Giải bài tập - Cánh diều lớp 4

Bài tập 1. Em hãy nghe hoặc hát bài hát Lớn lên em sẽ làm gì của nhạc sĩ Trần Hữu Pháp và kể tên những nghề nghiệp được nhắc đến trong bài hát.

Bài tập 2. Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi sau:
a. Em hãy nêu những đóng góp của người lao động trong các tranh.
b. Hãy kể thêm đóng góp của một số người lao động khác mà em biết.

Bài tập 3. Em hãy đọc câu chuyện Cái gì quý nhất và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Bài học quý mà Hùng, Quý và Nam nhận được là gì?
b. Theo em, vì sao phải biết ơn người lao động?

Bài tập 4. Em hãy nhận xét các ý kiến sau:

Bài tập 5. Em hãy đánh dấu X vào (ô trống) đồng tình hoặc không đồng tình với những lời nói, việc làm dưới đây và giải thích vì sao.

Bài tập 6. Em hãy xử lí các tình huống sau:
Tình huống 1. Một hôm, Nam và Quân chia sẻ với nhau về nghề nghiệp của bố mình. Quân rất tự hào vì bố của Quân là công nhân. Nam cũng rất hãnh diện vì bố mình là nhà báo. Quân thắc mắc: “Nhà báo có đóng góp gì cho xã hội vậy Nam?”. 
Câu hỏi: Nếu là Nam, em sẽ trả lời bạn như thế nào?
Tình huống 2. Hồng đọc được một bài viết về tấm gương người lao động trên báo Tuổi trẻ. Hồng cảm thấy rất ngưỡng mộ và yêu quý tấm gương này nên chia sẻ với Lan. Lan bảo: “Đây đâu phải là người thân của mình mà mình phải yêu quý, biết ơn. Họ có giúp được gì cho mình đâu”.
Câu hỏi: Nếu là Hồng, em sẽ ứng xử như thế nào?

Bài tập 7. Em hãy sưu tầm và viết lại một số câu ca dao, tục ngữ, bài thơ, bài hát,... về người lao động.

Bài tập 8. Em hãy tìm hiểu và chia sẻ với bạn về một người lao động quanh em.

Bài tập 1. Em hãy đọc câu chuyện Buổi học đầu tiên và trả lời các câu hỏi sau:
a. Vì sao một số bạn trong lớp lại cười khi nghe bạn Hà kể về công việc của bố mẹ?
b. Chúng ta nên có thái độ như thế nào với người lao động?

Bài tập 2. Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi sau:
a. Em hãy nêu những lời nói, việc làm thể hiện lòng biết ơn người lao động trong các tranh.
b. Em hãy kể thêm các biểu hiện của sự biết ơn đối với người lao động.

Bài tập 3. Em hãy đánh dấu X vào (ô trống) đồng tình hoặc không đồng tình với những lời nói, việc làm dưới đây và giải thích vì sao.

Bài tập 4. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Đang vẽ tranh thì bút chì bị gãy, An liền vứt đi và nói sẽ mua chiếc khác.
Câu hỏi: Nếu biết việc làm của An, em sẽ ứng xử như thế nào?
Tình huống 2. Cô bán bánh giò vừa đẩy xe vừa rao: “Bánh giò đây!”. Hằng thấy các bạn đang nhại lại giọng của cô.
Câu hỏi: Nếu là Hằng, em sẽ ứng xử như thế nào?
Tình huống 3. Mẹ dẫn Ngọc đi tiêm vắc-xin. về nhà, Ngọc nói với chị Ngân: “Em ghét bác sĩ lắm vì bác sĩ tiêm thuốc làm em đau”.
Câu hỏi: Nếu là Ngân, em sẽ ứng xử như thế nào?

Bài tập 5. Hãy chia sẻ với bạn bè, người thân về những lời nói, việc làm thể hiện sự biết ơn của em với người lao động.

Bài tập 1. Em hãy đặt một đồ vật cách mình khoảng 5 mét, sau đó bịt mắt lại và di chuyển để lấy đồ vât đó. Em có cảm giác như thế nào khi không nhìn thấy mọi thứ xung quanh?

Bài tập 2. Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi sau:
a. Các bạn đã làm gì để cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?
b. Em hãy kể thêm những biểu hiện khác của sự cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.

Bài tập 3. Em hãy đọc câu chuyện Các em nhỏ và ông cụ và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Ông cụ đã gặp khó khăn gì?
b. Các em nhỏ đã thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ ông cụ như thế nào?
c. Sự cảm thông, giúp đỡ của các em nhỏ mang lại điều gì cho ông cụ?

Bài tập 4. Em hãy đọc và trả lời các câu hỏi dưới đây:
1. Cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn để họ có thêm sức mạnh, niềm tin trong cuộc sống.
2. Không phải ai cũng luôn gặp những điều may mắn, nên chúng ta cần cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.
3. Cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn thể hiện mình là người tử tế.
a. Em thích nhất ý kiến nào? Vì sao?
b. Theo em, tại sao phải cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

Bài tập 5. Em hãy vẽ (trái tim) vào (ô trống) ứng với các tình huống thể hiện được việc cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn và viết nhận xét cho mỗi tình huống.
Tình huống 1. Nhóm học tập của An có một bạn bị tật ở chân. An cảm thấy khó chịu và không muốn chơi cùng bạn. An nói với Hà: “Thật phiền phức! Mình cảm thấy rất bất tiện cho nhóm”. An và Hà thoả thuận với nhau sẽ không chơi cùng bạn.
Câu hỏi: Nhận xét của em.
Tình huống 2: Thấy Tâm bị ngã giữa sân trường, Lan tổ ra thích thú: “Không cẩn thận thì phải chịu thôi”. Nói xong, Lan chạy đi chỗ khác.
Câu hỏi: Nhận xét của em.
Tình huống 3. Sáng nay, thấy bạn Toàn buồn bã vì bị bố mắng, Đức liền hỏi thăm, chia sẻ và động viên bạn.
Câu hỏi: Nhận xét của em.

Bài tập 6. Em hãy đưa ra lời khuyên.
Sau khi nghe thầy Tổng phụ trách Đội phát động phong trào tặng quà tết cho trẻ em mồ côi, bạn Hoàng nói với em: “Mình không quen biết các bạn đó nên mình không quyên góp đâu. Việc này chẳng có ích lợi gì cho mình cả!”.
Câu hỏi: Em sẽ khuyên bạn như thế nào để bạn hiểu được ý nghĩa của việc cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

Bài tập 7. Em hãy đọc tình huống và trà lời các câu hỏi dưới đây:
Tình huống: Thấy Hạnh buồn bã vì bố vừa nhập viện tối qua, An đến hỏi thăm nhưng lại khoe: “Bố mình khoẻ lắm, hồi trước còn đạt huy chương thể thao”. Hạnh nghe vậy thì càng buồn hơn.
a. Em có nhận xét gì về lời nói và hành động của An?
b. Nếu em là An, em sẽ làm gì để thể hiện mình là người biết cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

Bài tập 8. Em hãy ghi câu chuyện, vẽ hình hoặc dán hình về một tấm gương biết cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn vào khung sau:

Bài tập 1. Tham gia chơi hoặc quan sát trò chơi Sóng xô và trả lời các câu hỏi dưới đây:

Bài tập 2. Em hãy đọc câu chuyện Một li sữa và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Cô bé đã làm gì khi thấy cậu bé nghèo hỏi xin một cốc nước?
b. Vì sao hoá đơn viện phí đã được bác sĩ Ha-uốt Ken-li thanh toán?
c. Em rút ra được bài học gì qua câu chuyện trên?

Bài tập 3. Em hãy quan sát tranh và thực hiện yêu cầu.
a. Em hãy nhận xét việc làm của các bạn trong tranh.
b. Em có sẵn sàng giúp đỡ người gặp khó khăn, phù hợp với khả năng của mình không? Vì sao?
c. Hãy kể thêm những hành động khác thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn mà em biết.

Bài tập 4. Em hãy nối mỗi tình huống ở cột A với mỗi câu nói phù hợp cột B.

Bài tập 5. Em hãy viết lời thoại cho nhân vật vào bóng nói trong tranh để thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.

Bài tập 6. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Mấy hôm nay, Hưng không đi học. Giờ sinh hoạt lớp, cô giáo buồn bã thông báo: 
- Như các em đã biết, mẹ bạn Hưng lớp ta bị ốm đã lâu, nay bố bạn ấy lại mới bị tai nạn giao thông. Hoàn cảnh gia đình bạn đang rất khó khăn. Chúng ta cần phải giúp bạn Hưng vượt qua khó khăn này.
Câu hỏi: Em hãy đề xuất những việc có thể làm trong khả năng của mình để giúp Hưng.
Tình huống 2. Lớp 4C có thêm một học sinh mới từ tỉnh khác chuyển về. Bạn tên là Mây, người bé nhỏ, nói tiếng địa phương nghe rất lạ và quần áo bạn mặc không giống với các bạn trong lớp. Vì vậy, Mây thường bị một số bạn nam trong lớp trêu chọc, nhại giọng nói và xì xào, bình phẩm về trang phục,... Điều này khiến Mây rất buồn và mặc cảm.
Câu hỏi: Hãy nêu ý kiến của em để giúp bạn Mây vượt qua khó khăn, tiếp tục đến lớp.

Bài tập 7. Em hãy viết một đoạn văn thuyết trình về sự sẵn sàng cả thông, giúp đỡ người gặp khó khăn theo gợi ý sau:
- Tại sao cần phải sẵn sàng cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?
- Em có sẵn sàng cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn bằng những lời nói và hành động phù hợp với lứa tuổi không? Vì sao?

Bài tập 8. Chia sẻ về những việc em đã làm để cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khãn.

Bài tập 9. Trang trí khung và tự nhận xét về hành động thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn mà em đã thực hiện tại trường học, gia đình, cộng đồng nơi em đang sinh sống.

Bài tập 10. Em hãy tìm những hình ảnh hoặc các câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn nói về cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.

Bài tập 1. Em hãy vẽ (mặt cười) với hình thể hiện hành vi đúng và (mặt buồn) với hình thể hiện hành vi sai vào trong việc thể hiện yêu lao động.

Bài tập 2. Hãy kể thêm các biểu hiện của yêu lao động mà em biết.

Bài tập 3. Em hãy đọc câu chuyện Túi lúa mì và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Các nhân vật trong câu chuyện thể hiện việc yêu lao động như thế nào?
b. Việc làm đó đã mang lại kết quả gì?
c. Em rút ra được bài học gì qua câu chuyện trên?

Bài tập 4. Em hãy đọc và thực hiện các yêu cầu sau:
a. Em thích nhất ý kiến số mấy. Vì sao?
b. Em hãy nêu thêm những lợi ích khác của việc yêu lao động.

