nhà máy ra ngoài môi trường làm ô nhiễm nguồn nước.

d. Sử dụng loa di động để giới thiệu sản phẩm, khiến cho tiếng ồn vượt quá mức cho phép.

Câu hỏi: Nếu bạn bè hay người thân của em làm những việc trên thì em sẽ làm gì?

4. Kể tiếp các câu chuyện sau: 

Câu chuyện 1:

Câu chuyện 2:

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

[Tranh]

a. Các nhân vật trên có đóng góp gì cho quê hương, đất nước?

b. Hãy kể thêm tên và đóng góp của những người có công với quê hương, đất nước mà em biết.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

LÝ TỰ TRỌNG – SỐNG MÃI TÊN ANH

Lý Tự Trọng sinh ra trong một gia đình yêu nước ở Hà Tĩnh. Anh sớm giác ngộ cách mạng và được đưa ra nước ngoài học tập. Anh học rất giỏi, thông thạo nhiều ngoại ngữ.

Năm 1929, anh được giao làm liên lạc, nhận và chuyển tài liệu qua đường tàu biển. Trong một lần chuyển tài liệu, bị địch giữ lại đòi khám, anh liền nhảy xuống nước trốn thoát.

Đầu năm 1931, trong một cuộc mít tinh, thấy tên thanh tra mật thám Lơ Gờ-răng (Le Grand) xông tới định bắt cán bộ ta đang tuyên truyền trước đông đảo đồng bào, anh liền rút súng bắn chết tên này, giải cứu cho đồng chí của mình. Nhưng không may, anh bị địch bắt.

Bị địch tra tấn rất dã man, nhưng anh kiên cường, không khai bất cứ điều gì. Cai ngục rất khâm phục và kiêng nể, gọi anh là “Ông Nhỏ”.

Trước toà, anh dõng dạc vạch mặt bọn xâm lược và tuyên truyền cách mạng. Luật sư bào chữa nói: “Bị can chưa đến tuổi thành niên nên hành động không suy nghĩ.” Anh gạt phắt lời luật sư và nói: “Tôi hành động có suy nghĩ và vì mục đích cách mạng. Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng thanh niên chỉ có một con đường là làm cách mạng, không thể có con đường nào khác.”

Dư luận trong và ngoài nước rất phẫn nộ về vụ xử án Lý Tự Trọng, nhưng bất chấp dư luận và luật pháp, thực dân Pháp đã xử tử anh vào một ngày cuối năm 1931.

Trước giờ phút bị xử tử, anh vẫn hát vang bài Quốc tế ca. Năm ấy, anh mới 17 tuổi.

(Theo Văn Tùng, “Lý Tự Trọng – Sống mãi tên anh”, NXB Kim Đồng, 2001)

a. Lý Tự Trọng đã có đóng góp to lớn cho quê hương, đất nước

b. Vì sao chúng ta phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước?

3. Quan sát tranh và thảo luận nhóm

a. Em hãy nêu những lời nói, việc làm của các bạn trong tranh thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

b. Hãy kể thêm những lời nói, việc làm khác thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước mà em biết.

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

a. Bạn nào trong các tranh trên thể hiện tôn trọng sự khác biệt? Em hãy nêu biểu hiện tôn trọng sự khác biệt?

b. Em hãy kể thêm một số biểu hiện thể hiện tôn trọng sự khác biệt với mọi người xung quanh.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

MÀU CỦA CẦU VỒNG

Một ngày nọ diễn ra cuộc tranh cãi giữa các màu sắc.

Màu xanh lá cây cho rằng mình quan trọng nhất, vì là màu nổi bật nhất trên Trái Đất này.
Màu xanh da trời phản đối, vì cho rằng bầu trời, đại dương đều mang màu xanh da trời. Vì thế, màu xanh da trời mới là quan trọng nhất. Màu vàng phản đối và cho rằng cả hai ý kiến đều sai vì Mặt Trời, Mặt Trăng, những ngôi sao, tốt cả những gì có thể chiếu sáng đều là màu vàng, không có ánh sáng thì sẽ chẳng thấy gì hết. Vì thế, màu vàng mới quan trọng nhất. Màu da cam nghe vậy liền ngắt lời, cho rằng không màu nào quan trọng bằng mình vì tốt cả những gì của màu da cam đều có lợi cho sức khoẻ. Nếu không có những thứ đó, chẳng ai giữ được sức khoẻ lâu dài.
Lúc này, màu tím tranh luận: “Tớ mới là màu quan trọng bậc nhất. Vua và hoàng hậu đều mặc màu tím để chứng tỏ quyền lực.”

Các màu sắc khác cũng chuẩn bị lên tiếng về giá trị riêng biệt của mình thì bỗng nhiên cả nhóm nghe thấy một tiếng sấm rền vang, mưa ào ào tới, rồi tạnh hẳn. Một giọng nói lớn và trầm vang tới tai các màu sắc: “Hãy ngừng cãi vã, nắm tay nhau lại và đến đây mau!”

Và kìa, lấp lánh trên bầu trời là một dải màu sắc vô cùng diễm lệ mà vẻ đẹp huy hoàng của nó vượt xa bất cứ một màu nào nếu đứng riêng lẻ một mình.

Bởi vì, mỗi một màu sắc đều có nét đẹp riêng biệt, đó là duy nhất. Chính nhờ tôn trọng sự khác biệt của nhau đã làm cho các màu sắc tuy khác nhau nhưng đã có thể cùng kết lại trong một sự hoà hợp tuyệt vời, chúng trở thành một thứ kì diệu hơn chính bản thân chúng - cầu vồng!

(Theo Hạt giống tâm hồn, tập 8, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2008)

a. Các màu sắc tranh luận với nhau về vấn đề gì?
b. Theo em, vì sao phải tôn trọng sự khác biệt?

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

a. Em hãy nêu những khó khăn của các bạn trong những bức tranh trên.

b. Hãy kể thêm những khó khăn trong học tập và cuộc sống mà em biết.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

Một học sinh nghèo vượt khó

Cô hiệu trưởng trường tiểu học kể với tôi: “Xóm Trại rất nghèo, lại xa trường nhất. Thảo là học sinh vượt khó, học giỏi tiêu biểu của trường. Nhà Thảo nghèo lắm, bố mẹ lại ốm yếu. Thảo phải làm rất nhiều việc nhà giúp bố mẹ, nhưng vẫn cố gắng học tập tốt nên cả trường ai cũng ngưỡng mộ".

Tan học, tôi theo Thảo về thăm xóm Trại. Thảo dẫn tôi đi hết con đường làng, băng qua một cánh đồng rộng mới nhìn thấy xóm Trại xa tít tắp phía bờ sông. Vừa bước theo đôi chân thoăn thoắt của cô bé, tôi vừa tranh thủ hỏi chuyện

– Đi học xa thế, Thảo có thấy vất vả không?

– Lúc đầu, cháu cũng thấy vất vả lắm chú ạ, nhất là những hôm trời mưa rét, đường trơn,...

– Bận học như thế, cháu làm việc nhà vào lúc nào?

– Dạ, sáng cháu đi học, chiều cháu cho gà, vịt ăn, rồi tưới rau giúp đỡ bố mẹ.

– Vậy cháu học bài vào lúc nào?

– Ở lớp, cháu tập trung học, chỗ nào không hiểu, cháu hỏi ngay cô giáo hoặc các bạn. Buổi tối, cháu tranh thủ học bài, làm bài và sáng hôm sau dậy sớm để xem lại các bài đã học.

Tính hồn nhiên nhưng tự tin và dáng vẻ chăm chỉ, chịu khó của cô bé khiến tôi vừa thương mến, vừa cảm phục em.

(Theo Mạc Tâm, Đạo đức 4, NXB Giáo dục Việt Nam, H., 2020)

Câu hỏi:

a. Bạn Thảo đã vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống như thế nào?

b. Sự vượt khó đó đã mang lại điều gì cho Thảo?

c. Vì sao chúng ta phải biết vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống?