Bài tập 5. Em hãy đánh dấu X vào (ô vuông) đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.
a. Chỉ có những người nghèo mới cần phải lao động.
b. Lười lao động dễ dẫn tới mắc phải các tệ nạn xã hội.
c. Lao động không chỉ giúp ấm no mà còn tạo ra niềm vui trong cuộc sống.
d. Lao động trí óc có giá trị hơn lao động chân tay.
e. Lao động là việc chỉ dành riêng cho người lớn.

Bài tập 7. Hãy chia sẻ với các bạn những việc em đã và sẽ làm thể hiện tình yêu lao động.

Bài tập 8. Sưu tầm một số câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn, bài hát, câu chuyện,... về tình yêu lao động và trình bày vào khung sau:

Bài tập 1. Em hãy đọc câu chuyện Một ngày của Pê-chi-a và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Những người lao động trong câu chuyện đã tích cực làm việc như thế nào?
b. Pê-chi-a đã nhận ra bài học gì từ những tấm gương lao động đó?

Bài tập 2. Em hãy vẽ hình (mặt cười) vào (ô trống) trong tranh thể hiện sự tích cực, tự giác tham gia lao động.
Câu hỏi: Bạn nào trong tranh tích cực, tự giác tham gia lao động? Vì sao?

Bài tập 3. Em hãy đọc tình huống và trả lời câu hỏi.
Tình huống 1. Đang phụ mẹ tưới cây ngoài sân, Hoàng thấy một cô lao công mồ hôi nhễ nhại đi tới và ngồi nghỉ trước cổng nhà mình. Hoàng liền xin phép mẹ đi lấy nước cho cô uống. Mẹ Hoàng rất vui vì thấy con mình biết quý trọng người lao động.
Tình huống 2. Phượng và Hà đang chơi trong nhà thì mẹ về. Thấy mẹ chở hàng nặng, mặt đỏ bừng vì phải đi giữa trưa nắng, hai bạn thương mẹ lắm. Không ai bảo ai, cả hai cùng chạy vội ra mở cổng, phụ mẹ mang đồ vào trong nhà, rồi cùng nhau lấy khăn lau mồ hôi và lấy nước cho mẹ uống.
Câu hỏi: Các bạn Hoàng, Phượng và Hà đã thể hiện sự quý trọng người yêu lao động như thế nào?

Bài tập 4. Em hãy nối (mặt cười) với hành vi, việc làm đúng và (mặt buồn) với hành vi, việc làm sai trong việc thể hiện tích cực, tự giác trong lao động.

Bài tập 5. Em hãy bày tỏ ý kiến trong những trường hợp sau:
a. Trong buổi học đầu tiên của lớp 4B, khi nghe bạn Hưng giới thiệu bố mình là phụ bếp, Bình và Kiên cho rằng nghề đó không quan trọng như những nghề bác sĩ, kĩ sư mà bố mẹ các bạn ấy đang làm.
Câu hỏi: Em có đồng tình với Bình và Kiên không? Vì sao?
b. Thu chỉ tự giác và tích cực làm những công việc gia đình mà bố mẹ thưởng tiền, còn những việc không có tiền thưởng, em chỉ làm một cách qua loa.
Câu hỏi: Em có đồng tình với bạn Thu không? Vì sao?

Bài tập 6. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Bố mẹ đi làm xa, Lan sống cùng ông bà ở quê. Lan luôn tích cực, tự giác để giúp đỡ ông bà công việc nhà. Tuy nhiên, vì thương cháu nên ông bà yêu cầu Lan chỉ cần tập trung vào việc học, còn mọi việc để ông bà lo.
Câu hỏi: Nếu là Lan, em sẽ nói với ông bà thế nào?
Tình huống 2. Tiến rất tự giác và tích cực tham gia các hoạt động lao động nhưng lại thường bỏ bê việc học dẫn đến kết quả học tập sa sút. Bố mẹ biết chuyện nên không muốn cho Tiến tham gia các hoạt động lao động này nữa.
Câu hỏi: Nếu là Tiến, em sẽ làm gì?

Bài tập 7. Em hãy viết một đoạn văn chia sẻ với các bạn về tấm gương lao động tích cực, tự giác mà em biết.

Bài tập 8. Xây dựng và thực hiện kế hoạch tham gia lao động của em trong gia đình theo gợi ý dưới đây:

Bài tập 1. Em hãy vẽ (mặt cười) với hình thể hiện hành vi đúng và (mặt buồn) với hình thể hiện hành vi sai vào (ô trống) trong việc tôn trọng tài sản của người khác.

Bài tập 2. Em hãy kể thêm một số biểu hiện tôn trọng tài sản của người khác.

Bài tập 3. Em hãy đọc câu chuyện Chiếc dây chuyền bị rơi và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Vì sao Nam được thầy Hiệu trưởng tuyên dương trước toàn trường?
b. Việc làm của Nam có ý nghĩa gì?
c. Theo em, vì sao cần tôn trọng tài sản của người khác?

Bài tập 4. Em hãy đánh dấu X vào (ô vuông) đồng tình hoặc không đồng tình với mỗi ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.
a. “Nhặt được của rơi, trả người đánh mất” là tôn trọng tài sản của người khác.
b. Đã là bạn bè thân thiết thì có thể đọc thư của nhau mà không cần xin phép.
c. Giúp bảo quản đồ dùng, vật dụng của nhau cũng là thể hiện tôn trọng tài sản người khác.
d. Khi mượn đồ đạc của người lớn tuổi thì mới xin phép, còn mượn đồ của người nhỏ tuổi hơn thì không cần.
e. Nói lời xin lỗi và tìm cách đền bù khi làm hư hỏng đồ đạc của người khác.

Bài tập 5. Em hãy nhận xét các hành động sau và đưa ra lời khuyên phù hợp.

Bài tập 6. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Nam rủ các bạn trong xóm sang nhà bác Trang để hái táo ăn mà không xin phép, vì nghĩ rằng bác ấy là chị họ của bố mình.
Câu hỏi: Nếu là bạn của Nam, em sẽ làm gì?
Tình huống 2. Sau tiết học Giáo dục thể chất, Thắng phát hiện mình cầm nhầm áo khoác của Mạnh, nhưng không đổi lại cho bạn, vì nghĩ rằng áo đồng phục nào cũng giống nhau.
Câu hỏi: Nếu là bạn của Thắng, em sẽ làm gì?
Tình huống 3. Thấy xe đạp của bạn Thanh để ở ngoài nắng, My định dắt xe của bạn vào chỗ có mái che gần đó. Tuy nhiên, Hồng lại bảo không nên làm thế, vì đó là tài sản của người khác.
Câu hỏi: Nếu em là My, em sẽ xử lí như thế nào?
Tình huống 4. Châu đang nhà thì chị Thu sang mượn vở ghi của chị gái mình. Nghĩ rằng chị Thu là bạn thân của chị nên Châu đã chạy đi tìm, lấy vở và giao cho chị Thu.
Câu hỏi:
a. Em có đồng ý với việc làm của Châu không? Vì sao?
b. Nếu là Châu, em sẽ xử lí thế nào?

Bài tập 7. Em sẽ làm gì nếu:
a. Nhặt được chiếc điện thoại rơi trên đường.
b. Bạn rủ em bẻ hoa của nhà hàng xóm.
c. Thấy đoàn người nhặt rác bãi biển.

Bài tập 8. Em hãy viết một đoạn văn để thuyết trình về ý nghĩa của việc tôn trọng tài sản của người khác theo gợi ý sau:
- Tại sao phải tôn trọng tài sản của người khác?
- Việc xâm phạm tài sản của người khác có được coi là vi phạm pháp luật không?
- Em đã và sẽ làm gì để thể hiện thái độ tôn trọng tài sản của người khác?

Bài tập 9. Hãy chia sẻ với các bạn những việc em đã làm thể hiện việc tôn trọng tài sản của người khác.

Bài tập 10. Em hãy tìm những câu ca dao, tục ngữ nối về tôn trọng tài sản của người khác và giải thích ý nghĩa của một câu mà em tâm đắc nhất.

Bài tập 1. Em hãy quan sát ảnh và thực hiện các yêu cầu sau:
a. Viết tên các công trình công cộng trong các hình ảnh dưới đây và giới thiệu ngắn gọn các công trình công cộng đó.
b. Hãy nêu một số việc làm để bảo vệ công trình công cộng.

Bài tập 2. Em hãy vẽ hình mặt cười vào mỗi tranh thể hiện bảo vệ của công và hình mặt mếu vào tranh chưa thể hiện bảo vệ của công.
a. Nêu các biểu hiện của bảo vệ của công được thể hiện trong các bức tranh?
b. Hãy kể thêm các biểu hiện bảo vệ của công.
c. Vì sao phải bảo vệ của công?

Bài tập 3. Em hãy đọc câu chuyện Đẹp mà không đẹp và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Việc làm của Hùng đã gây ra tác hại gì?
b. Hãy kể thêm các hành vi không biết bảo vệ của công trong trường học và đưa ra biện pháp để ngăn chặn hành vi đó.

Bài tập 4. Em hãy đánh dấu X vào (ô vuông) đồng tình hoặc không đồng tình với các hành vi dưới đây và giải thích vì sao.
a. Tài luôn nhớ tắt máy vi tính sau khi sử dụng ở phòng thực hành tin học.
b. Dũng luôn nhớ cất dụng cụ thể thao sau khi kết thúc buổi học thể dục.
c. Nam và một vài bạn nhả bã kẹo cao su lên ghế ngồi ở sân vận động khi xem bóng đá.
d. Huệ cùng các bạn tham gia dọn vệ sinh ở bãi biển nhằm góp phần bảo vệ môi trường.
e. Bình và nhóm bạn rủ nhau ra xem các anh ném đá vào tàu hoả chạy ngang qua.
g. Lâm luôn để sách lên kệ đúng nơi quy định ở thư viện sau khi đã mượn sách để đọc.

Bài tập 5. Em hãy cùng các bạn trong lớp xây dựng và thực hiện kế hoạch góp phần bảo vệ, giữ gìn của công theo gợi ý sau:

Bài tập 6. Em hãy đưa ra lời khuyên phù hợp cho các tình huống sau:
Tình huống 1. Thấy hoa phượng ở công viên gần nhà đang nở đỏ rực, Lan rủ Huệ bẻ vài cành để đem về nhà.
Câu hỏi: Nếu là Huệ, em sẽ khuyên Lan điều gì?
Tình huống 2. Trường tổ chức cho học sinh khối lớp 4 đi tham quan bảo tàng. Nam rủ Bảo trèo lên trống đồng để chụp ảnh.
Câu hỏi: Nếu là Bảo, em sẽ khuyên Nam điều gì?
Tình huống 3. Đang đi thang máy trong chung cư, một nhóm bạn liên tục đùa nghịch, bấm vào bảng điều khiển.
Câu hỏi: Nếu cùng ở trong thang máy, em sẽ khuyên các bạn điều gì?