1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

Câu hỏi:

a. Các bạn trong tranh trên đã biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống như thế nào?

b. Em hãy kể thêm một số khó khăn trong học tập hoặc cuộc sống và cách vượt qua khó khăn đó.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

Câu chuyện 1

Nic Vu-gic (Nick Vujicic) là một diễn giả truyền cảm hứng người Úc, sinh năm 1982. Khi chào đời, anh không có tứ chi mà chỉ có một bàn chân với hai ngón chân nhỏ. Sự khác biệt về ngoại hình khiến Nic từng bị bạn bè chê cười, trêu chọc. Đó là thời kì vô cùng khó khăn, Nic Vu-gic đã chấp nhận chung sống với sự thiếu sót trên cơ thể mình. Anh học cách dùng chân và một cái cán để viết chữ, đánh bàn phím máy vi tính, tự sinh hoạt cá nhân, chăm sóc bản thân. Anh đã vượt qua khó khăn, biến bản thân mình thành điều kì diệu trong cuộc sống. Nic Vu-gic trở thành biểu tượng mãnh liệt của nghị lực sống và lan toả năng lượng tích cực tới người xung quanh.

(Theo Sống cho điều ý nghĩa hơn, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, 2013)

Câu chuyện 2

Nguyễn Ngọc Ký (1947 – 2022) bị liệt cả hai tay từ nhỏ nên phải trải qua biết bao khó khăn để tập viết. Bàn chân Ký giẫm lên trang giấy, cựa quậy một lúc là nhàu nát tất cả. Mấy ngón chân của Ký quắp lại giữ cho được cây bút đã khó rồi, còn điều khiển nó viết thành chữ lại càng khó hơn. Nhiều lần bị chuột rút đau đến tái người, Ký quẳng bút vào xã nhà định thôi học. Lời khuyến khích dịu dàng của cô giáo và những cử chỉ thân thương của bạn bè đã tiếp sức cho Ký. Ký lại quắp bút vào ngón chân và lại hì hục tập viết. Kỳ kiên nhẫn, bền bỉ. Ngày nắng cũng như ngày mưa, người mệt mỏi, ngón chân đau nhức, có lúc chân bị chuột rút liên hồi... nhưng Ký không nản lòng. Buổi học nào cũng vậy, trong góc lớp, trên mảnh chiếu nhỏ, không bao giờ vắng mặt Nguyễn Ngọc Ký. Nhờ kiên trì luyện tập, Ký đã thành công, chữ viết ngày một đều, đẹp hơn. Tấm gương Nguyễn Ngọc Ký bền chí, vượt qua khó khăn, vươn lên trong học tập và cuộc sống đã được mọi người biết đến.

Câu hỏi:

a. Anh Nic Vu-gic và thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký đã vượt qua những khó khăn của bản thân như thế nào?

b. Nêu suy nghĩ của em về những tấm gương vượt khó kể trên.

1. Mô tả việc làm của các bạn trong tranh dưới đây và trả lời câu hỏi

Câu hỏi:

a. Theo em, cái đúng, cái tốt nào cần được bảo vệ qua lời nói, việc làm của các bạn trong những tranh trên?

b. Em hãy kể thêm những cái đúng, cái tốt khác cần được bảo vệ.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

CHÚ CẢNH SÁT ĐÁNG MẾN

Một lần, xe chở Thủ tướng Anh Uyn-tơn Sức-sin (Winston Churchill) đang đi dự một cuộc họp rất quan trọng thì gặp một vụ tai nạn trên đường nên phải đi chậm lại. Ông rất sốt ruột và không ngừng giục người lái xe phải đi nhanh. Người lái xe cũng rất vội vàng, vì thế đã vượt đèn đỏ. Một chú cảnh sát giao thông nhanh chóng đi đến và ra lệnh dừng xe của họ lại để tiến hành xử phạt vi phạm giao thông.

Lái xe đến bên chú cảnh sát và nói: "Đây là xe của Thủ tướng Uyn-tơn Sức-sin, anh có thể cho chúng tôi đi được không?". 

Chú cảnh sát trả lời: "Dù là xe của Thủ tướng Uyn-tơn Sắc-sin cũng không thể vượt đèn đỏ bừa bãi như vậy được".

Nói xong, chú cảnh sát viết một tờ giấy phạt đưa cho lái xe. Tuy Thủ tướng đến họp muộn, nhưng ông rất vui vì đất nước có những người cảnh sát chính trực như vậy.