Bài tập 7. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Đang đọc sách trong thư viện, thấy một số hình ảnh mà mình rất thích, Toàn nói với Minh: “Đẹp quá! Tớ sẽ cắt mang về, chắc không ai biết đâu”.
Câu hỏi: Nếu là Minh, em sẽ làm gì?
Tình huống 2. Hôm nay, cả lớp đi tham quan công viên Bách Thảo, một số bạn trải giấy, báo lên cỏ để ngồi. Chợt Tâm phát hiện bên cạnh có biển cấm “Không giẫm lên bãi cỏ”.
Câu hỏi: Nếu là Tâm, em sẽ làm gì?

Bài tập 8. Em hãy liệt kê các việc mà bạn bè, người thân cần làm để thực hiện bảo vệ của công.

Bài tập 9. Hãy kể tên những việc em định làm để thực hiện tốt việc bảo vệ của công trường, lớp, địa phương nơi em ở.

Bài tập 10. Hãy thiết kế một thông điệp để tuyên truyền về việc bảo vệ của công ở trường em và chia sẻ với bạn bè để cùng thực hiện.

Bài tập 1. Em hãy đánh số thứ tự các tranh theo trình tự câu chuyện Mình là bạn bè và kể lại câu chuyện.

Bài tập 2. Dựa vào câu chuyện vừa kể, em hãy trả lời các câu hỏi sau:
a. Hào đã chủ động thiết lập quan hệ bạn bè như thế nào?
b. Theo em, vì sao phải thiết lập quan hệ với bạn bè?

Bài tập 3. Em hãy quan sát tranh và trả lời các câu hỏi sau:
a. Các bạn trong tranh đã dùng những cách nào để thiết lập quan hệ bạn bè?
b. Em hãy kể thêm một số cách khác để thiết lập quan hệ bạn bè?

Bài tập 4. Em hãy đánh dấu X vào (ô trống) đồng tình hoặc không đồng tình với các hành vi dưới đây và giải thích vì sao.
a. Trang luôn chủ động nói chuyện và làm quen với các bạn mới.
b. Khang thường rủ các bạn nhút nhát chơi cùng với cả lớp.
c. Hoàng cho rằng làm quen với bạn mới sẽ mất thời gian và phiền phức.
d. Thảo chỉ làm quen với những bạn có cùng sở thích ca hát với mình.
e. Hồng chủ động đề nghị giúp đỡ các bạn mới làm quen với cả lớp.

Bài tập 5. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Nhi thấy các bạn chơi nhảy dây rất vui, nhưng vì nhút nhát nên chỉ dám đứng nhìn.
Câu hỏi: Nếu là Nhi, em sẽ làm như thế nào?
Tình huống 2. Hạnh có ít bạn bè nên khi gặp khó khăn, Hạnh không biết chia sẻ cùng ai.
Câu hỏi: Nếu là bạn của Hạnh, em sẽ khuyên bạn thế nào?

Bài tập 6. Em hãy viết số thứ tự vào (ô trống) để sắp xếp các bước làm quen và thiết lập quan hệ với bạn mới.

Bài tập 7. Em hãy viết lời tự giới thiệu về bản thân để làm quen với bạn mới.

Bài tập 8. Hãy kể tên một người bạn mới của em và cách em đã làm quen với bạn ấy.
Người bạn mới của em tên là:
Cách em đã làm quen với bạn ấy:

Bài tập 1. Em hãy đọc câu chuyện Bốn năm cõng bạn đến trường và trả lời các câu hỏi dưới đây:
a. Em có nhận xét gì về tình bạn của hai nhân vật trong câu chuyện trên?
b. Theo em, tình bạn đẹp sẽ mang lại ý nghĩa gì đối với mỗi người?

Bài tập 2. Em hãy vẽ hình (mặt cười) vào (ô trống) trong tranh thể hiện việc làm nhằm duy trì mối quan hệ bạn bè và trả lời câu hỏi.
Em hãy nêu một số việc làm khác nhằm duy trì mối quan hệ bạn bè.

Bài tập 3. Em hãy nối (mặt cười) với ý kiến đúng và (mặt buồn) với ý kiến sai dưới đây:

Bài tập 4. Em hãy bày tỏ ý kiến trong các tình huống dưới đây:
Tình huống 1. Trên đường đi học, Vinh và Thông thấy bạn Tuấn học cùng lớp đang bị hai bạn khác bắt nạt. Vinh muốn giúp Tuấn nhưng chưa biết làm cách nào. Thông liền ngăn Vinh vì sợ rắc rối.
Câu hỏi:
a. Em đồng ý với suy nghĩ của Vinh hay Thông? Vì sao?
b. Nếu gặp trường hợp trên, em sẽ làm gì?
Tình huống 2. Hằng và Nhung là đôi bạn thân. Tuần trước, trong giờ kiểm tra Toán, Nhung không cho Hằng chép bài và yêu cầu bạn phải suy nghĩ tự làm. Từ đó, Hằng giận và không chơi với Nhung nữa, vì cho rằng Nhung là người bạn không tốt.
Câu hỏi:
a. Em có đồng ý với suy nghĩ của Hằng hay không? Vì sao?
b. Nếu là Nhung, em sẽ làm gì?
Tình huống 3. Tuấn và Giang là đôi bạn thân cùng xóm. Từ ngày mẹ mất, gia đình Tuấn lâm vào hoàn cảnh khó khăn. Tuấn cảm thấy tự ti và luôn tránh mặt Giang.
Câu hỏi: Nếu là Giang, em sẽ làm gì?

Bài tập 5. Em hãy chọn cách ứng xử dưới đây để điền vào tình huống phù hơp và giải thích lí do.

Bài tập 6. Hãy liệt kê một số việc làm tốt và chưa tốt của em khi đối xử với bạn bè trong lớp học.

Bài tập 7. Hãy chia sẻ về một tình bạn đẹp của em và những việc em đã làm để duy trì mối quan hệ bạn bè tốt đẹp đó.

Bài tập 8. Em hãy chọn những bông hoa đẹp trong những bông hoa dưới đây để tạo thành bình hoa Tình bạn.

Bài tập 1. Em hãy nối hình ảnh ở cột A với nội dung phù hợp cột B.

Bài tập 2. Em hãy nêu vai trò của tiền.

Em hãy đọc thông tin và đánh dấu X vào (ô trống) trước ý thể hiện sự khó khăn của người lao động khi kiếm tiền.
Thông tin 1:
Gần trưa, các công nhân xây dựng vẫn phơi mình dưới cái nóng 36 - 57 độ C. Những công việc vốn đã nặng nhọc lại cộng thêm thời tiết này nữa thì vất vả tăng lên gấp bội.
Một bìa giấy hay một nắp hộp bỏ đi nay lại được tận dụng để làm quạt cho người trông xe. Cô bán hàng nước thì đội khăn ướt lên đầu. Còn với người lái xe ôm công nghệ, hành trang không thể thiếu là chai nước uống. Mỗi người một cách để tự mình giải toả cái nóng.
Áp lực từ nắng nóng có lẽ cũng chưa bằng áp lực của tiến độ, của cơm áo gạo tiền với những người lao động.
(Theo vtv.vn/xa-hoi/nguoi-dan-lao-dong-vat-va-muu-sinh-duoi-nang-nong-20220628052729641.htm)
Thông tin 2:
Hằng ngày hết làm ngoài đồng, chị Lan lại đạp xe xuôi ngược mua vỏ chai, phế liệu. Chị Lan nói: “Khi đi mua vỏ chai, phế liệu tôi luôn hỏi xin chủ nhà những bộ sách cũ về cho con. Người ta thương đôi khi cho thêm những mẩu bút chì, giấy viết, mình đem về đóng thành vở viết, tiết kiệm được đồng nào mừng đồng đó, để dành dụm nuôi con lâu dài.”
(Theo tuoitre.vn/lam-lu-nuoi-con-an-hoc-nen-nguoi-540357.htm)

Em hãy đọc thông tin và đánh dấu X vào (ô trống) trước ý thể hiện sự khó khăn của người lao động khi kiếm tiền.
Thông tin 1:
Gần trưa, các công nhân xây dựng vẫn phơi mình dưới cái nóng 36 - 57 độ C. Những công việc vốn đã nặng nhọc lại cộng thêm thời tiết này nữa thì vất vả tăng lên gấp bội.
Một bìa giấy hay một nắp hộp bỏ đi nay lại được tận dụng để làm quạt cho người trông xe. Cô bán hàng nước thì đội khăn ướt lên đầu. Còn với người lái xe ôm công nghệ, hành trang không thể thiếu là chai nước uống. Mỗi người một cách để tự mình giải toả cái nóng.
Áp lực từ nắng nóng có lẽ cũng chưa bằng áp lực của tiến độ, của cơm áo gạo tiền với những người lao động.
(Theo vtv.vn/xa-hoi/nguoi-dan-lao-dong-vat-va-muu-sinh-duoi-nang-nong-20220628052729641.htm)
Thông tin 2:
Hằng ngày hết làm ngoài đồng, chị Lan lại đạp xe xuôi ngược mua vỏ chai, phế liệu. Chị Lan nói: “Khi đi mua vỏ chai, phế liệu tôi luôn hỏi xin chủ nhà những bộ sách cũ về cho con. Người ta thương đôi khi cho thêm những mẩu bút chì, giấy viết, mình đem về đóng thành vở viết, tiết kiệm được đồng nào mừng đồng đó, để dành dụm nuôi con lâu dài.”
(Theo tuoitre.vn/lam-lu-nuoi-con-an-hoc-nen-nguoi-540357.htm)

Bài tập 4. Vì sao em phải quý trọng đồng tiền?

Bài tập 5. Em hãy vẽ (trái tim) vào (ô trống) ở tranh thể hiện việc bảo quản, tiết kiệm tiền.
Em hãy kể thêm các cách khác để bảo quản, tiết kiệm tiền.

Bài tập 6. Em hãy đánh dấu X vào (ô trống) đồng tình hoặc không đồng tình với các hành vi dưới đây và giải thích vì sao.
a. Thấy một chiếc bút màu sắp gãy, Hoa liền mạnh tay làm hỏng để mẹ mua cho hộp bút màu mới.
b. Nam không chú ý đến tờ 1.000 đồng vì cho rằng nó không có giá trị.
c. Thấy chiếc cặp đẹp, Ngọc nằng nặc đòi mẹ mua cho bằng được, mặc dù chiếc cặp ở nhà vẫn còn dùng tốt.
d. Hùng cân nhắc rất kĩ việc sử dụng tiền tiết kiệm để mua đồ chơi.
e. Biết hoàn cảnh gia đình khó khăn, Lan nói với mẹ: “Mặc lại quần áo cũ vẫn được mẹ ạ!”
g. Hoa xếp ngay ngắn những tờ tiền mẹ cho và trân trọng nó vì đây là công sức lao động vất vả của mẹ.

Bài tập 7. Bày tỏ ý kiến của em.
a. Mua sắm quần áo, đồ dùng, đồ chơi, quà bánh,... đúng mức, phù hợp với hoàn cảnh gia đình chính là thể hiện việc quý trọng đồng tiền.
b. Biết bảo quản đồ dùng cá nhân và gia đình là biểu hiện của quý trọng đồng tiền.
c. Tiết kiệm tiền là quý trọng đồng tiền.
d. Trẻ em chưa làm ra tiền nên không cần phải quý trọng đồng tiền.

Bài tập 8. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?
Tình huống 1. Hùng nói với em sẽ sử dụng tốt cả số tiền được lì xì để chơi điện tử và mua đồ chơi mới, nếu còn chưa đủ thì sẽ xin thêm tiền bố mẹ.
Câu hỏi: Em sẽ khuyên Hùng như thế nào?
Tình huống 2. Kim kể với em là vừa được mẹ mua cho bộ quần áo mới nhưng Kim lại không thích, nên sẽ xin mẹ mua bộ khác.
Câu hỏi: Em sẽ khuyên Kim như thế nào?
Tình huống 3. Mẹ hỏi ý em về việc mua thêm một cái mũ đẹp để đi dã ngoại với lớp vào tuần sau. Trong khi đó, em đã có hai cái mũ cũ và còn dùng tốt.
Câu hỏi: Em sẽ làm gì trong trường hợp này?

Bài tập 9. Em hãy sưu tầm và viết lại một câu chuyện về quý trọng tiền.

Bài tập 10. Chia sẻ những việc em đã và sẽ làm để bảo quản, tiết kiệm tiền.
Những việc em đã và sẽ làm để bảo quản tiền:
Những việc em đã và sẽ làm để tiết kiệm tiền:

Bài tập 11. Thu thập thông tin khi nói chuyện với bố mẹ để hiểu thêm về sự vất vả khi kiếm tiền.
Những vất vả khi kiếm tiền:

Bài tập 1. Em hãy kể tên một số ngày lễ, tết dành cho trẻ em và nêu một số hoạt động thường diễn ra trong các ngày đó.

Bài tập 2. Em hãy viết tên các quyền của trẻ em trong các bức tranh dưới đây và giới thiệu ngắn gọn lợi ích của các quyền đó đối với trẻ em.
Em hãy kể thêm các quyền khác của trẻ em.

Bài tập 3. Em hãy đọc 5 Điều Bác Hồ dạy thiếu niên, nhi đồng và trả lời câu hỏi.
a. Bác Hồ đã dạy trẻ em cần thực hiện những bổn phận nào?
b. Em hãy kể thêm một số bổn phận mà trẻ em cần thực hiện.

Bài tập 4. Em hãy đánh dấu X vào (ô trống) đối với các ý kiến thể hiện ý nghĩa của việc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em.
Em hãy nêu thêm ý nghĩa của việc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em.

Bài tập 5. Em hãy đặt tên cho mỗi bức tranh dưới đây dựa vào các từ đã cho và trả lời câu hỏi.
Hãy kể một số quyên và bổn phận của trẻ em mà bản thân em đã thực hiện.

Bài tập 6. Em hãy đánh dấu X vào (ô trống) đồng tình hoặc không đồng tình với các ý kiến dưới đây và giải thích vì sao.
a. Trẻ em cần được người lớn chăm sóc nên không phải thực hiện bổn phận gì.
b. Trẻ em cần tôn trọng quyền, danh dự và nhân phẩm của người khác.
c. Trẻ em được ưu tiên tiếp cận, sử dụng dịch vụ phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh.
d. Trẻ em có quyền đi học, đến trường và được tạo điều kiện để học tập tốt.
e. Cần thực hiện quyền của trẻ em, vì trẻ em là tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc.

Em hãy sưu tầm và kể một câu chuyện về quý trọng tiền.

Chia sẻ những việc em đã và sẽ làm để bảo quản, tiết kiệm tiền. 

Nói chuyện với bố mẹ để hiểu thêm về sự vất vả khi kiếm tiền. 

Chia sẻ với bạn về một lần em được giúp đỡ thực hiện quyền và một số bổn phận mà em đã thực hiện.

Em cùng bạn xây dựng bảng nói về một số quyền và bổn phận của trẻ em bằng các từ dễ nhớ. Sau đó dán ở cuối lớp để thực hiện và nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện.

1. Hãy chia sẻ với bạn bè, người thân về những lời nói, việc làm thể hiện sự biết ơn của em với người lao động.

1. Hãy kể tên người bạn mới của em và cách em đã làm quen với bạn ấy.

1. Sưu tầm một số câu ca dao, tục ngữ, bài thơ, bài hát… về người lao động.

2. Em hãy nhắc nhở bạn bè, người thân thực hiện lời nói, việc làm thể hiện lòng biết ơn người lao động.

1. Chia sẻ với các bạn những việc em đã và sẽ làm thể hiện tình yêu lao động.

1. Hãy thiết kế một thông điệp để tuyên truyền về việc bảo vệ của công ở trường em và chia sẻ với bạn bè để cùng thực hiện.

2. Hãy làm quen với các bạn mới ở trường và nơi em sinh sống.

1. Hãy liệt kê một số việc làm tốt và chưa tốt của em khi đối xử với bạn bè trong lớp học.

2. Tìm hiểu và chia sẻ với bạn về một người lao động quanh em.

Em hãy sưu tầm câu chuyện hoặc hình ảnh về một tấm gương biết cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn và chia sẻ với các bạn trong lớp.

1. Chia sẻ về những việc em đã làm để cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.

2. Sưu tầm một số câu ca dao, tục ngữ, danh ngôn, bài hát, câu chuyện,...về tình yêu lao động.

1. Chia sẻ với các bạn về tấm gương lao động tích cực, tự giác mà em biết.

1. Hãy chia sẻ với các bạn những việc em đã làm thể hiện việc tôn trọng tài sản của người khác.

2. Em hãy nhắc nhở bạn bè, người thân thực hiện bảo vệ của công.

2. Hãy chia sẻ về một tình bạn đẹp của em. Em đã làm gì để duy trì mối quan hệ bạn bè tốt đẹp của mình?

2. Thực hiện những việc làm thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn tại nơi em đang sinh sống.

2. Xây dựng và thực hiện kế hoạch tham gia lao động của em trong gia đình.

2. Em hãy nhắc nhở bạn bè, người thân tôn trọng tài sản của người khác.

3. Em hãy chọn những bông hoa đẹp để tạo thành bình hoa Tình bạn.

Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào dưới đây? Vì sao?

a. Thấy một chiếc bút màu sắp gãy, Hoa liền mạnh tay làm hỏng để mẹ mua cho hộp bút màu mới

b. Nam không chú ý đến tờ 1 000 đồng vì cho rằng nó không có giá trị.

c. Thấy chiếc cặp đẹp, Ngọc nằng nặc đòi mẹ mua cho bằng được, mặc dù chiếc cặp ở nhà vẫn còn dùng tốt.

d. Hùng cân nhắc rất kĩ việc sử dụng tiền tiết kiệm để mua đồ chơi.

e. Biết hoàn cảnh gia đình khó khăn, Lan nói với mẹ: “Mặc lại quần áo cũ vẫn được mẹ ạ”.

g. Hoa xếp ngay ngắn những tờ tiền mẹ cho và trân trọng nó vì đây là công sức lao động vất vả của mẹ.

Bày tỏ ý kiến

a. Mua sắm quần áo, đồ dùng, đồ chơi, quà bánh,... đúng mức, phù hợp với hoàn cảnh gia đình chính là thể hiện việc quý trọng đồng tiền.

b. Biết bảo quản đồ dùng cá nhân và gia đình là biểu hiện của quý trọng đồng tiền.

c. Tiết kiệm tiền là quý trọng đồng tiền.

d. Trẻ em chưa làm ra tiền nên không cần phải quý trọng đồng tiền.

Xử lý tình huống

Tình huống 1: 

Hùng nói với em sẽ sử dụng tất cả số tiền được lì xì để chơi điện tử và mua đồ chơi mới, nếu còn chưa đủ thì sẽ xin thêm tiền bố mẹ.

Em sẽ khuyên Hùng như thế nào?

Tình huống 2: 

Kim kể với em là vừa được mẹ mua cho bộ quần áo mới nhưng Kim lại không thích nên sẽ xin mẹ mua bộ khác.

Em sẽ khuyên Kim như thế nào?

Tình huống 3:

Mẹ hỏi ý em về việc mua thêm một cái mũ đẹp để đi dã ngoại với lớp vào tuần sau. Trong khi đó, em đã có hai cái mũ cũ và còn dùng tốt.

Em sẽ làm gì trong trường hợp này?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Các bạn trong tranh đã thực hiện quyền và bổn phận nào?

b. Hãy kể một số quyền và bổn phận của trẻ em mà bản thân đã thực hiện.

Em đồng tình hay không đồng tình với các ý kiến nào dưới đây

a. Trẻ em cần được người lớn chăm sóc nên không phải thực hiện bổn phận gì.

b. Trẻ em cần tôn trọng quyền, danh dự và nhân phẩm của người khác.

c. Trẻ em được ưu tiên tiếp cận, sử dụng dịch vụ phòng bệnh, khám bệnh, chữa bệnh.

d. Trẻ em có quyền đi học, đến trường và được tạo điều kiện để học tập tốt.

e. Cần thực hiện quyền của trẻ em, vì trẻ em là tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc.

1. Nhận xét các ý kiến sau: 

1. Những người lao động kiếm được nhiều tiền mới có đóng góp cho xã hội.

2. Tất cả các sản phẩm có được trong xã hội là nhờ những người lao động.

3. Chỉ cần biết ơn những người lao động mà mình sử dụng sản phẩm do họ tạo ra.

4. Cuộc sống và xã hội tốt đẹp hơn là nhờ công lao của tất cả người lao động.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với lời nói, việc làm của bạn nào sau đây? Vì sao? 

1. Liên tưởng tình huống phù hợp

a. Để cháu giúp bà nhé!

b. Nếu bạn muốn đi đâu có thể nói mình giúp nhé!

c. Chắc bố của bạn chưa hiểu bạn thôi. Mình nghĩ bố rất thương bạn.

d. Hình như bạn đang mệt. Mình sẽ nhờ cô giáo giúp bạn.

e. Mình tin rằng bạn sẽ sớm khoẻ thôi. Bạn cố gắng lên nhé!

Theo em, những lời nói trên có thể sử dụng trong trường hợp nào để thể hiện sự cảm thông và giúp đỡ người gặp khó khăn?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với những ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. “Nhặt được của rơi, trả người đánh mất” là tôn trọng tài sản của người khác.

b. Đã là bạn bè thân thiết thì có thể đọc thư của nhau mà không cần xin phép.

c. Giúp bảo quản đồ dùng, vật dụng của nhau cũng là thể hiện tôn trọng tài sản người khác.

d. Khi mượn đồ đạc của người lớn tuổi thì mới xin phép, còn mượn đồ của người nhỏ tuổi hơn thì không cần.

e. Nói lời xin lỗi và tìm cách đền bù khi làm hư hỏng đồ đạc của người khác.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với hành vi nào sau đây? Vì sao? 

a. Tài luôn nhớ tắt máy vi tính sau khi sử dụng ở phòng thực hành tin học.

b. Dũng luôn nhớ cất dụng cụ thể thao sau khi kết thúc buổi học thể dục.

c. Nam và một vài bạn nhà bã kẹo cao su lên ghế ngồi ở sân vận động khi xem bóng đá.

d. Huệ cùng các bạn tham gia dọn vệ sinh ở bãi biển nhằm góp phần bảo vệ môi trường.

e. Bình và nhóm bạn rủ nhau ra xem các anh ném đá vào tàu hỏa chạy ngang qua. 

g. Lâm luôn để sách lên kệ đúng nơi quy định ở thư viện sau khi đã mượn sách để đọc.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với lời nói, việc làm của bạn nào dưới đây? Vì sao?

a. Trang luôn chủ động nói chuyện và làm quen với các bạn mới.

b. Khang thường rủ các bạn nhút nhát chơi cùng với cả lớp.

c. Hoàng cho rằng làm quen bạn mới sẽ mất thời gian và phiền phức.

d. Thảo chỉ làm quen với những bạn có cùng sở thích ca hát với mình.

e. Hồng chủ động đề nghị giúp đỡ để các bạn mới làm quen với cả lớp.

1. Bày tỏ ý kiến

a. Người bạn tốt là người ủng hộ mình mọi lúc, mọi nơi.

b. Tình bạn đẹp giúp chúng ta thêm vui vẻ và ngày càng hoàn thiện bản thân.

c. Chỉ cần xây dựng tình bạn ở trường học.

d. Chỉ làm bạn với những người có cùng hoàn cảnh.

e. Bạn bè phải giúp nhau cùng tiến bộ về mọi mặt.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với lời nói hoặc việc làm nào sau đây? Vì sao?

2. Xử lý tình huống

Tình huống 1: Đang vẽ tranh thì bút chì bị gãy, An liền vứt đi và nói sẽ mua chiếc khác.

Nếu biết việc làm của An, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 2: Cô bán bánh giò vừa đẩy xe vừa rao: “Bánh giò đây!”. Hằng thấy các bạn đang nhại lại giọng của cô.

Nếu là Hằng, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 3: Mẹ dẫn Ngọc đi tiêm vắc-xin. Về nhà, Ngọc nói với chị Ngân: “Em ghét bác sĩ lắm vì bác sĩ tiêm thuốc làm em đau”.

Nếu là Ngân, em sẽ ứng xử như thế nào?

1. Nhận xét hành động của các bạn trong những tình huống sau: 

Tình huống 1: Nhóm học tập của An có một bạn bị tật ở chân. An cảm thấy khó chịu và

không muốn chơi cùng bạn. An nói với Hà: “Thật phiền phức! Mình cảm thấy rốt bốt tiện cho nhóm”. An và Hà thoả thuận với nhau sẽ không chơi cùng bạn.

Tình huống 2: Thấy Tâm bị ngã giữa sân trường, Lan tỏ ra thích thú: “ Không cẩn thận thì phải chịu thôi”. Nói xong, Lan chạy đi chỗ khác.

Tình huống 3: Sáng nay, thấy bạn Toàn buồn bã vì bị bố mắng, Đức liền hỏi thăm, chia sẻ và động viên bạn.

2. Quan sát tranh và thảo luận nhóm

Em hãy đoán xem bạn trong tranh dự định làm gì. Vì sao các bạn lại làm như vậy?

1. Bày tỏ ý kiến

a. Chỉ có những người nghèo mới cần phải lao động.

b. Lười lao động dễ dẫn tới mắc phải các tệ nạn xã hội.

c. Lao động không chỉ giúp ấm no mà còn tạo ra niềm vui trong cuộc sống.

d. Lao động trí óc có giá trị hơn lao động chân tay.

e. Lao động là việc chỉ dành riêng cho người lớn.

1. Lựa chọn những hành vi, việc làm thể hiện tích cực, tự giác trong lao động:

a. Khi được bố mẹ giao việc gì, Thanh thường lấy lí do bận học bài để không làm.

b. Tài tham gia đầy đủ và nhiệt tình các buổi lao động tại sân trường.

c. Ngoài giờ học ở trường và ở nhà, Phụng thường giúp mẹ bán hàng ngoài chợ

d. Khi tới lượt mình trực nhật, Bắc thường tìm lí do để đi muộn.

e. Khi thực hiện công việc trong nhóm, Đạt luôn tranh làm những công việc nhẹ nhàng nhất.

g. Nhà có vườn rộng, Hiền xin bố mẹ mua đàn gà về để nuôi.

2. Nhận xét các hành động sau và đưa ra lời khuyên phù hợp

a. Thấy bạn lấy đồ của người khác mà không xin phép.

b. Thấy chị đang lén xem nhật kí của mình.

c. Bạn lấy vật dụng của mình dùng, sau đó mới nói mượn.

d. Thấy bạn nhặt được ví tiền trên đường và lẳng lặng cất vào cặp.

2. Đưa lời khuyên

Tình huống 1: 

Thấy hoa phượng ở công viên gần nhà đang nở đỏ rực, Lan rủ Huệ bẻ vài cành để đem về nhà.

Nếu là Huệ, em sẽ khuyên Lan điều gì?

Tình huống 2: 

Trường tổ chức cho học sinh khối lớp 4 đi tham quan bảo tàng. Nam rủ Bảo trèo lên trống đồng để chụp ảnh.

Nếu là Bảo, em sẽ khuyên Nam điều gì?

Tình huống 3: 

Đang đi thang máy trong chung cư, một nhóm bạn liên tục đùa nghịch, bấm vào bảng điều khiển.

Nếu cùng ở trong thang máy, em sẽ khuyên các bạn điều gì?

2. Xử lý tình huống

Tình huống 1:

Nhi thấy các bạn chơi nhảy dây rất vui, nhưng vì nhút nhát nên chỉ dám đứng nhìn.

Nếu là Nhi, em sẽ làm như thế nào?

Tình huống 2:

Hạnh có ít bạn bè nên khi gặp khó khăn, Hạnh không biết chia sẻ cùng ai.

Nếu là bạn của Hạnh, em sẽ khuyên bạn thế nào?

2. Xử lý tình huống

Tình huống 1:

Trên đường đi học, Vinh và Thông thấy bạn Tuấn học cùng lớp đang bị hai bạn khác bắt nạt. Vinh muốn giúp Tuấn nhưng chưa biết làm cách nào. Thông liền ngăn Vinh vì sợ rắc rối.

a. Em đồng ý với suy nghĩ và việc làm của Vinh hay Thông? Vì sao?

b) Nếu gặp trường hợp trên, em sẽ làm gì?

Tình huống 2

Hằng và Nhung là đôi bạn thân. Tuần trước, trong giờ kiểm tra Toán, Nhung không cho Hằng chép bài và yêu cầu bạn phải suy nghĩ tự làm. Từ đó, Hằng giận và không chơi với Nhung nữa, vì cho rằng Nhung là người bạn không tốt.

a. Em có đồng ý với suy nghĩ của Hằng hay không? Vì sao?

b. Nếu là Nhung, em sẽ làm gì?

Tình huống 3

Tuấn và Giang là đôi bạn thân cùng xóm.Từ ngày mẹ mốt, gia đình Tuấn lâm vào hoàn cảnh khó khăn. Tuấn cảm thấy tự ti và luôn tránh mặt Giang.

Nếu là Giang, em sẽ làm gì?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Một hôm, Nam và Quân chia sẻ với nhau về nghề nghiệp của bố mình. Quân rất tự hào vì bố của Quân lò công nhân. Nam cũng rất hãnh diện vì bố mình là nhà báo. Quân thắc mắc: “Nhà báo có đóng góp gì cho xã hội vậy Nam?”

Câu hỏi: Nếu là Nam em sẽ trả lời bạn như thế nào?

Tình huống 2: Hồng đọc được một bài viết về tấm gương người lao động trên báo Tuổi trẻ. Hồng cảm thấy rất ngưỡng mộ và yêu quý tấm gương này nên chia sẻ với Lan. Lan bảo: “Đây đâu phải là người thân của mình mà mình phải yêu quý, biết ơn. Họ có giúp được gì cho mình đâu."

Câu hỏi: Nếu là Hồng, em sẽ ứng xử như thế nào?

2. Đưa ra lời khuyên

Sau khi nghe thầy Tổng phụ trách Đội phát động phong trào tặng quà tết cho trẻ em mồ côi, bạn Hoàng nói với em: "Mình không quen biết các bạn đó nên mình không quyên góp đâu. Việc này chẳng có ích lợi gì cho mình cả!".

Em sẽ khuyên bạn như thế nào để bạn hiểu được ý nghĩa của việc cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

3. Xử lý tình huống

Tình huống 1:

Mấy hôm nay, Hưng không đi học. Giờ sinh hoạt lớp, cô giáo buồn bã thông báo:

- Như các em đã biết, mẹ bạn Hưng lớp ta bị ốm đã lâu, nay bố bạn ấy lại mới bị tai nạn giao thông. Hoàn cảnh gia đình bạn đang rất khó khăn. Chúng ta cần phải giúp bạn Hưng vượt qua khó khăn này.

Em hãy đề xuất những việc có thể làm trong khả năng của mình để giúp Hưng.

Tình huống 2:

Lớp 4C có thêm một học sinh mới từ tỉnh khác chuyển về. Bạn tên là Mây, người bé nhỏ, nói tiếng địa phương nghe rất lạ và quần áo bạn mặc không giống với các bạn trong lớp. Vì vậy, Mây thường bị một số bạn nam trong lớp trêu chọc, nhại giọng nói và xì xào, bình phẩm về trang phục,... Điều này khiến Mây rất buồn và mặc cảm.

Hãy nêu ý kiến của em để giúp bạn Mây vượt qua khó khăn, tiếp tục đến lớp.

2. Xử lý tình huống

Tình huống 1: 

Sáng nay, cả lớp đi lao động trồng cây xung quanh trường. Hạnh đến rủ Hương cùng đi. Trời lạnh, Hương ngại không muốn ra khỏi nhà nên nhờ Hạnh xin phép cô nghỉ với lí do là bị ốm.

Nếu là Hạnh, em sẽ làm gì?

Tình huống 2:

Chiều nay, Chung được bố mẹ giao cho việc nhổ cỏ ngoài vườn. Đúng lúc Chung đang ra vườn nhổ cỏ thì Tình sang rủ đi đá bóng. Thấy Chung ngần ngại, Tình bảo: “Để đấy, mai nhổ cũng được mà”.

Nếu là Chung, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 3:

Hằng ngày, ngoài giờ học Tâm thường xuyên làm các công việc gia đình như rửa bát, dọn dẹp nhà cửa, tưới rau, cho gà ăn,... Ai cũng khen Tâm biết yêu quý lao động. Nhưng Lan lại nói với Tâm: “Là học sinh không nên mất thời gian làm việc nhà mà chỉ cần tập trung học để có thành tích cao.”

Nếu là Tâm, em sẽ nói với Lan như thế nào?

2. Bày tỏ ý kiến

a. Trong buổi học đầu tiên của lớp 4B, khi nghe bạn Hưng giới thiệu bố mình là phụ bếp, Bình và Kiên cho rằng nghề đó không quan trọng như những nghề bác sĩ, kĩ sư mà bố mẹ các bạn ấy đang làm.

Em có đồng tình với Bình và Kiên không? Vì sao?

b. Thu chỉ tự giác và tích cực làm những công việc gia đình mà bố mẹ thưởng tiền, còn những việc không có tiền thưởng, em chỉ làm một cách qua loa.

Em có đồng tình với bạn Thu không? Vì sao?

3. Xử lý tình huống

Tình huống 1: 

Nam rủ các bạn trong xóm sang nhà bác Trang để hái táo ăn mà không xin phép vì nghĩ rằng bác ấy là chị họ của bố mình.

Nếu là bạn của Nam, em sẽ làm gì?

Tình huống 2:

Sau tiết học Giáo dục thể chất, Thắng phát hiện mình cầm nhầm áo khoác của Mạnh nhưng không đổi lại cho bạn vì nghĩ rằng áo đồng phục nào cũng giống nhau.

Nếu là bạn của Thắng, em sẽ làm gì?

Tình huống 3:

Thấy xe đạp của bạn Thanh để ở ngoài nắng, My định dắt xe của bạn vào chỗ có mái che gần đó. Tuy nhiên, Hồng lại bảo không nên làm thế vì đó là tài sản của người khác.

Nếu em là My, em sẽ xử lí như thế nào?

Tình huống 4: 

Châu đang ở nhà thì chị Thu sang mượn vở ghi của chị gái mình. Nghĩ rằng chị Thu là bạn thân của chị nên Châu đã chạy đi tìm, lấy vở và giao cho chị Thu?

a. Em có đồng ý với việc làm của Châu không? Vì sao?

b. Nếu là Châu, em sẽ xử lí như thế nào?

3. Xử lý tình huống

Tình huống 1:

Đang đọc sách trong thư viện, thấy một số hình ảnh mà mình rất thích, Toàn nói với Minh: “Đẹp quá! Tớ sẽ cắt mang về, chắc không ai biết đâu. ”.

Nếu là Minh, em sẽ làm gì?

Tình huống 2:

Hôm nay, cả lớp đi tham quan công viên Bách Thảo, một số bạn trải giấy, báo lên cỏ để ngồi. Chợt Tâm phát hiện bên cạnh có biển cấm "Không giẫm lên bãi cỏ."

Nếu là Tâm, em sẽ làm gì?

3. Ứng xử của em

Chọn cách ứng xử phù hợp với tình huống và giải thích lí do.

3. Đọc tình huống và trả lời câu hỏi

Tình huống:

Thấy Hạnh buồn bã vì bố vừa nhập viện tối qua. An đến hỏi thăm nhưng lại khoe: "Bố mình khỏe lắm, hồi trước còn đạt huy chương thể thao". Hạnh nghe vậy thì càng buồn hơn.

a. Em có nhận xét gì về lời nói và hành động của An?

b. Nếu em là An, em sẽ làm gì để thể hiện mình là người biết cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

4. Thuyết trình ngắn về sự sẵn sàng cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn theo gợi ý sau

- Tại sao cần phải sẵn sàng cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

- Em có sẵn sàng cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn bằng những lời nói và hành động phù hợp với lứa tuổi không? Vì sao?

3. Xử lý tình huống

Tình huống 1:

Bố mẹ đi làm xa, Lan sống cùng ông bà ở quê. Lan luôn tích cực, tự giác để giúp đỡ ông bà công việc nhà. Tuy nhiên, vì thương cháu nên ông bà yêu cầu Lan chỉ cần tập trung vào việc học, còn mọi việc để ông bà lo.

Nếu là Lan, em sẽ nói với ông bà thế nào?

Tình huống 2:

Tiến rất tự giác và tích cực tham gia các hoạt động lao động nhưng lại thường bỏ bê việc học dẫn đến kết quả học tập sa sút. Bố mẹ biết chuyện nên không muốn cho Tiến tham gia các hoạt động lao động này nữa.

Nếu là Tiến, em sẽ làm gì?

4. Thuyết trình về ý nghĩa của việc tôn trọng tài sản của người khác theo gợi ý sau:

- Tại sao phải tôn trọng tài sản của người khác?

- Việc xâm phạm tài sản của người khác có được coi là vi phạm pháp luật không?

- Em đã và sẽ làm gì để thể hiện thái độ tôn trọng tài sản của người khác?

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Các nhân vật trong tranh đang sử dụng tiền để làm gì?

b. Em hãy nêu vai trò của tiền.

Đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin 1

Gần trưa, các công nhân xây dựng vẫn phơi mình dưới cái nóng 36 - 37 độ c. Những công việc vốn đã nặng nhọc lại cộng thêm thời tiết này nữa thì vất vả tăng lên gấp bội.

Một bìa giấy hay một nắp hộp bỏ đi nay lại được tận dụng để làm quạt cho người trông xe. Cô bán hàng nước thì đội khăn ướt lên đầu. Còn với người lái xe ôm công nghệ, hành trang không thể thiếu là chai nước uống. Mỗi người một cách để tự mình giải tỏa cái nóng.

Áp lực từ nắng nóng có lẽ cũng chưa bằng áp lực của tiến độ, của cơm áo gạo tiền với những người lao động.

(Theo vtv.vn/xa-hoi/nguoi-dan-lao-dong-vat-va-muu-sinh-duoi-nang- nong-20220628052729641.html)

Thông tin 2

Hằng ngày hết làm ngoài đồng, chị Lan lại đạp xe xuôi ngược mua vỏ chai, phế liệu. Chị Lan nói: “Khi đi mua vỏ chai, phế liệu, tôi luôn hỏi xin chủ nhà những bộ sách cũ về cho con. Người ta thương nên đôi khi cho thêm những mẩu bút chì, giấy viết, mình đem về đóng thành vở viết, tiết kiệm được đồng nào mừng đồng đó, để dành dụm nuôi con lâu dài”.

(Theo tuoitre.vn/lam-lu-nuoi-con-an-hoc-nen-nguoi-540357.htm)

a. Theo em, đâu là những khó khăn của người lao động khi kiếm tiền?

b. Vì sao em phải quý trọng đồng tiền?

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

a. Em hãy lựa chọn hình ảnh phù hợp với việc biết bảo quản, tiết kiệm tiền.

b. Em hãy kể thêm các cách khác để bảo quản, tiết kiệm tiền.

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Các tranh trên nói đến các quyền nào của trẻ em?

b. Em hãy kể thêm các quyền khác của trẻ em.

Đọc ý kiến và trả lời câu hỏi

a. Thực hiện tốt quyền trẻ em, giúp trẻ em được phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần.

b. Thực hiện tốt quyền trẻ em, giúp trẻ em được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục, vui chơi, giải trí, được sống và phát triển lành mạnh, bình đẳng, hạnh phúc.

c. Hiểu biết quyền trẻ em, giúp em bảo vệ lợi ích chính đáng của bản thân và tôn trọng quyển của người khác.

d. Thực hiện tốt các bổn phận của trẻ em sẽ giúp em được rèn luyện để trở thành những công dân có ích.

e. Thực hiện tốt các bổn phận của trẻ em giúp em được mọi người yêu quý hơn.

g. Chúng ta cần thực hiện tốt các bổn phận của trẻ em, vì đó là trách nhiệm của trẻ em và cũng nhằm để thể hiện quyền trẻ em.

Câu hỏi:

a. Vì sao phải thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em?

b. Em hãy nêu thêm ý nghĩa của việc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em.

Xử lý tình huống

Tình huống 1: 

An có năng khiếu và đam mê vẽ tranh, vì vậy An muốn bố mẹ đăng kí cho em tham gia lớp học vẽ để phát triển tài năng. Tuy nhiên, bố mẹ lại đăng kí cho An học đàn.

Nếu là An, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 2: 

Vì hoàn cảnh gia đình khó khăn, mẹ vừa sinh thêm em bé nên bố muốn Huệ học xong tiểu học thì nghỉ ở nhà trông em cho bố mẹ đi làm.

Nếu là Huệ, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 3: 

Hiền muốn đề xuất với nhà trường tổ chức một buổi tuyên truyền về phòng tránh xâm hại. Tuy nhiên, Hiền băn khoăn không biết mình có quyền để xuất vấn đề này không?

Nếu là bạn của Hiền, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 4: 

Thấy Hoa tươi cười chào hỏi các bác bảo vệ, lao công của trường, Thuỷ nói: “Chúng mình chỉ cần lễ phép, chào hỏi thầy cô giáo thôi, đâu cần phải chào hỏi các bác bảo vệ, cô lao công. `.

Nếu là Hoa, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 5: 

Lan kể với bạn việc được mẹ giao dọn dẹp nhà cửa, nhặt rau, nấu cơm nhưng Lan cho rằng mình còn nhỏ nên không phải làm.

Nếu là bạn của Lan, em sẽ khuyên Lan như thế nào?

Tình huống 6: 

Trước khi rời khỏi lớp học, An luôn nhớ tắt quạt và bóng đèn. An còn nhắc nhở các bạn trong lớp cùng thực hiện nhưng Hiếu cho rằng đây là việc của các chú bảo vệ, mình không phải làm.

Nếu là An, em sẽ khuyên Hiếu như thế nào?

1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Em hãy nêu những đóng góp của người lao động trong các tranh trên?

b. Hãy kể thêm đóng góp của một số người lao động khác mà em biết?

1. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

BUỔI HỌC ĐẦU TIÊN

Năm nay, lớp 4A có cô giáo mới. Buổi đầu tiên làm quen với lớp, cô giáo yêu cầu:

- Các em hãy giới thiệu đôi nét về bản thân và gia đình mình.

Cả lớp sôi động hẳn lên, bạn nào cũng hào hứng: 

- Thưa cô, em tên là Hồng. Bố mẹ em là công nhân nhà máy điện ạ!

- Thưa cô, em tên là Sơn. Bố em là bộ đội biên phòng, mẹ em là giáo viên ạ!

- Thưa cô, em tên là Trang. Bố em là phóng viên, mẹ em là bác sĩ ạ!

Đến lượt Hà, cũng như các bạn, em kể rốt tự hào:

- Thưa cô, em là Hà. Bố mẹ em đều là lao công ạ!

Trong lớp bỗng rộ lên những tiếng cười. Hà ngơ ngác nhìn quanh, rồi như hiểu ra, mặt em đỏ bừng, rơm rớm nước mắt. Cô giáo bước đến bên Hà, âu yếm đặt tay lên vai em:

- Cảm ơn bố mẹ em, những người lao động đã giữ cho thành phố của chúng ta luôn sạch đẹp. Không có nghề nào là tầm thường, chỉ có những kẻ lười biếng, vô công rồi nghề mới đáng xấu hổ.

Không khí im lặng bao trùm lớp học. Những bạn lúc trước cười to nhốt, giờ cúi mặt ngượng ngùng. Một bạn rụt rè đứng dậy:

- Thưa cô, chúng em thật có lỗi. Chúng em xin lỗi cô, xin lỗi bạn Hà!

(Theo Thuỳ Dung, Đạo đức lớp 4, NXB Giáo dục Việt Nam, 2014)

a. Vì sao một số bạn trong lớp lợi cười khi nghe bạn Hà kể về công việc của bố mẹ?

b. Chúng ta nên có thái độ như thế nào với người lao động?

1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Các bạn đã làm gì để cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

b. Em hãy kể thêm những biểu hiện khác của sự cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.

1. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

MỘT LI SỮA

Một ngày mùa đông lạnh giá, có cậu bé nghèo tên Ken-li gõ cửa hết nhà này đến nhà nọ để bán hàng, kiếm tiền trang trải học phí. Đúng lúc đói bụng mà trong túi không còn tiền, cậu quyết định tới ngôi nhà tiếp theo để hỏi xin một bữa ăn.

Tới nơi, cậu bé không dám mở lời khi thấy một cô bé ra mở cửa. Thay vì xin một bữa ăn, cậu bé hỏi xin một cốc nước.

Biết cậu bé đói bụng, cô bé nhanh chóng đem tới một li sữa. Cậu bé vui sướng cầm lấy, chậm rãi uống hết rồi hổi: “Tớ nợ cậu bao nhiêu thế?”.

Cô bé đáp: “Cậu không nợ bao nhiêu cả. Ai cũng có lúc khó khăn và cần được giúp đỡ. Mẹ dạy tớ không bao giờ nhận tiền khi làm một điều tốt”.

Cậu bé nói: “Vậy, tớ cảm ơn cậu rất nhiều!”. 

Rời khỏi ngôi nhà, cậu bé không chỉ no bụng mà còn có thêm niềm tin vào cuộc sống, tự nhủ sẽ cố gắng học tập và không bao giờ bỏ cuộc.

Thật không ngờ, ít năm sau, cô bé tốt bụng đó lại bị bệnh nặng. Các bác sĩ địa phương không thể chữa trị nên chuyển cô đến bệnh viện trên thành phố.

Được mời đến hội chẩn, bác sĩ Ha-uốt Ken-li bất ngờ khi nghe tên thị trấn nơi cô gái kia sinh sống. Bác sĩ lập tức đi thẳng đến phòng bệnh. Anh nhận ra ngay cô bé năm nào. Anh quay về phòng hội chẩn, quyết tâm dốc sức cứu sống cô gái.

Một thời gian trôi qua, cô gái đã khỏi bệnh. Đến lúc cô chuẩn bị xuất viện, bác sĩ Ken-li yêu cầu phòng hành chính gửi hoá đơn viện phí cho anh. Bác sĩ nhìn tờ giấy, viết vài dòng rồi mới gửi đi.

Cầm hoá đơn, cô gái không dám mở ra bởi cô biết rằng cô sẽ phải dành cả phần đời còn lại để trả nợ. Thế nhưng, đến lúc nhìn xuống, cô vỡ oà vì lời nhắn của bác sĩ Ken-li:

“Đã được thanh toán đầy đủ bằng một li sữa.

Kí tên: Bác sĩ Ha-uốt Ken-li”.

(Theo truyencotich.vn/qua-tơng-cuoc-song/mot-H-sua.html)

a. Cô bé đã làm gì khi thấy cậu bé nghèo hỏi xin một cốc nước?

b. Vì sao hoá đơn viện phí đã được bác sĩ Ha-uốt Ken-li thanh toán?

c. Em rút ra được bài học gì qua câu chuyện trên?

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

a. Bạn nào trong tranh biết yêu lao động?

b. Kể thêm các biểu hiện của yêu lao động mà em biết.

1. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

MỘT NGÀY CỦA PÊ-CHI-A

Bà mẹ đi làm lúc trời còn chưa sáng. Bà đánh thức cậu con trai Pê-chi-a chín tuổi dạy và dặn:

- Hôm nay con bắt đầu nghỉ hè. Mẹ giao cho con việc làm ngày hôm nay. Con hãy trồng một cây bên cạnh nhà và đọc cuốn sách “Những dãy núi xanh xa xôi” này nhé!

Pê-chi-a nghĩ: “Mình ngủ thêm chút nữa...”. Em nằm xuống và ngủ thiếp đi ngay.

Khi Pê-chi-a tỉnh dậy, Mặt Trời đã lên cao. Em muốn bắt tay vào việc ngay, nhưng lại nghĩ: “Còn kịp chán!”.

Pê-chi-a ngồi dưới gốc cây lê cao rậm rạp và tự nhủ: “Mình ngồi một chút nữa thôi, rồi sẽ bắt tay vào việc”.

Nửa giờ sau, Pê-chi-a đi ra vườn, hái quả ăn, rồi đuổi bắt bướm. Sau một hồi chạy nhảy, mệt quá, Pê-chi-a lại ngồi dưới gốc lê, quên cả lời mẹ dặn.

Buổi chiều, bà mẹ về và hỏi:

- Nào con, hãy kể cho mẹ nghe xem con đã làm được những gì nào. 

Nhưng Pê-chi-a đã không làm gì cả. Em thấy xấu hổ khi nhìn vào mắt mẹ.

- Con hãy đi theo mẹ. Mẹ sẽ chỉ cho con xem mọi người đã làm được những gì trong một ngày con đã để hoài phí.

Bà mẹ cầm tay Pê-chi-a dắt đi. Bà đưa con đến cánh đồng đã cày xới và nói:

- Hôm qua, đây là cánh đồng rạ, còn hôm nay nó đã được cày xới. Người công nhân lái máy cày đã làm việc suốt ngày. Còn con thì ngồi không!

Bà dẫn con đến một đống thóc lớn:

- Buổi sáng, những hạt thóc này còn nằm trên những bông lúa. Người công nhân lái máy liên hợp đã gặt, đập lúa. Còn con thì ngồi không!

Cuối cùng, hai mẹ con rẽ vào thư viện.

Người giữ sách chỉ lên cái giá lớn có rốt nhiều sách:

- Đây là những cuốn sách mà mọi người đã đọc xong trong ngày hôm nay.

“Còn mình thì lại ngồi không!”- Pê-chi-a nghĩ.

Em cảm thấy xấu hổ khi nghĩ về điều ấy. Giờ đây em đã hiểu ra rằng thế nào

là một ngày hoài phí.

(Theo V.A. Xu-khôm-lin-xki, Đạo đức 4, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018)

a. Những người lao động trong câu chuyện đã tích cực làm việc như thế nào?

b. Pê-chi-a đã nhận ra bài học gì từ những tấm gương lao động đó?

1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Bạn nào trong tranh thể hiện sự tôn trọng tài sản của người khác?

b. Em hãy kể thêm một số biểu hiện tôn trọng tài sản của người khác.

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

a. Nêu các biểu hiện bảo vệ của công trong các bức tranh trên.

b. Hãy kể thêm các biểu hiện bảo vệ của công.

c. Vì sao phải bảo vệ của công? 

1. Kể chuyện theo tranh và trả lời câu hỏi

a. Hào đã chủ động thiết lập quan hệ bạn bè như thế nào?

b. Theo em, vì sao phải thiết lập quan hệ với bạn bè?

1. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

BỐN NĂM CÕNG BẠN ĐẾN TRƯỜNG

Nguyễn Thị Trang, học sinh lớp 4, Trường Tiểu học Duy Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình đã sớm chịu thiệt thòi khi đôi chân bị tật nguyền từ lúc mới chào đời. Trang không thể đi lại được, không thể tự đến trường như bạn bè. Nhưng Trang luôn tìm cách vượt qua khó khăn.

Thương mến và cảm phục trước hoàn cảnh của Trang, em Phạm Ngọc Trâm, bạn học cùng lớp với Trang đã giúp đỡ, cõng Trang đi học, kể cả lúc đi vệ sinh. Suốt bốn năm cõng bạn đi học, Trâm đã tiếp thêm động lực cho Trang vượt qua số phận. Khi hỏi về lí do vì sao quyết định giúp đỡ bạn, Trâm đã chia sẻ: “Thấy chân bạn bị khuyết tật, lúc đó có ít bạn chơi với Trang nên cháu đã kết bạn, giúp bạn đi học, cõng bạn ra sân chơi. Cháu thấy bạn rất thiệt thòi nhưng lại rất tốt bụng, hay giúp đỡ các bạn khác”.

(Theo Thanh Hiếu/VOV-Miền Trung)

a. Em có nhận xét gì về tình bạn của hai nhân vật trong câu chuyện trên ?

b. Theo em, tình bạn đẹp sẽ mang lại ý nghĩa gì đối với mỗi người?

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:  

CÁI GÌ QUÝ NHẤT

Một hôm, trên đường đi học về, Hùng, Quý và Nam trao đổi với nhau xem ở trên đời này, cái gì quý nhất.

Hùng nói: “Theo tớ, quý nhất là lúa gạo. Các cậu có thấy ai không ăn mà sống được không?”

Quý và Nam cho là có lí. Nhưng đi được mươi bước, Quý vội reo lên: “Bạn Hùng nói không đúng. Quý nhất phải là vàng. Mọi người chẳng thường nói quý như vàng là gì? Có vàng là có tiền, có tiền sẽ mua được lúa gạo!”

Nam vội tiếp ngay: “Quý nhất là thì giờ. Thầy giáo thường nói thì giờ quý hơn vàng bạc. Có thì giờ mới làm ra lúa gạo, vàng bạc!”

Cuộc tranh luận thật sôi nổi, người nào cũng có lí, không ai chịu ai. Hôm sau, ba bạn đến nhờ thầy giáo phân giải.

Nghe xong, thầy mỉm cười rồi nói:

- Lúa gạo quý vì ta phải đổ bao mồ hôi mới làm ra được. Vàng cũng quý vì nó rất đắt và hiếm. Còn thì giờ đã qua đi thì không lấy lại được, đáng quý lắm. Nhưng lúa gạo, vàng bạc, thì giờ vẫn chưa phải là quý nhất. Ai làm ra lúa gạo, vàng bạc, ai biết dùng thì giờ? Đó chính là người lao động, các em ạ. Không có người lao động thì không có lúa gạo, không có vàng bạc, nghĩa là tất cả mọi thứ đều không có, và thì giờ cũng trôi qua một cách vô vị mà thôi.

(Theo Trịnh Mạnh – Tiếng Việt 5,tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2014)

a. Bài học quý mà Hùng, Quý và Nam nhận được là gì?

b. Theo em, vì sao phải biết ơn những người lao động?

2. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

a. Em hãy nêu những lời nói, việc làm thể hiện lòng biết ơn người lao động trong các tranh trên.

b. Em hãy kể thêm các biểu hiện của sự biết ơn đối với người lao động.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

CÁC EM NHỎ VÀ ÔNG CỤ

Mặt trời đã lùi dần về chân núi phía tây. Đàn sếu đang sải cánh trên cao. Sau một cuộc dạo chơi, đám trẻ ra về. Tiếng nói cười ríu rít. Bỗng các em dừng lại khi thấy một ông cụ đang ngồi ở vệ cỏ ven đường. Trông ông rất mệt mỏi, đôi mắt lộ rõ vẻ u sầu.

- Chuyện gì xảy ra với ông cụ thế nhỉ? – Một em trai nói.

- Hay ông cụ đánh mất cái gì?

- Chúng mình nên hỏi thử xem đi.

Các em tới chỗ ông cụ, lễ phép hỏi:

- Ông ơi, chúng cháu có thể giúp gì ông không ạ?

Ông cụ thở nặng nhọc, nhưng đôi mắt ánh lên những tin ấm áp:

- Cảm ơn các cháu! Nhưng các cháu không giúp ông được đâu.

Ông cụ ngừng lại, rồi nghẹn ngào nói tiếp:

- Ông đang rất buồn. Vợ của ông nằm bệnh viện mấy tháng nay rồi. Bà ốm nặng lắm, khó mà qua khỏi. Ông ngồi đây chờ xe buýt để đến bệnh viện. Ông cảm ơn lòng tốt của các cháu. Dẫu các cháu không giúp gì được, nhưng ông cũng thấy lòng nhẹ hơn.

Đám trẻ lặng đi. Các em nhìn ông cụ đầy thương cảm.

Một lát sau, xe buýt đến. Giúp ông cụ lên xe rồi, các em còn đứng nhìn theo mãi mới ra về.

(Theo V. A. Xu-khôm-lin-xki, Tiếng Việt 3, NXB Giáo dục Việt Nam, 2020)

a. Ông cụ đã gặp khó khăn gì?

b. Các em nhỏ đã thể hiện sự cảm thông, giúp đỡ ông cụ như thế nào?

c. Sự cảm thông, giúp đỡ của các em nhỏ mang lại điều gì cho ông cụ?

2. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

TÚI LÚA MÌ

Ngày xưa, có hai chú chuột tên là Crúc và Véc sống chung với một chú gà trống. Một hôm gà trống quét sân thấy một túi lúa mì rơi trên mạt đốt.

- Crúc ơi, Véc ơi! Hãy xem đây. Mình tim được gì này! - Gà trống gọi. 

Hai chú chuột cùng chạy lại nói:

- A! Một túi lúa mì! Đem độp lúa, mang hạt đến cối xay, nhào bột, nhóm lò và nướng bánh đi!

- Nhưng ai sẽ làm những việc này? - Gà trống hổi.

- Không phải tôi! - Một chú chuột nói.

- Cũng không phải tôi! - Chú chuột kia nói.

- Được, tôi sẽ làm tốt cả. - Gà trống nói.

Gà trống bắt tay vào việc độp lúa, vác túi lúa trên vai và đến cối xay, nhóm lửa, nhào bột sau đó đưa bột vào lò. Hai chú chuột lại nhảy múa reo hò. Bánh chín, gà trống kéo ra, đặt lên bàn. Hai chú chuột vội chạy ngay đến, chống cần ai mời.

- Ồ! Đói quá! - Crúc kêu lên.

- Mình thèm quá! - Véc cũng kêu lên.

- Đợi chút nào! Các bạn hãy nói cho tôi biết ai tìm ra túi lúa mì? - Gà trống nói.

- Anh chứ ai. - cả hai chú cùng nói.

- Thế ai đập lúa, nhào bột, nhóm lò và nướng bánh? - Gà trống hỏi.

-Tất cả là anh. - cả hai chú chuột lí nhí trả lời.

-T chế các chú làm gì?

Không biết trả lời thế nào, Crúc và Véc lúng túng bỏ chạy ra khỏi bàn. Gà trống không gọi lại vì không thể mời những kẻ lười lao động ăn bánh.

(Theo truyendangian.com, Truyện dân gian U-crai-na)

a. Các nhân vật trong câu chuyện trên thể hiện việc yêu lao động như thế nào?

b. Việc làm đó đã mang lại kết quả gì?

c. Em rút ra được bài học gì qua câu chuyện trên?

2. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

Bạn nào trong tranh tích cực, tự giác tham gia lao động? Vì sao?

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

CHIẾC DÂY CHUYỀN BỊ RƠI

Trên đường đi học về, Nam nhặt được một chiếc hộp xinh xắn, bạn phát hiện ra trong đó có một chiếc dây chuyền vàng. Nhìn quanh, Nam không thấy ai cả, bạn đã mang chiếc hộp đó về nhà và nói với bố mong muốn trả lại của rơi cho người bị mốt. Chiều hôm ấy, bố Nam đã đưa bạn ra trụ sở Công an xã để nhờ các chú công an tìm và trả lại người đánh mất. Chỉ một ngày sau, bác Nhung - người đánh rơi chiếc hộp đó đã tìm đến cơ quan công an để nhận lại đồ của mình.

Chiếc dây chuyền là món quà mà bác mua để dành tặng cho cô con gái sắp cưới của bác. Tìm lại được chiếc dây chuyền bác rốt vui. Bác tìm đến nhà và gửi Nam quà để cảm ơn, nhưng bạn không nhận vì cho rằng đó là việc nên làm đối với mỗi người.

Sau đó, bác đã tìm đến trường và khen ngợi việc làm tốt của Nam với Ban Giám hiệu nhà trường. Trong buổi chào cờ, Nam đã được thầy Hiệu trưởng tặng giấy khen vì đức tính thật thà, trung thực, biết tôn trọng tài sản của người khác. Việc làm của bạn có ý nghĩa và đáng được trân trọng.

(Theo Phạm Thị Nga - Giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh lớp 4, NXB Giáo dục Việt Nam, 2021)

a. Vì sao Nam được thầy Hiệu trưởng tuyên dương trước toàn trường?

b. Việc làm của Nam có ý nghĩa gì?

c. Theo em, vì sao cần tôn trọng tài sản của người khác?

2. Đọc câu chuyện sau và trả lời câu hỏi

ĐẸP MÀ KHÔNG ĐẸP

Thấy bác Thành đi qua, Hùng liền gọi:

- Bác Thành ơi, bác xem con ngựa cháu vẽ có đẹp không? Trên bức tường trắng hiện ra những nét than đen vẽ hình một con ngựa đang leo núi.

Bác Thành nhìn bức vẽ rồi trả lời:

- Cháu vẽ đẹp đấy, nhưng còn có cái không đẹp!

Hùng vội hỏi:

- Cái nào không đẹp, hả bác?

Bác Thành bảo:

- Cái không đẹp là bức tường của nhà trường đã bị vẽ bẩn, cháu ạ!

(Theo Tiếng Việt 2, tập 1, NXB Giáo dục Việt Nam, 2021)

a. Việc làm của Hùng đã gây ra tác hại gì?

b. Hãy kể thêm các hành vi không biết bảo vệ của công trong trường học và đưa ra biện pháp để ngăn chặn hành vi đó.

2. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Các bạn trong tranh đã dùng những cách nào để thiết lập quan hệ bạn bè?

b. Em hãy kể thêm một số cách khác để thiết lập quan hệ bạn bè.

2. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

a. Tranh nào thể hiện việc làm nhằm duy trì mối quan hệ bạn bè?

b. Em hãy nêu một số việc làm khác nhằm duy trì mối quan hệ bạn bè.

3. Đọc các ý kiến và thực hiện yêu cầu

a. Cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn để họ có thêm sức mạnh, niềm tin trong cuộc sống.

b. Không phải ai cũng luôn gặp những điều may mắn, nên chúng ta cần cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn.

c. Cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn thể hiện mình là người tử tế.

Câu hỏi:

a. Em thích nhất ý kiến nào? Vì sao?

b. Theo em, tại sao phải cảm thông, giúp đỡ người gặp khó khăn?

3. Đọc các ý kiến và trả lời câu hỏi

a. Em thích nhất ý kiến nào? Vì sao?

b. Em hãy thêm những lợi ích khác của việc yêu lao động.

3. Đọc tình huống và trả lời câu hỏi

Tình huống 1: 

Đang phụ mẹ tưới cây ngoài sân, Hoàng thấy một cô lao công mồ hôi nhễ nhại đi tới và ngồi nghỉ trước cổng nhà mình. Hoàng liền xin phép mẹ đi lấy nước cho cô uống. Mẹ Hoàng rất vui vì thấy con mình biết quý trọng người lao động.

Tình huống 2: 

Phượng và Hà đang chơi trong nhà thì mẹ về. Thấy mẹ chở hàng nặng, mặt đỏ bừng vì phải đi giữa trưa nắng, hai bạn thương mẹ lắm. Không ai bảo ai, cả hai cùng chạy vội ra mở cổng, phụ mẹ mang đồ vào trong nhà, rồi cùng nhau lấy khăn lau mồ hôi và lấy nước cho mẹ uống.

Các bạn Hoàng, Phượng và Hà đã thể hiện sự quý trọng người yêu lao động như thế nào?

Nghe hoặc hát bài hát Lớn lên em sẽ làm gì của nhạc sĩ Trần Hữu Pháp và trả lời câu hỏi

- Em hãy kể tên những nghề nghiệp được nhắc đến trong bài hát?