(Theo Kỷ Giang Hồng, 1001 Câu chuyện bồi dưỡng phẩm chất tốt, NXB Thanh Niên, H, 2020)

Câu hỏi

a. Em có nhận xét gì về việc làm của chú cảnh sát trong câu chuyện trên?

b. Theo em, vì sao phải bảo vệ cái đúng, cái tốt?

1. Đọc các thông tin dưới đây và gọi tên các loại môi trường sống

2. Đọc các thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi

Thông tin 1

Tình trạng ô nhiễm nguồn nước khiến sức khoẻ con người ngày càng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tỉ lệ người mắc các bệnh cấp và mãn tính liên quan đến ô nhiễm nguồn nước như đau mắt, tiêu chảy, ung thư... ngày càng tăng.

(Theo nhandan.vn)

Thông tin 2

Ô nhiễm không khí làm cho mọi người phải tiếp xúc với các hạt mịn trong không khí bị ô nhiễm. Các hạt mịn này thâm nhập sâu vào phổi và hệ thống tim mạch, gây ra các bệnh đột quỵ, bệnh tim, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết, ô nhiễm không khí là một trong những mối đe doạ môi trường lớn nhất đối với sức khoẻ con người, gây ra 7 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu.

(Theo whaine)

Thông tin 3

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, đất bị ô nhiễm gây ảnh hưởng đến sức khoẻ con người thông qua tiếp xúc trực tiếp với đất hoặc qua đường hô hấp do sự bốc hơi của chất gây ô nhiễm đất; thông qua sự xâm nhập của ô nhiễm đất vào tầng nước ngầm. Ô nhiễm kim loại nặng trong đất ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ cộng đồng, đặc biệt là trẻ em. A-sen là chất gây ung thư da, ung thư bàng quang, ung thư phổi. Chi gây hại đến hệ thần kinh (đặc biệt là trẻ em), làm chậm phát triển trí tuệ, thể chất.

(Theo dangcongsan)

Câu hỏi:

a. Môi trường sống hiện nay đang gặp phải những vấn đề gì? Hãy kể thêm các vấn đề khác của môi trường sống mà em biết.

b. Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường sống?

1. Quan sát tranh và trà lời câu hỏi

Câu hỏi:

a. Em hãy đặt tên cho loại kế hoạch cá nhân tương ứng với các tranh trên.

b. Kể thêm một số loại kế hoạch cá nhân khác mà em biết.

2. Kể chuyện theo tranh

Câu hỏi:

a. Em hãy cho biết sự khác nhau giữa Phú và Thảo trong việc lập kế hoạch cá nhân.

b. Theo em, vì sao phải lập kế hoạch cá nhân?

3. Đọc trường hợp và trả lời câu hỏi

Tuấn có nhiều công việc cá nhân cần thực hiện như dọn dẹp nhà cửa, học tập, chơi thể thao, bồi dưỡng năng khiếu hội hoạ... Cách lập kế hoạch cá nhân của Tuấn bao gồm: đặt mục tiêu, phân loại công việc, lập thời gian biểu, các bước thực hiện, thực hiện và kiểm tra tiến độ.

Câu hỏi:

a. Tuấn đã lập kế hoạch cá nhân như thế nào?

b. Theo em, cần lưu ý điều gì khi lập kế hoạch cá nhân?

1. Kể chuyện theo tranh và thực hiện yêu cầu

Câu hỏi:

a. Những biểu hiện xâm hại nào đang diễn ra trong câu chuyện trên?

b. Kể thêm các biểu hiện xâm hại trẻ em mà em biết.

2. Đọc thông tin và thực hiện yêu cầu sau:

Câu hỏi:

a. Em hãy nêu tác hại của xâm hại trẻ em.

b. Theo em, vì sao phải phòng, tránh xâm hại trẻ em?

1. Đọc thông tin và thực hiện yêu cầu

Em hãy nêu một số quy định của pháp luật về phòng, tránh xâm hại trẻ em.

2. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Bạn nào trong tranh đã nhận biết được nguy cơ và biết cách phòng, tránh xâm hại?

b. Việc phòng, tránh nguy cơ xâm hại có ý nghĩa như thế nào đối với bản thân em?

3. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

Câu hỏi:

a. Em hãy sắp xếp các tranh theo thứ tự phù hợp.

b. Bạn trong tranh đã ứng xử như thế nào khi gặp người có hành vi xâm hại?

c. Kể thêm các cách phòng, tránh xâm hại mà em biết

1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

Câu hỏi:

a. Các bạn trong tranh nào biết sử dụng tiền hợp lí? Vì sao?

b. Hãy kể thêm các biểu hiện sử dụng tiền hợp lí khác mà em biết.

2. Đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi

Trường hợp 1

Ngoài giờ học, Hà dành thời gian chăm sóc đàn gà để có thêm thu nhập. Năm học mới, Hà sử dụng tiền bán gà để mua đồ dùng học tập. Số tiền còn lại, Hà để dành tiết kiệm, phòng khi cần đến. Trước khi chi tiêu, Hà cân nhắc rất cẩn thận và chỉ mua những món đồ cần thiết. Nhờ vậy, Hà luôn chủ động trong chi tiêu và còn giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn hơn. Hà thấy mình tự tin và vui vẻ.

Trường hợp 2

Mỗi lần về thăm quê, chú An thường cho Bằng một số tiền. Chú dặn Bằng cân nhắc kĩ trước khi chi tiêu để sử dụng tiền thật hợp lí. Nhưng mỗi lần được chú cho tiền, Bằng sử dụng hết để mua những món đồ chơi mà mình thích. Biết chuyện, chú An không hài lòng về việc sử dụng tiền lãng phí của Bằng.

Câu hỏi:

a. Hà và Bằng đã sử dụng tiền vào những việc gì? Việc sử dụng tiền của Hà và Bằng đã dẫn đến điều gì?

b. Vì sao phải sử dụng tiền hợp lí?

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

Câu hỏi:

a. Em hãy nêu các cách sử dụng tiền hợp lí trong mỗi bức tranh trên.

b. Hãy nêu thêm các cách sử dụng tiền hợp lí khác mà em biết

2. Đọc thông tin và trả lời câu ỏih

PHƯƠNG PHÁP QUẢN LÍ CHI TIÊU KA-KÊ-BÔ

Phương pháp quản lí chi tiêu Ka-kê-bô (Kakeibo) được nhà báo người Nhật

Ha-ni Mô-tô-kôn (Hani Motokon) sáng tạo vào năm 1904. Trong tiếng Nhật, Ka-kê-bô nghĩa là quyển sổ gia đình. Ý nghĩa của việc tạo ra phương pháp này là giúp mọi người biết cách chi tiêu hợp lí trong cuộc sống và cân bằng tài chính của gia đình.

Phương pháp quản lí chi tiêu này đang được áp dụng rộng rãi giúp cho mỗi cá nhân, gia đình có thể tiết kiệm lên tới 40% thu nhập. Để sử dụng phương pháp Ka-kê-bộ vào trong quản lí chi tiêu, bạn cần trả lời được bốn câu hỏi:

– Bạn có bao nhiêu tiền?

– Bạn muốn tiết kiệm bao nhiêu tiền?

– Bạn sẽ tiêu bao nhiêu tiền?

– Bạn sẽ làm gì để cải thiện?

Đây chính là những câu hỏi nhằm kê khai việc sử dụng tiền của bạn hiện tại như thế nào, mục tiêu tiết kiệm ra sao, để từ đó đưa ra biện pháp cải thiện phù hợp nhất. Việc mở sổ Ka-kê-bộ nên được bắt đầu thực hiện từ đầu tháng và tổng kết vào cuối tháng để có kết quả chính xác nhất.

Cách thức thực hiện phương pháp Ka-kê-bộ rất đơn giản. Bạn chỉ cần sử dụng một quyển sổ để ghi chép các khoản thu chi của mình và trả lời chính xác bốn câu hỏi đã được nêu ở trên. Nếu bạn liệt kê các khoản này càng chi tiết thì việc quản lí càng dễ dàng.

(Theo Mitsuki Okazaki, Phương pháp quản lí chi tiêu đơn giản và hiệu quả, NXB Công Thương)

Câu hỏi: