Giải bài tập - Chân trời sáng tạo lớp 5

1. Nêu đóng góp của các nhân vật trong tranh với quê hương, đất nước.

1. Nối tranh ở cột A với nội dung phù hợp ở cột B.

1. Quan sát tranh và nêu biểu hiện tôn trọng sự khác biệt của người khác.

Nêu thêm các các hành động, lời nói thể hiện thái độ tôn trọng sự khác biệt của người khác.

1. Nêu những khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và cuộc sống được thể hiện trong các tranh.

Nêu thêm một số khó khăn học sinh cần phải vượt qua trong học tập và cuộc sống.

1. Quan sát ảnh và chia sẻ cảm nghĩ của em về đường đến trường mùa mưa lũ của các bạn miền núi.

1. Quan sát tranh và nêu những cái đúng, cái tốt cần bảo vệ được thể hiện trong tranh.

Kể thêm những cái đúng, cái tốt khác cần bảo vệ.

1. Kể tên các loại môi trường sống của sinh vật.

1. Nêu những việc làm bảo vệ môi trường được mô tả trong tranh.

1. Quan sát tranh và nêu loại kế hoạch cá nhân dưới mỗi tranh.

1. Tình huống nào sau đây có nguy cơ bị xâm hại? Vì sao?

1. Đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin 1

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến xâm hại trẻ em gồm:

- Bỏ rơi, bỏ mặc, mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em;

- Xâm hại tình dục, bạo lực, lạm dụng, bóc lột trẻ em;

- Không cung cấp hoặc che giấu, ngăn cản việc cung cấp thông tin về trẻ em bị xâm hại hoặc trẻ em có nguy cơ bị bóc lột, bị bạo lực cho gia đình, cơ sở giáo dục, cơ quan, cá nhân có thẩm quyền;

- Công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em mà không được sự đồng ý của trẻ em.

(Theo Điều 6, Chương I, Luật Trẻ em năm 2016)

Thông tin 2

Tuỳ theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm, người thực hiện hành vi xâm hại trẻ em có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lí hình sự. Trong đó, người phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có thể chịu mức án cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình.

(Theo Nghị định số 130/2021/NĐ-CP ngày 30/12/2021 của Chính phủ và Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Thông tin 3

Các cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em. Cơ quan lao động – thương binh và xã hội, cơ quan công an các cấp và Uỷ ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận, xử lí thông tin, thông báo, tố giác đó. Chính phủ thiết lập tổng đài điện thoại quốc gia thường trực để tiếp nhận, xử lí thông tin, thông báo, tố giác nguy cơ, hành vi xâm hại trẻ em.

(Theo Điều 51, Chương IV, Luật Trẻ em năm 2016)

- Các tội phạm xâm hại trẻ em được pháp luật nước ta xử lí như thế nào?

- Ai có trách nhiệm tố giác hành vi xâm hại trẻ em?

- Pháp luật quy định những điều gì để phòng, tránh xâm hại trẻ em?

1. Quan sát tranh và nêu biểu hiện của việc sử dụng tiền hợp lí.

2. Tô màu vào bông hoa chỉ ý nghĩa của việc biết ơn người có công với quê hương, đất nước.

2. Viết vào mỗi chiếc lá lời nói, việc làm cụ thể phù hợp với lứa tuổi thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước.

2. Vì sao phải vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống?

2. Tô màu vào bông hoa trước các ý kiến em đồng tình.

2. Các bạn trong tranh đã bảo vệ cái đúng, cái tốt như thế nào?

Nêu thêm các cách khác để bảo vệ cái đúng, cái tốt.

2. Nối loại môi trường sống cột A với nội dung phù hợp ở cột B.

2. Nêu ý nghĩa của Giờ Trái Đất và Ngày Trái Đất.

2. Đánh dấu tích vào ô trước ý kiến đúng về lí do vì sao phải lập và thực hiện kế hoạch cá nhân.

2. Đánh dấu tích vào ô vuông để xác định biểu hiện xâm hại trẻ em thể hiện trong các tranh dưới đây:

2. Viết các bước phòng, tránh xâm hại được minh hoạ trong tranh.

2. Viết chữ Đ (đúng) và S (sai) vào ô vuông trước các ý kiến về lí do chúng ta phải sử dụng tiền hợp lí.

[ ] a. Rèn luyện thói quen chi tiêu tiết kiệm, tránh lãng phí.

[ ] b. Chi tiêu hợp lí là cách quý trọng sức lao động.

[ ] c. Chủ động tiền bạc để thực hiện các dự định tương lai.

[ ] d. Mọi người không thích kết bạn với người biết sử dụng tiền hợp lí.

[ ] e. Có thể giúp đỡ khi người khác gặp khó khăn.

[ ] g. Sử dụng tiền hợp lí tạo nên tính cách keo kiệt.

2. Thực hành hoạt động “Phóng viên nhí” theo hướng dẫn:

- Sắm vai phóng viên và mời 3 bạn cùng lớp trả lời câu hỏi: “Theo bạn, vì sao chúng ta cần tôn trọng sự khác biệt của người khác?”.

- Nêu thêm 1 - 2 ý kiến của em về lí do cần tôn trọng sự khác biệt của người khác.

- Tổng hợp và ghi lại ý kiến vào khung sau:

3. Vẽ mặt cười vào hình tròn chỉ lời nói, việc làm em đồng tình, vẽ mặt khóc vào hình tròn chỉ lời nói, việc làm em không đồng tình. Nêu lý do em đồng tình hay không đồng tình.

3. Tô màu vào bông hoa trước ý kiến em đồng tình

3. Vẽ mặt cười vào hình tròn trước ý kiến đúng và vẽ mặt khóc vào hình tròn trước ý kiến sai

3. Tô màu vào bông hoa trước ý kiến em đồng tình

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Nhân là học sinh dân tộc H'Mông sống tại vùng núi cao Tây Bắc. Mỗi ngày, Nhân phải đi bộ hơn 40 phút để đến trường. Mùa đông, đoạn đường từ nhà đến trường của Nhân càng thêm khó khăn.

Nếu là Nhân, em sẽ:

Tình huống 2: Dù hoàn cảnh gia đình khó khăn, Kiên vẫn vươn lên để đạt nhiều thành tích trong học tập và rèn luyện. Thế nhưng, một vài bạn trong lớp vẫn không muốn vui chơi và làm việc nhóm cùng Kiên.

Nếu là bạn cùng lớp với Kiên, em sẽ:

3. Vẽ mặt cười vào hình tròn trước ý kiến đúng, vẽ hình khóc vào hình tròn trước ý kiến sai

3. Tô màu cho các hình ở ý kiến em tán thành.

3. Đọc lá thư sau và trả lời câu hỏi:

Mến gửi Trái Đất!

Cậu Trái Đất ơi! Chúng tớ nhận thấy khói bụi trên các tuyến đường, việc xả rác bừa bãi tại các nơi công cộng và nước thải từ các nhà máy,... đã khiến cho cậu bị ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng. Chúng tớ cảm thấy mình phải có trách nhiệm trong việc góp phần bảo vệ và giữ gìn màu xanh của cậu – màu của sự sống trên quả địa cầu này.

Cậu biết không, khu phố của chúng tớ đã phát động chiến dịch bảo vệ môi trường sống. Bên cạnh việc tham gia tuyên truyền về vai trò và trách nhiệm bảo vệ môi trường đến mọi người, chúng tớ còn giúp bác tổ trưởng dân phố và một số bác trong đội bảo vệ môi trường treo biển cấm xả rác, khẩu hiệu bảo vệ môi trường tại những nơi đông người qua lại. Mọi người trong khu dân cư của chúng tớ đều tích cực tham gia và có những hành động thiết thực bảo vệ môi trường như: vệ sinh sạch sẽ nhà ở, phân loại và để rác đúng nơi quy định. Thứ Bảy hằng tuần, mọi người  trong khu dân cư đều cùng nhau dọn dẹp đường phố, vỉa hè. Từ ngày phát động phong trào bảo vệ môi trường, các tuyến đường trong khu dân cư đều sạch sẽ, không có rác thải. Thật tuyệt, đúng không nào?

Chúng tớ hi vọng rằng ở bất cứ đâu, mọi người cũng có ý thức bảo vệ môi trường để luôn gìn giữ màu xanh của cậu.

Những người bạn luôn bảo vệ cậu.
Tin, Cốm, Bin và Na

- Các nhân vật trong bức thư trên đã làm gì để bảo vệ môi trường sống?

- Là học sinh lớp 5, em có thể làm gì để bảo vệ môi trường sống?

3. Tô màu các hình ở ý kiến mà em tán thành.

3. Đánh dấu tích vào ô vuông để xác định trường hợp có hoặc không có nguy cơ bị xâm hại và nêu biểu hiện xâm hại

3. Trình bày cách thực hiện một số kĩ năng phòng, tránh xâm hại được mô tả trong tranh.

3. Điền tỉ lệ phần trăm phù hợp cho các túi sau và giải thích ý nghĩa của chúng.

Tiền chi tiêu chiếm tỉ lệ :......... , dùng để .................................................................

Tiền chia sẻ chiếm tỉ lệ :......... , dùng để .................................................................

Tiền tiết kiệm chiếm tỉ lệ :......... , dùng để .................................................................

4. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Cụ nội của Na được truy tặng Huân chương Kháng chiến. Na định kể về cụ trong bài viết “Kể về người có công với quê hương em". Khi Na chia sẻ điều này với Cốm, Cốm nói: “Cụ không được nhiều người biết, bạn nên chọn một anh hùng nổi tiếng".

- Em có đồng ý với Cốm không?

- Nếu là Na, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Trên đường đi học qua đường Tạ Quang Bửu, bố hỏi Bin: “Đố Bin: Tạ Quang Bửu là ai? Vì sao người ta lại lấy tên ông đặt cho con đường này?".

Nếu là Bin, em sẽ trả lời như thế nào?

4. Vẽ mặt cười vào hình tròn chỉ lời nói, việc làm em đồng tình; vẽ mặt khóc vào hình tròn chỉ lời nói, việc làm em không đồng tình. Nêu lý do em đồng tình hay không đồng tình.

4. Nối trường hợp ở cột A với cách ứng xử phù hợp ở cột B.

4. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Hôm nay, cô giáo cho một đề bài rất khó. Kha suy nghĩ mãi vẫn chưa tìm được lời giải. Kha định nhìn bài của bạn ngồi bên cạnh để chép lời giải nộp cho cô giáo.

Nếu là bạn của Kha, em sẽ:

Tình huống 2: Mấy năm qua, Dũng chỉ là một học sinh trung bình khá. Năm nay, Dũng đặt mục tiêu đạt danh hiệu Học sinh Giỏi. Dũng đã nỗ lực học tập chăm chỉ suốt học kì một nhưng chỉ đạt danh hiệu Học sinh Khá. Dũng cảm thấy buồn và thất vọng về bản thân nên không muốn cố gắng hơn nữa.

Nếu là Dũng, em sẽ:

Tình huống 3: Quân không muốn đi mua đồ giúp mẹ vì cho rằng mình là người hay quên nên sẽ không mua đúng những thứ mẹ dặn.

Nếu là Quân, em sẽ:

4. Đánh dấu tích vào ô vuông để thể hiện sự đồng tình hoặc không đồng tình với các trường hợp sau và giải thích lí do.

4. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Trên đường đi học về, thấy một em trai vứt rác ra đường sau khi ăn quà vặt, Tin liền nhắc em bỏ rác đúng nơi quy định. Em trai liền đáp: “Một ít rác không làm ô nhiễm môi trường đâu anh ơi”.

Nếu là Tin, em sẽ giải thích với em trai đó như thế nào?

Tình huống 2: Giờ ra chơi, Bin đọc được câu nói của nhà sử học Tô-mát Phu-lơ (Thomas Fuller) nên khoe với Tin: “Mình vừa đọc được câu danh ngôn: Chúng ta chẳng bao giờ hiểu hết được giá trị của nguồn nước cho đến khi những cái giếng cạn khô”. Tin thắc mắc: “Mình chưa hiểu rõ câu nói này. Bin giải thích cho mình nhé!”.

Nếu là Bin, em sẽ giải thích với Tin như thế nào?

Tình huống 3: Na cho rằng môi trường trong lành không chỉ cung cấp cho chúng ta sự sống mà còn mang đến sức khoẻ và hạnh phúc, Cốm không hoàn toàn đồng tình với ý kiến này.

Nếu là Na, em sẽ giải thích với cốm như thế nào?

4. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Giờ ra chơi, em nhìn thấy một bạn nam để li nước vừa uống xong lên ghế đá và bỏ đi.

Em sẽ:

Tình huống 2: Nhìn thấy em gái bỏ vỏ táo vào thùng rác tái chế, Tin hỏi: "Sao em không phân loại rác?". Em Tin trả lời: “Cũng là rác thôi mà”.

Nếu là Tin, em sẽ làm gì? Vì sao?

4. Vẽ mặt cười vào hình tròn chỉ lời nói, việc làm em đồng tình; vẽ mặt buồn vào hình tròn chỉ lời nói, việc làm em không đồng tình.

4. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Trên đường đi học về, Na bị một anh thanh niên cản đường và trêu ghẹo.

Nếu là Na, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Huấn luyện viên dạy múa thường mắng cốm và các bạn khi tập không đúng động tác.

Nếu là Cốm, em sẽ làm gì?

Tình huống 3: Bin sử dụng máy tính để tìm kiếm thông tin cho bài học. Khi đăng nhập vào một diễn đàn, bất ngờ Bin nhận được nhiều tin nhắn chê bai và miệt thị ngoại hình của mình khiến cậu hoảng sợ.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

Tình huống 4: Nhìn qua cửa sổ phòng tắm, Tin phát hiện người đàn ông ở nhà đối diện đang chĩa ống kính máy ảnh về phía mình.

Nếu là Tin, em sẽ làm gì?

4. Tô màu vào bông hoa trước các ý kiến em đồng tình

4. Ghi cách em khắc phục những khó khăn trong học tập và cuộc sống vào bảng sau:

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Em học được những gì sau bài học này?

- Nêu một số biểu hiện xâm hại.

- Vì sao phải phòng, tránh xâm hại?

5. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Lan sống với mẹ vì bố đang công tác ở đảo xa. Na rủ các bạn trong lớp đến giúp đỡ, động viên gia đình Lan. Tuy nhiên, Bin lại không đồng tình vì cho rằng điều này không cần thiết.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Khối lớp 5 tổ chức một buổi hoạt động trải nghiệm tại đền thờ liệt sĩ địa phương. Trong lúc các bạn đang tích cực tham gia hoạt động thì cốm lại rủ Na trốn ra ngoài chơi.

Nếu là Na, em sẽ làm gì?

Tình huống 3: Nhân dịp sinh nhật Tin, bố tặng Tin quyển sách Anh hùng nhỏ tuổi đất Việt. Tin nói với cốm: “Quyển sách này không
hấp dẫn nên mình chưa đọc”.

Nếu là Cốm, em sẽ làm gì?

Tình huống 4: Chú Hùng là lính cứu hoả đã bị thương trong lúc cứu người khỏi đám cháy tại khu phố của Tin. Nghe tin này, Tin rất xúc động và rủ các bạn hàng xóm đến thăm chú Hùng. Tuy nhiên, các bạn cảm thấy băn khoăn vì không quen biết chú.

Nếu là Tin, em sẽ làm gì?

5. Viết chữ Đ (Đúng) và S (Sai) vào ô vuông để thể hiện sự đồng tình hoặc không đồng tình trước mỗi trường hợp sau:

5. Nối tình huống ở cột A với cách ứng xử phù hợp ở cột B

5. Phân loại rác theo bảng phân loại dưới đây

5. Sắp xếp lại các nội dung sau theo trình tự các bước lập kế hoạch cá nhân:

a. Liệt kê các việc cần thực hiện.

b. Sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các việc.

c. Xác định mục tiêu.

d. Đề ra các biện pháp cụ thể.

e. Xác định thời gian hoàn thành.

g. Đánh giá và điều chỉnh kế hoạch.

Bước 1: .............................................................................

Bước 2: .............................................................................

Bước 3: .............................................................................

Bước 4: .............................................................................

Bước 5: .............................................................................

Bước 6: .............................................................................

5. Xử lí tình huống

- Tình huống 1: Sau một thời gian dài nuôi lợn đất, Cốm đã gần đủ tiền mua chiếc xe đạp yêu thích. Một hôm, nhìn thấy quảng cáo búp bê rất đẹp trên mạng xã hội, Cốm muốn lấy tiền đi mua búp bê.

Nếu là Cốm, em sẽ:

- Tình huống 2: Tin và Bin đang cùng nhau đua xe điều khiển từ xa ngoài sân. Thấy Bin cho xe chạy qua vũng nước, Tin lo lắng: “Xe bị ngập nước sẽ hỏng mất”. Bin thản nhiên đáp: “Không sao, hỏng thì bố sẽ mua cho mình chiếc xe mới”.

Nếu là Tin, em sẽ khuyên Bin như thế nào?

- Tình huống 3: Na khoe với Cốm cây bút mới: “Loại bút này hơi đắt nhưng mình sẽ dùng được cả năm học đấy”, Cốm thờ ơ nhìn cây bút và nói: “Với số tiền đó, mình có thể mua được 5 - 6 cây bút rẻ hơn, vài hôm lại đổi bút mới để dùng”.

Nếu là Na, em sẽ nói gì với Cốm?

5. Tìm hiểu và ghi lại đóng góp của các nhân vật có công với quê hương, đất nước tại địa phương em.

5. Ghi lại những khó khăn trong học tập và cuộc sống của em hiện nay.

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC 

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Sau bài học này, em học được những gì?

- Em sẽ làm gì để vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống của em?

5. Tìm hiểu thực trạng môi trường sống địa phương em và nêu lí do phải bảo vệ môi trường sống đó.

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Sau bài học này, em học được những gì?

- Nêu một số quy định cơ bản của pháp luật về phòng, tránh xâm hại.

- Trình bày một số kĩ năng phòng, tránh xâm hại.

6. Sưu tầm bài hát, bài thơ về người có công với quê hương, đất nước và nêu cảm nhận của em.

6. Thực hiện những lời nói, việc làm và nhắc nhở bạn bè cùng thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước. Sau đó, ghi chép lại theo gợi ý sau:

6. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Lớp 5B có bạn Y Hên là người dân tộc Xơ-đăng mới chuyển đến. Bạn chưa quen ai nên rất ít nói. Thấy bạn mặc trang phục hằng ngày của dân tộc mình, một nhóm bạn trong lớp trêu chọc Y Hên.

Nếu chứng kiến tình huống đó, em sẽ ứng xử như thế nào?

Tình huống 2: Nhóm của Na đang lên kế hoạch sưu tầm và giới thiệu các danh nhân văn hóa thế giới của Việt Nam. Cô giáo phân công thêm bạn Lê - một học sinh mới chuyển trường vào nhóm của Na. Lê vẽ khá đẹp nhưng nhút nhát. Các bạn lo ngại Lê sẽ làm chậm kế hoạch của nhóm.

Nếu là Na, em sẽ ứng xử như thế nào?

6. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Trên đường đi học về, cốm bị một nhóm bạn bắt nạt. Thấy Tin chạy đến, nhóm bạn đó cảnh cáo: “Nếu không muốn bị ăn đòn thì không được kể với ai!”.

Nếu là Tin, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Hưng là học sinh siêng năng, có thành tích tốt trong học tập, rèn luyện và hoạt động phong trào. Trong giờ học, Hưng thường hăng hái phát biểu xây dựng bài nhưng một số bạn lại cho rằng Hưng thích thể hiện. Hưng tâm sự với Bin: “Mình rất buồn vì các bạn nói mình như thế”.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì để giúp đỡ Hưng?

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Sau bài học này, em học được những gì?

- Em sẽ làm gì để nhận biết rõ hơn những khó khăn trong học tập và cuộc sống của em?

6. Vẽ một bức tranh giới thiệu môi trường sống xung quanh nhà em

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Sau bài học này, em học được những gì?

- Em có thể tham gia bảo vệ môi trường sống ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng bằng những việc làm cụ thể nào?

- Em sẽ thể hiện thái độ không đồng tình với những hành vi gây ô nhiễm môi trường như thế nào?

6. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Na luôn xây dựng kế hoạch cá nhân hằng tuần chi tiết và nghiêm túc thực hiện. Khi kiểm tra và phát hiện mình chưa thực hiện đúng kế hoạch đã đề ra, Na tìm cách điều chỉnh sao cho hợp lí. Thế nhưng, em gái Na luôn làm việc không theo kế hoạch. Na góp ý thì em Na nói: “Việc khó mới cần kế hoạch, còn việc hằng ngày không cần”.

Nếu là Na, em sẽ giải thích như thế nào để em gái thấy được lợi ích của việc lập và thực hiện kế hoạch cá nhân?

Tình huống 2: Cốm, Na, Bin và Tin cùng nhau lập kế hoạch tập luyện tiết mục văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam. Ban đầu, cả nhóm tập rất chăm chỉ nhưng sau một tuần, Bin tỏ ra chán nản, thường xuyên đi muộn trong các buổi tập khiến kế hoạch của nhóm có nguy cơ không thực hiện được.

Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ làm gì?

Tình huống 3: Chiều thứ Bảy được nghỉ học, Bin sang nhà Tin
để rủ Tin đi đá bóng. Sang đến nơi, thấy Tin đang đọc sách, Bin trêu: “Cậu muốn trở thành mọt sách à? Học cả tuần rồi, thứ Bảy phải nghỉ ngơi, thư giãn chứ?”. Tin ôn tồn bảo: “Trong kế hoạch của mình, chiều nay là giờ tự học, học xong mình mới đi chơi”. Bin cố gắng thuyết phục bạn đi đá bóng nhưng Tin vẫn kiên quyết từ chối. Cuối cùng, Bin giận dỗi bỏ về.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Sau bài học này, em học được những gì?

- Em sẽ làm gì để sử dụng tiền hợp lí? 

7. Chọn một trong những việc sau và lập kế hoạch thực hiện trong một tuần theo bảng gợi ý:

a. Tiết kiệm tiền để mua đồ dùng học tập cho năm học mới.

b. Học tập để cải thiện một môn học chưa có nhiều tiến bộ.

c. Học một môn năng khiếu yêu thích (bóng đá, võ thuật, chơi đàn,...).

d. Tổ chức chúc mừng nhân dịp đặc biệt của người thân, bạn bè, thầy cô giáo.

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Sau bài học này, em học được những gì?

7. Vẽ một bức tranh thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước ở địa phương em.

7. Vẽ chân dung của em và chia sẻ những điểm khác biệt (về hình dáng, thói quen, sở thích, năng khiếu,...) mà em muốn mọi người tôn trọng.

Những điểm khác biệt:

- Hình dáng:

- Thói quen:

- Sở thích:

- Năng khiếu:

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC 

- Nêu cảm nhận của em sau khi học xong bài học:

- Điều em tâm đắc nhất trong bài học này là gì?

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Sau bài học này, em học được những gì?

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Sau bài học này, em học được những gì?

- Em sẽ cùng với người thân, bạn bè làm gì để thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước?

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Cảm nhận của em về bài học này là:

- Ghi lại điều em tâm đắc nhất khi học bài học này:

- Chọn các cụm từ sau để đặt hai câu hoàn chỉnh về cách em tôn trọng sự khác biệt của người khác:

SUY NGHĨ SAU BÀI HỌC

- Em hãy tô màu những cảm xúc em đã có sau khi học bài học:

- Cảm xúc em nhớ nhất là:

- Điều em tâm đắc nhất trong bài học này là gì?

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Nêu đóng góp của các nhân vật trong tranh với quê hương, đất nước. 

- Kể thêm tên và đóng góp của những người có công với quê hương, đất nước.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ (1904 - 2010) quê ở tỉnh Quảng Nam. Tuổi trẻ của Mẹ là những tháng ngày chứng kiến cảnh chồng con vào chiến trường. Suốt mấy mươi năm, Mẹ luôn cần mẫn đào hầm để nuôi giấu các chiến sĩ cách mạng trong vườn nhà. Bao đêm dài, Mẹ đã thức canh gác nhiều cuộc họp quan trọng của cán bộ, chiến sĩ.

Hiếm có người mẹ nào gánh chịu nhiều khổ đau như Mẹ Nguyễn Thị Thứ. Bao lần tiễn chồng con đi là ngần ấy lần chồng con biền biệt không về. Dù vậy, Mẹ vẫn nuốt nước mắt vào lòng, âm thầm chịu đựng. Để rồi, Mẹ xót xa nhận tin hi sinh của 12 liệt sĩ trong gia đình: 9 người con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại.

Năm 1994, Mẹ Thứ được trao tặng danh hiệu Mẹ Việt Nam Anh hùng. Đảng và Nhà nước đã thống nhất xây dựng tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại núi Cấm (xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam), lấy nguyên mẫu từ Mẹ Nguyễn Thị Thứ. Dù Mẹ đã ra đi nhưng tên tuổi và những cống hiến của Mẹ còn mãi sáng ngời trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

(Theo Thanh Thuý, congan.danang.gov.vn)

- Mẹ Thứ đã có những đóng góp gì cho quê hương, đất nước?

- Theo em, Vì sao phải biết ơn những người có công với quê hương, đất nước?

1. Đọc cuộc trò chuyện sau và trả lời câu hỏi

- Theo em, vì sao cần tổ chức các hoạt động kỉ niệm vào ngày 27 tháng 71

- Em cần làm gì để thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước?

2. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Nêu lời nói, việc làm thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước của các bạn trong tranh.

- Kể thêm những lời nói, việc làm thể hiện lòng biết ơn những người có công với quê hương, đất nước.

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Nêu biểu hiện tôn trọng sự khác biệt được thể hiện trong các tranh trên.

- Nêu thêm các hành động, lời nói thể hiện thái độ tôn trọng sự khác biệt của người khác.

2. Đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Vào ngày 16/11/1995, đại diện của 185 quốc gia đã kí vào bản tuyên bố đưa ra tại Hội nghị toàn thể lần thứ 28 của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO) lấy ngày 16/11 hằng năm làm ngày Quốc tế Khoan dung. Theo đó, 185 quốc gia này cam kết "tôn trọng, chấp nhận và hiểu đúng sự đa dạng, phong phú các nền văn hoá của thế giới, những hình thức tự biểu hiện và những khả năng thể hiện cá tính của con người". Các quốc gia cũng công nhận một thực tế là con người khác nhau về hình dáng bên ngoài, địa vị, lời nói, cách ứng xử và các giá trị, song đều có quyền được sống trong hòa bình và duy trì cá tính của mình.

Trong một thế giới phát triển không đồng đều, bất công và bạo lực, tình trạng kì thị, phân biệt đối xử,... vẫn đang tồn tại thì lòng khoan dung của con người có ý nghĩa đặc biệt, có vị trí quan trọng để gắn kết và xây dựng một thế giới hoà bình, thịnh vượng. Sự đa dạng về tôn giáo, ngôn ngữ, văn hoá và chủng tộc hiện tồn tại trên hành tinh không phải là lí do để dẫn đến xung đột, mà đó chính là một kho báu làm phong phú thêm cho cuộc sống của tất cả chúng ta.

(Theo Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, 16/11 /2014)

- Ý nghĩa của ngày Quốc tế Khoan dung là gì?

- Theo em, Vì sao phải tôn trọng sự khác biệt của người khác?

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

- Nêu những khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và cuộc sống được thể hiện trong các tranh trên.

- Nêu thêm những khó khăn cần phải vượt qua trong học tập và cuộc sống.

2. Thảo luận về các biểu hiện vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống

3. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

VƯỢT KHÓ TRONG HỌC TẬP

Nguyễn Thế Phong, học sinh lớp 4 Trường Tiểu học số 1 Xuân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình, sinh ra bị liệt tứ chi, thế nhưng nghị lực vượt lên nghịch cảnh của em đã làm lay động lòng người.

Trong giờ học,Thế Phong cúi đầu ngậm lấy bút, kê lên tay rồi dùng cằm đưa bút đi từng nét chữ. Sau hàng ngàn lần tập luyện cùng với tinh thần lạc quan, Phong đã khắc phục được khó khăn và viết chữ bằng cằm rất đẹp. Đáng nể hơn, Phong còn là một học sinh tiêu biểu trong lớp, đạt danh hiệu Học sinh Giỏi trong hai năm học liền.

Trong lớp học nhỏ bé giữa núi rừng Phong Nha, cậu bé Phong cứ thế miệt mài, dùng cằm nắn nót từng con chữ. Từng con chữ được viết là từng nỗ lực để hiện thực hóa giấc mơ trở thành bác sĩ của Phong. Cậu bé không may mắn ấy, bằng sự quyết tâm của mình, lại trở thành niềm tự hào của bố mẹ.

(Theo Bá Cường, báo Thanh niên, 13/2/2023)

- Bạn Thế Phong đã vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống như thể nào?

- Theo em, Vì sao phải vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống?

1. Quan sát tranh và trả lời câu hỏi

- Các bạn đã vượt qua khó khăn của bản thân trong học tập và cuộc sống như thế nào?

- Em sẽ làm gì để vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống? Nêu ví dụ.

2. Đọc các thông tin và thực hiện yêu cầu

Thông tin 1

Mạc Đĩnh Chi là con nhà nghèo, ngay từ nhỏ đã rất lanh lợi, thông minh. Trong khi bạn bè đồng trang lứa đi học, ông phải vào rừng kiếm củi. Vốn ham học, hằng ngày Mạc Đĩnh Chi luôn ghé đến lớp học của thầy đồ trong làng, đứng ngấp nghé ngoài cửa với bó củi sau lưng để học lỏm. Nhiều ngày, thầy đồ thấy tội nên đã cho Mạc Đĩnh Chi vào lớp ngồi cùng các bạn. Mạc Đĩnh Chi phải kiếm sống vào ban ngày và học vào buổi tối. Nhà nghèo không có đèn dầu để học, ông liền nghĩ ra cách bắt đom đóm bỏ vào vỏ trứng lấy ánh sáng làm đèn. Không có vở để viết, ông dùng lá để thay giấy và tập viết. Bằng nghị lực phi thường, Mạc Đĩnh Chi đã đỗ Trạng nguyên vào khoa thi năm Giáp Thìn (1304).

(Theo Thần đồng nước Nam Mạc Đĩnh Chi, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2016)

Thông tin 2

Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ, lớn lên trong vòng tay của bác ruột, sống trong điều kiện vất vả, khó khăn nhưng Phạm Ngọc Tiểu Vy (sinh năm 2009, thôn Tân Phú, xã Bù Nho, huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước) luôn ngoan hiền, học giỏi. Nhờ siêng năng, ham học, tích cực tham gia các phong trào của trường, lớp nên mùa hè năm 2018, Tiểu Vy là một trong 70 học sinh ưu tú có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được Chủ tịch nước gặp mặt tại Hà Nội. Khi được hỏi về ước mơ của mình, Vy chia sẻ: "Em tự hứa với mình sẽ cố gắng học thật giỏi, sau này trở thành cô giáo. Khi lớn lên em sẽ tích cực giúp đỡ những hoàn cảnh giống em".

(Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Bình Phước, https://binhphuoc.gov.vn)

- Nêu cảm nghĩ của em về hai tấm gương vượt khó nói trên.

- Theo em, cần thể hiện thái độ như thế nào với những tấm gương vượt khó trong học tập và cuộc sống?

1. Quan sát tranh và nêu những cái đúng, cái tốt cần bảo vệ

Kể thêm những cái đúng, cái tốt khác cần bảo vệ.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

MỘT NHÀ THƠ CHÂN CHÍNH

Ngày xưa, ở vương quốc Đa-ghét-xtan (Dagestan) có một ông vua nổi tiếng bạo ngược. Dưới triều đại ông ta, nhân dân hết sức lầm than. Thế rồi khắp nơi nơi bỗng truyền đi một bài hát thống thiết, lên án thói hống hách, bạo tàn của nhà vua và phơi bày nỗi thống khổ của nhân dân.

Rồi một ngày, bài hát lọt đến tai vua. Vị vua ra lệnh tìm cho được tác giả bài hát để xử tội. Truy tìm không ra, vị vua ra lệnh tống giam tất cả nhà thơ và nghệ nhân hát rong cả nước. Sau đó, nhà vua ra lệnh họ phải hát cho vua nghe một bài hát do chính mình sáng tác ca ngợi nhà vua. Tất cả đều cố gắng hoàn thành, riêng có ba nhà thơ kiên quyết im lặng không chịu hát. Họ bị tống giam vào ngục.

Ba tháng sau, vị vua giải ba người ra và cho thêm cơ hội. Một trong ba nhà thơ đã hát ca ngợi vị vua, thế là được thả ra.

Giàn hoả thiêu xuất hiện, một trong hai nhà thơ còn lại cất tiếng hát. Riêng người cuối cùng vẫn im lặng. Vị vua ra lệnh:"Trói hắn và thiêu chết!".

Cuối cùng, nhà thơ cũng cất vang tiếng hát. Đó là lời hát phơi bày sự thật về nỗi thống khổ của người dân, phê phán thói xấu của nhà vua,... Tiếng hát vang lên, cả hoàng cung rung động cùng với ngọn lửa bừng bừng bốc cháy như giận dữ. Nhà vua bất ngờ thét lên: "Dập tắt lửa! Ta không thể mất nhà thơ chân chính độc nhất của đất nước này".

(Theo Tiếng Việt 4, tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2020)

- Nhà thơ cuối cùng trong câu chuyện đã bảo vệ cái đúng, cái tốt như thế nào? Hành động đó đã mang lại điều gì?

- Vì sao chúng ta cần bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Quan sát tranh và nêu cách các bạn trong tranh đã bảo vệ cái đúng, cái tốt

Kể thêm các cách khác để bảo vệ cái đúng, cái tốt.

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

Nêu tên các môi trường sống của sinh vật.

2. Đọc thư và trả lời câu hỏi

THƯ GỬI NGƯỜI LÍNH CỨU HOẢ

Chú lính cứu hoả Ô-xtrây-li-a (Australia) kính mến!

Hình ảnh chú tận tình cho gấu koala uống nước thực sự gây ấn tượng với nhiều người, trong đó có cháu. Là người trực tiếp tham gia chữa cháy, chắc hẳn chú rõ nhất hậu quả mà trận cháy rừng vừa qua ở Ô-xtrây-li-a gây ra: hàng chục triệu héc ta rừng bị thiêu rụi, hàng nghìn ngôi nhà bị phá huỷ, khoảng một tỉ cá thể động vật chết, một vài loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng và đau lòng nhất là hơn 30 người thiệt mạng.

Thật đáng e ngại khi thời gian gần đây những vụ cháy rừng lớn còn có chiều hướng gia tăng, mà tiêu biểu là thảm họa cháy rừng nhiệt đới A-ma-zôn (Amazon) vào năm 2019. Ở Việt Nam, trong năm qua cũng có những vụ cháy rừng lớn làm tiêu tốn không biết bao nhiêu sức người, sức của.

Những mùa nắng nóng kéo dài bất thường, xuất phát từ biến đổi khí hậu do ô nhiễm môi trường là một trong các nguyên nhân lớn dẫn đến cháy rừng.

Những thảm họa thiên nhiên vừa qua chính là hồi chuông cảnh tỉnh để mọi người quan tâm hơn đến việc bảo vệ môi trường. Bảo vệ môi trường là bảo vệ sự sống của con người và những sinh vật trên Trái Đất, hạn chế được tình trạng ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu.

Xin chúc những người lính cứu hoả không còn phải đối mặt với những cuộc chiến không cân sức với thần lửa như vừa qua. 

Cháu chào chú ạ!

(Theo bài viết mẫu, Cuộc thi viết thư quốc tế UPU năm 2020, Bộ Thông tin và Truyền thông)

- Nguyên nhân dẫn đến cháy rừng được nhắc đến trong thư là gì?

- Cháy rừng dẫn đến những hậu quả gì?

- Theo em, Vì sao phải bảo vệ môi trường sống?

1. Quan sát tranh và nêu các loại kế hoạch cá nhân

Kể thêm những loại kế hoạch cá nhân khác.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

BÁC TẬP CHO CHÚNG TÔI CÓ KẾ HOẠCH LAO ĐỘNG

Hồi ở Pác Bó, sáng ra Bác Hồ thường bố trí công việc cho chúng tôi làm. Ai không có việc thì được Bác tìm việc cho. Ai đã sắp xếp được công việc trong ngày, Bác thấy vui dù việc làm rất nhỏ. Bác thường hỏi từng người:

- Hôm nay chú định làm gì?

- Thưa Bác, vá áo ạ!

- Được. Còn chú kia?

- Thưa Bác, nghiên cứu tài liệu ạ!

- Được. Còn chú này chưa có việc gì à? Sách này hay đấy, chú đọc đi!

Tôi cũng như các anh em khác thường được Bác chăm lo như vậy. Đặc biệt là khi chúng tôi nghiên cứu tài liệu, Bác thường hướng dẫn rất chu đáo, giúp chúng tôi quen dần vào nền nếp. Đối với anh chị em phục vụ, Bác cũng ân cần chỉ bảo. Tôi nhớ có lần Bác nói với chị Trưng người Cao Bằng:

- Nấu cơm rửa bát cũng phải có trật tự, có kế hoạch cụ thể. Trước khi nấu cơm phải kiếm củi rồi mới đổ gạo vào nồi vo, rồi nhóm lửa và chạy đi lấy lá đợi cơm cạn đậy vào. Chứ vo gạo rồi mới chạy đi kiếm củi thì thật là vô lí. 

Bác thường nhắc cán bộ phải luôn làm việc đúng giờ và không nên lãng phí thời gian. Việc nhắc nhở thường xuyên của Bác rèn luyện cho mọi người thói quen sắp xếp công việc hằng ngày, làm việc có kế hoạch, tránh sự tuỳ tiện và nhất là tránh nhàn rỗi.

(Theo 120 câu chuyện về Chủ tịch Hồ Chí Minh, NXB Thanh niên, 2010)

- Trong câu chuyện trên, Bác thường nhắc nhở anh chị phục vụ và cán bộ điều gì?

- Lời nhắc nhở thường xuyên của Bác có tác dụng gì?

- Theo em, vì sao phải lập và thực hiện kế hoạch cá nhân?

3. Đọc đoạn hội thoại và trả lời câu hỏi

Trong lúc học về cách xây dựng kế hoạch cá nhân, Na, Cốm, Tin và Bin thảo luận rất sôi nổi. Na mở đầu:

- Việc đầu tiên của lập kế hoạch là phải xác định rõ mục tiêu và các mốc thời gian hoàn thành.

Cốm tiếp lời:

- Sau đó, phải xác định việc cần làm để đạt được mục tiêu và sắp xếp thứ tự ưu tiên các việc đó.

Tin nêu thêm ý kiến:

-Tiếp theo, chúng ta cần xác định các biện pháp cho từng việc làm. Đôi khi, cần xác định người hỗ trợ, giúp đỡ.

Bin chia sẻ:

- Trong quá trình thực hiện, chúng ta có thể đánh giá, điều chỉnh lại kế hoạch và cần có thêm biện pháp dự phòng.

- Từ ý kiến của các bạn, việc lập kế hoạch cá nhân cần thực hiện theo các bước nào?

- Khi lập kế hoạch cá nhân, em cần lưu ý điều gì?

1. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

- Nêu các biểu hiện xâm hại trong mỗi bức tranh trên.

- Kể thêm một số biểu hiện xâm hại mà em biết.

2. Đọc thông tin và trả lời câu hỏi

XÂM HẠI TRẺ EM

Xâm hại trẻ em là một hành vi đặc biệt nguy hiểm bởi lẽ trẻ em trong bất kì xã hội nào cũng là nhóm dễ bị tổn thương nhất và cần được bảo vệ.

Các nạn nhân bị xâm hại sẽ chịu ảnh hưởng kéo dài suốt cuộc đời. Các vụ xâm hại thân thể nghiêm trọng có thể dẫn đến khuyết tật, tử vong.

Hậu quả của xâm hại trẻ em không thể đánh giá, không thể kiểm soát bởi đó là những hậu quả sâu sắc và tiềm ẩn nguy cơ bùng phát những đau đớn, hàng loạt cảm xúc tiêu cực và sự ứng xử có nguy cơ lệch chuẩn của bản thân trẻ em từng bị xâm hại.

(Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình Khoa học và công nghệ cấp quốc gia về khoa học giáo dục, 2020)

Những trẻ em bị xâm hại thường bị tổn hại nghiêm trọng về sức khỏe, tâm lí, thậm chí thiệt mạng, gây đau đớn không chỉ cho nạn nhân mà còn cả gia đình và xã hội.

(Theo Tạp chí điện tử Luật sư Việt Nam, 2021)

- Xâm hại trẻ em gây ra những tác hại gì?

- Kể thêm tác hại của xâm hại trẻ em.

- Theo em, vì sao phải phòng, tránh xâm hại?

1. Đọc thông tin và thực hiện yêu cầu

Thông tin 1

Trẻ em có quyền được bảo vệ dưới mọi hình thức để không bị xâm hại tình dục; không bị bóc lột sức lao động; không bị bạo lực, bỏ rơi, bỏ mặc; không bị mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt và được bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.

(Theo Điều 21, 25, 26, 27, 28, Chương II, Luật Trẻ em năm 2016)

Thông tin 2

Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến xâm hại trẻ em gồm: 

2) Bỏ rơi, bỏ mặc, mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em; 

3) Xâm hại tình dục, bạo lực, lạm dụng, bóc lột trẻ em; 

7) Không cung cấp hoặc che giấu, ngăn cản việc cung cấp thông tin về trẻ em bị xâm hại hoặc trẻ em có nguy cơ bị bóc lột, bị bạo lực cho gia đình, cơ sở giáo dục, cơ quan, cá nhân có thẩm quyền; 

11) Công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em mà không được sự đồng ý của trẻ em.

(Theo Điều 6, Chương I, Luật Trẻ em năm 2016)

Thông tin 3

Tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm, người thực hiện hành vi xâm hại trẻ em có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lí hình sự. Trong đó, người phạm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có thể chịu mức án cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình.

(Theo Nghị định số 130/2021/NĐ-CP ngày 30/12/2021 của Chính phủ và Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017)

Thông tin 4

Các cơ quan, tổ chức, cơ sở giáo dục, gia đình, cá nhân có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em. Cơ quan lao động - thương binh và xã hội, cơ quan công an các cấp và Uỷ ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận, xử lí thông tin, thông báo, tố giác đó. Chính phủ thiết lập tổng đài điện thoại quốc gia thường trực để tiếp nhận, xử lí thông tin, thông báo, tố giác nguy cơ, hành vi xâm hại trẻ em.

 (Theo Điều 51, Chương IV, Luật Trẻ em năm 2016)

Nêu một số quy định cơ bản của pháp luật về phòng, tránh xâm hại trẻ em

2. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

- Bin đã làm gì để phòng, tránh xâm hợi?

- Nêu các bước để phòng, tránh xâm hại.

3. Đọc các trường hợp sau và cho biết cách thực hiện một số kĩ năng phòng, tránh xâm hại

• Trường hợp 1:

Về quê, Tin được sắp xếp ngủ cùng phòng với anh họ. Khi ngủ, anh thường ôm Tin khiến Tin khó chịu. Anh cũng hay rủ Tin tắm chung. Anh nói với Tin: "Đây là bí mật của anh và em. Em không được kể với ai!". Tin cảm thấy lo lắng nên đã báo với bố. Bố dặn Tin: "Có những bí mật tốt và bí mật xấu. Khi có ai đó bắt con giữ bí mật khiến con lo lắng, con hãy kể lại cho bố mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy biết ngay nhé!".

• Trường hợp 2:

Na đang đứng trước cổng trường để đợi bố đến đón. Chợt một người đàn ông lạ mặt đi xe máy đến nói với Na: "Bố cháu bận nên nhờ chú chở cháu về nhà". Na liền từ chối: "Cảm ơn chú. Nhưng cháu không biết chú nên cháu sẽ nhờ cô giáo gọi cho bố". Nói xong, Na chạy vào trong trường, đến phòng giáo viên kể cho cô giáo chủ nhiệm về sự việc vừa xảy ra.

• Trường hợp 3:

Cốm vẽ lên giấy hình bàn tay và viết vào 5 ngón tay tên 5 người lớn đáng tin cậy có thể giúp Cốm khi gặp nguy hiểm. Ở giữa bàn tay, Cốm viết số điện thoại của bố, mẹ, thầy chủ nhiệm, địa chỉ nhà Cốm và số đường dây nóng hỗ trợ trẻ em. Cốm tự nhủ sẽ luôn mang theo tờ cẩm nang này để bảo vệ bản thân.

1. Quan sát tranh và nêu biểu hiện của việc sử dụng tiền hợp lí

Nêu thêm các biểu hiện của việc sử dụng tiền hợp lí.

2. Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

NIỀM VUI TIẾT KIỆM TIỀN

Có lần, Pla-tông (Platon) hỏi thầy Xô-crát (Socrates):

- Thầy có nhiều học trò, khoản học phí thu được không nhỏ, tại sao thầy luôn tiết kiệm mà không dùng tiền để hưởng thụ?

Xô-crát hỏi lại:

- Pla-tông này, tại sao trò cho rằng thầy không hưởng thụ? 

Pla-tông nói:

- Bởi vì tất cả tiền kiếm được thầy đều cất đi mà không tiêu dùng, vợ thầy cũng chỉ nấu những món ăn đơn giản như cháo lúa mạch, có bữa thì ăn quả sung, nho và uống toàn nước lã đun sôi để nguội. Đã vậy, quần áo của thầy không những cũ kĩ mà còn làm từ vải thô.

Xô-crát cười nói:

- Vì sử dụng tiền hợp lí đem lại cho thầy niềm vui.

Pla-tông hỏi tiếp thầy:

- Niềm vui đó là gì ạ?

Xô-crát bình thản nói:

- Bởi vì thầy sẽ dùng tiền tiết kiệm được để thực hiện lí tưởng lớn, đó là xây một ngôi trường. Ngôi trường đó sẽ mang lại sự hiểu biết cho rất nhiều người.

Pla-tông chợt bừng tỉnh: "Ra vậy! Thầy không dùng tiền chi cho hưởng thụ, là vì muốn hoàn thành mục tiêu. Tiết kiệm tiền để thực hiện giấc mơ của mình và giúp đỡ người khác, vì sự tiến bộ của xã hội".

(Theo Gieo hạt cùng vĩ nhân tập 9, NXB Thông tin và Truyền thông, 2020)

- Em nhận xét như thế nào về cách chi tiêu của Xô-crát?

- Xô-crát tiết kiệm tiền nhằm mục đích gì?

- Theo em, vì sao chúng ta phải sử dụng tiền hợp lí?

3. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

 - Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ trả lời câu hỏi của Cốm vò Bin như thế nào?

- Nêu thêm các cách sử dụng tiền hợp lí.

1. Đọc thông tin và trả lời câu hỏi

Thông tin 1

Giờ Trái Đất là một sáng kiến do Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên khởi xướng nhằm nâng cao ý thức của cộng đồng về tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu trên toàn thế giới. Việt Nam chính thức tham gia Giờ Trái Đất từ năm 2009 với khẩu hiệu Tắt đèn bật tương lai. Chiến dịch Giờ Trái Đất khuyến khích các hộ gia đình và cơ sở kinh doanh tắt các thiết bị điện không ảnh hưởng đến sinh hoạt trong 60 phút, từ 20 giờ 30 đến 21 giờ 30 ngày thứ Bảy cuối cùng của tháng Ba hằng năm. Mỗi năm, Giờ Trái Đất lại đưa ra một thông điệp khác nhau, song cùng chung một ý nghĩa là bảo vệ và gìn giữ Trái Đất xanh hơn. Năm 2023, chiến dịch Giờ Trái Đất tại Việt Nam đánh dấu hành trình 15 năm kết nối và lan toả. Theo thông tin từ Tập đoàn Điện lực Việt Nam, sau 60 phút tắt đèn hưởng ứng Giờ Trái Đất, cả nước đã tiết kiệm được sản lượng điện tương đương số tiền khoảng 555,6 triệu đồng.

(Theo Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, 2023)

Thông tin 2

Ngày Trái Đất là ngày vận động mọi người nâng cao nhận thức và hành động nhằm bảo vệ giá trị của môi trường sống. Ngày Trái Đất được đề xuất lần đẩu ở Mỹ năm 1970, năm 2009 đã được Liên hợp quốc công nhận, tổ chức vào ngày 22 tháng 4 hằng năm, nhằm khuyến khích các phong trào hoạt động bảo vệ môi trường trên toàn thế giới, ngăn chặn các thảm hoạ đang xảy ra thường xuyên hơn do biến đổi khí hậu và tàn phá môi trường. Các hoạt động thường được tổ chức trong Ngày Trái Đất như tuyên truyền mọi người bảo vệ môi trường sống, trồng cây xanh, thu gom rác thải,... Hiện nay, Ngày Trái Đất không chỉ là một sự kiện quốc gia mà đã trở thành sự kiện toàn cẩu, diễn ra không chỉ trong một ngày, mà cả tuần.

(Theo Tạp chí Kinh tế Môi trường, 2022)

- Ý nghĩa của Giờ Trái Đất, Ngày Trái Đất là gì?

- Em có thể hưởng ứng Giờ Trái Đất và Ngày Trái Đất bằng những việc làm nào?

2. Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu

- Nêu những việc làm bảo vệ môi trường sống thể hiện qua các tranh trên.

- Kể thêm một số việc làm cụ thể khác để bảo vệ môi trường sống ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng phù hợp với em.

Nghe/hát bài hát Kim Đồng (Nhạc và lời: Phong Nhã) và thực hiện yêu cầu:

- Em biết gì về nhân vật trong bài hát?

- Nêu cảm nhận của em khi nghe bài hát này.

Nghe/hát bài hát Biết ơn chị Võ Thị Sáu (Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn) và thực hiện yêu cầu

- Chia sẻ những điều em biết về chị Võ Thị Sáu.

- Lòng biết ơn chị Võ Thị Sáu được thể hiện như thế nào qua bài hát trên?

Tham gia trò chơi Người bí ẩn và trả lời câu hỏi 

Vì sao em tìm được người bí ẩn trong trò chơi này?

Chia sẻ về những khó khăn em từng gặp trong học tập và cuộc sống.

Quan sát ảnh và chia sẻ cảm nghĩ của em

Nghe/hát theo bài hát Nói lời hay, làm việc tốt (Sáng tác: Mai Trâm) và trả lời câu hỏi

Trong bài hát có những việc tốt nào mà học sinh cần thực hiện?

Nghe/hát bài hát Em vẽ môi trường màu xanh (Nhạc và lời: Giáng Tiên) và thực hiện yêu cầu

- Kể các chi tiết về môi trường màu xanh được thể hiện trong bài hát.

- Nêu các loại môi trường sống mà em biết.

Nghe và vận động theo bài hát Điều đó tuỳ thuộc hành động của bạn (Nhạc và lời: Vũ Kim Dung)

- Theo em, bài hát trên truyền tải thông điệp gì?

- Em đã làm gì để góp phần bảo vệ môi trường?

Chia sẻ về ước mơ của em và cách em thực hiện ước mơ đó.

Cùng đọc, vận động theo bài vè Nhắc bé và trả lời câu hỏi:

Nghe vẻ nghe ve

Nghe vè bảo vệ

Vùng riêng cơ thể

Bé nhớ giữ gìn

Đừng để ai nhìn

Hay là đụng chạm

Hành vi xâm phạm

Xấu xa vô cùng

Tất cả chúng mình

Cùng nhau bảo vệ

Bảo vệ ấy là bảo vệ

                         (Khuyết danh)

Biểu hiện xâm hại nào được nhắc đến trong bài vè.

Nghe, vận động theo bài hát Năm ngón tay xinh (Nhạc và lời: Đoàn Ngô Tĩnh) và thực hiện yêu cầu

Nêu cách sử dụng quy tắc năm ngón tay mà bài hát nhắc đến.

Chia sẻ với bạn về việc ưu tiên mua đồ mình cần hay mình thích. Giải thích lí do vì sao

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Chỉ người có đóng góp to lớn cho quê hương, đất nước mới là người có công.

2) Người có đóng góp trong bất kì lĩnh vực nào của đời sống xã hội đều là người có công.

3) Những người dùng quyền hành để tham ô không phải là người có công với quê hương, đất nước.

4) Biết ơn người có công với quê hương, đất nước vì họ giúp cho xã hội tốt đẹp hơn.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với lời nói, việc làm nào sau đây? Vì sao?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Cụ nội của Na được truy tặng Huân chương Kháng chiến. Na định kể về cụ trong bài viết "Kể về người có công với quê hương em". Khi Na chia sẻ điều này với Cốm, Cốm nói: "Cụ không được nhiều người biết, bạn nên chọn một anh hùng nổi tiếng".

- Em có đồng ý với Cốm không?

- Nếu là Na, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Hôm nay, Bin và em trai được bố dẫn đi khám sức khoẻ tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch. Em Bin hỏi bố: "Phạm Ngọc Thạch là ai ạ? Tại sao lại lấy tên ông đặt cho bệnh viện ạ?". Bố quay sang nhìn Bin: "Con giải thích cho em được không?".

Nếu là Bin, em sẽ nói gì?

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Nói lới cảm ơn người có công với quê hương, đất nước là thể hiện lòng biết ơn đối với họ.

2) Chỉ thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước vào ngày kỉ niệm.

3) Phấn đấu học tập và rèn luyện để trở thành công dân có ích cho đất nước cũng là việc làm thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước.

4) Quan tâm, giúp đỡ gia đình nhừng người có công với quê hương, đất nước là trách nhiệm riêng của chính quyền .

5) Cần thể hiện lòng biết ơn người có công với quê hương, đất nước bằng thái độ chân thành, tôn trọng.

6) Nhắc nhở người khác vó thái độ, hành vi biết one những người có công với quê hương, đât nước là trách nhiệm của người lớn.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với lời nói, việc làm nào sau đây? Vì sao?

1: Biết tin một em nhỏ học cùng trường có bố mẹ đã mất khi tình nguyện tham gia phòng chống dịch bệnh, Bin nói với cốm: "Mình cùng giúp đỡ em nhỏ này nhé!". Cốm đáp: "Không. Đó không phải cách thể hiện lòng biết ơn".

2: Na vừa quen một người bạn nước ngoài mới đến sống cùng khu phố. Na quyết định tìm hiểu và giới thiệu với bạn về một số nghệ nhân ở quê mình.

3: Nhân dịp kỉ niệm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), khu phố của Bin tổ chức thăm hỏi các gia đình có công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bin đã xin phép bố mẹ cùng tham gia.

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Lan sống với mẹ vì bố đang công tác ở đảo xa. Na rủ các bạn trong lớp đến giúp đỡ, động viên gia đình Lan. Tuy nhiên, Bin lại không đồng tình vì cho rằng điều này không cần thiết. 

Nếu là bạn của Bin, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Nhân dịp sinh nhật Tin, bố tặng Tin quyển sách Anh hùng nhỏ tuổi đất Việt. Tin nói với Cốm: "Quyển sách này không hấp dẫn nên mình chưa đọc".

Nếu là Cốm, em sẽ làm gì?

Tình huống 3: Nhân kỉ niệm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12), nhà trường tổ chức buổi giao lưu với các cựu chiến binh. Trong lúc các bạn đang say sưa nghe kể chuyện lịch sử, Tin thì thầm với Bin: "Đấy toàn là chuyện của người lớn. Mình xem truyện tranh đi Bin!".

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

Tình huống 4: Khối lớp 5 tổ chức một buổi hoạt động trải nghiệm tại đền thờ liệt sĩ địa phương. Trong lúc các bạn đang tích cực tham gia hoạt động thì Cốm lại rủ Na trốn ra ngoài chơi.

Nếu là Na, em sẽ làm gì?

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Không chơi cới những bạn có sở thích khác với mình là tôn trọng sự khác biệt.

2) Tôn trọng sự khác biệt giúp chúng ta luôn biết cảm thông, chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau.

3) Tôn trọng sự khác biệt giúp chúng tá có thể học hỏi được những điều tốt đẹp từ người khác.

4) Tôn trọng sự khác biệt sẽ gây khó khăn khi hoạt động nhóm.

2. Chọn cách ứng xử phù hợp với mỗi trường hợp và giải thích lí do

3. Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào sau đây? Vì sao?

a. Mỗi lần có khách từ quê lên thăm gia đình là Cốm lại trốn trong phòng, không muốn trò chuyện với họ vì cách nói chuyện không hợp.

b. Khi thấy người khuyết tật đi qua, Bin nhại lại động tác để trêu chọc

c. Trong các cuộc tranh luận ở lớp, Tin thường chê bai các ý kiến không giống mình.

d. Na chăm chú lắng nghe người bạn nước ngoài chia sẻ về văn hoá của đất nước họ. 

e. Hương thường chỉ hoà đồng với các bạn có sở thích và hoàn cảnh giống mình.

4. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Lớp 5B có bạn Y Hên là người dân tộc Xơ-đăng mới chuyển đến. Bạn chưa quen ai nên rất ít nói. Thấy bạn mặc trang phục hằng ngày của dân tộc mình, một nhóm bạn trong lớp trêu chọc Y Hên. 

Nếu chứng kiến tình huống đó, em sẽ ứng xử như thế nào?

• Tình huống 2:

Vào dịp Tết, gia đình Bin đi thăm họ hàng và dẫn theo chú cún con. Nhưng khi đến nhà bác Hai, bác không muốn cho cún con vào nhà vì bác bị dị ứng với lông thú. 

Nếu là Bin, em sẽ ứng xử như thế nào?

• Tình huống 3:

Nhóm của Na đang lên kế hoạch sưu tầm và giới thiệu các danh nhân văn hoá thế giới của Việt Nam. Cô giáo phân công thêm bạn Lê - một học sinh mới chuyển trường vào nhóm của Na. Lê vẽ khá đẹp nhưng nhút nhát. Các bạn lo ngại Lê sẽ làm chậm kế hoạch của nhóm.

Nếu là Na, em sẽ ứng xử như thế nào?

• Tình huống 4:

Cam bị ngã nên có một vết sẹo trên mặt. Kể từ ngày đó, Cam rất tự ti về ngoại hình của mình. Một hôm, đi học về, Cam chạy đến ôm chặt lấy chị Cốm, khóc nức nở và nói: "Bạn Ân không chơi với em và còn gọi em là vịt con xấu xí".

- Em có đồng tình với việc làm của bạn Ân không? Vì sao?

- Nếu là Cốm, em sẽ động viên Cam như thế nào?

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Khi gặp khó khăn, thử thách liền chán nả, buông xuôi.

2) Vượt khó trong học tập giúp bản thân tiến bộ hơn.

3) vượt khó khăn giúp rèn luyện sự kiên trì, nhẫn nại.

4) Mỗi người đều có các khó khắn giống nhau trong học tập và cuộc sống.

5) Khó khăn do hoàn cảnh sống chứ không xuất phát từ bản thân.

6) Người có tinh thần vượt khó là người biết phấn đấu, vươn lên trong cuộc sống.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào sau đây? Vì sao?

a. Khi khu phố bị mất điện, Na đã thắp nến để chuẩn bị cho buổi học ngày mai.

b. Trong giờ học Tiếng Việt, Bin chưa hiểu bài nhưng sợ bạn bè trêu chọc nên không dám hỏi cô giáo.

c. Tin thường hồi hộp khi thuyết trình trước đám đông nên đã luyện tập và chuẩn bị kĩ để thêm tự tin.

d. Cốm ngại tâm sự hay chia sẻ với người khác mỗi khi có chuyện buồn trong học tập và cuộc sống.

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Để vượt qua khó khăn, cần suy nghĩ lạc quan và có niềm tin vào cuộc sống.

2) Những tấm gương vượt qua khó khăn sẽ làm học sinh cảm thấy áp lực, thiếu tin tưởng vào bản thân.

3) Để vượt qua khó khắn trong học tập và cuộc sống, cần nổ lực, kiên trì với những việc mình làm, phấn đấu đạt được mục tiệu đã đặt ra.

4) Những tấm gương vượt khó truyền tải và lan tỏa giá trị tích cục nên cần tôn trọng, yêu quý và nêu gương họ.

5) Mọi khó khăn trong học tập và cuộc sống đều có thể vượt qua nếu quyết tâm và tìm được cách giải quyết phù hợp.

6) Chúng ta cần khích lệ, động viên nhau để cùng vượt qua những khó khắn trong học tập và cuộc sống.

2. Bày tỏ ý kiến

• Trường hợp 1:

Sắp đến kiểm tra cuối học kì 1, Na và Cốm đều lo lắng nhưng cách giải quyết của hai bạn lại khác nhau. Na lên kế hoạch ôn bài và tâm sự với bạn để giải tỏa căng thẳng. Cốm thì chơi trò chơi điện tử, đọc truyện tranh.

- Em đồng ý với cách giải quyết khó khăn của bạn nào? Vì sao?

- Chia sẻ thêm với hai bạn một số cách để vượt qua sự lo lắng trong học tập hay trong cuộc sống.

• Trường hợp 2:

Dù hoàn cảnh gia đình khó khăn, Kiên vẫn vươn lên để đạt nhiều thành tích trong học tập và rèn luyện.  Thế nhưng, một vài bạn trong lớp vẫn không muốn vui chơi và làm việc nhóm cùng Kiên.

- Nhận xét về thái độ của một vài bạn trong lớp với Kiên.

- Nếu là bạn cùng lớp với Kiên, em sẽ làm gì?

3. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Tin nghĩ mãi nhưng vẫn chưa hoàn thành bài luyện tập mà cô hướng dẫn. 

Nếu là Tin, em sẽ làm gì?

• Tình huống 2:

Bố mẹ phải đi công tác xa nhà một tháng nên Cốm sang ở với ông bà.

- Theo em, Cốm sẽ gặp những khó khăn gì?

- Nếu là Cốm, em sẽ vượt qua những khó khăn đó như thế nào?

• Tình huống 3:

Bin bị ốm nên phải nghỉ học nhiều ngày. Khi đi học lại, Bin cảm thấy khó khăn vì không theo kịp bài trên lớp.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Học sinh còn nhỏ tuổi nên không thể bảo vệ được cái đúng, cái tốt ở xunh quanh.

2) Bảo vệ cái đúng, cái tốt là ủng hộ, bênh vực thái độ, việc làm phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật.

3) Bảo vệ cái đúng, cái tốt sẽ góp phần giúp xã hội thêm an toàn, công bằng và tốt đẹp.

4) Để không a dua theo cái xấu, chúng ta nên tránh tham gia những việc không liên quan đến mình.

5) Nhắc nhở bạn thực hiện đầy đủ nội quy trường, lớp cũng là bảo vệ cái đúng, cái tốt.

6) Để bảo vệ cái đúng, cái tốt, ta cần tôn trọng và bảo vệ sự thật.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với lời nói, việc làm nào sau đây? Vì sao?

a. Tình cờ gặp thầy giáo ở nhà sách, Cốm lễ phép khoanh tay chào thầy. Em Cam nhìn thấy cũng khoanh tay chào giống chị.

b. Thấy Tin cùng anh chị mình thường xuyên tham gia hoạt động thiện nguyện cuối tuần, Cốm phản đối vì cho rằng sẽ mất nhiều thời gian.

c. Khi nhân viên quầy bán hàng đưa nhầm tiền thừa cho anh mình, Bin nhìn thấy nhưng không nhắn anh gửi trả lại.

d. Thấy bạn định đạp xe vượt đèn đỏ vì đường vắng, Na liền ngăn cản.

3. Chọn cách ứng xử phù hợp với mỗi trường hợp và giải thích lí do

Theo em, còn có thể bảo vệ cái đúng, cái tốt bằng những lời nói, việc làm nào khác trong từng trường hợp trên?

4. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Trên đường đi học về, Cốm bị một nhóm bạn bắt nạt. Thấy Tin chạy đến, nhóm bạn đó cảnh cáo: "Nếu không muốn bị ăn đòn thì không được kể với ai!".

Nếu là Tin, em sẽ làm gì?

• Tình huống 2:

Hưng là học sinh siêng năng, có thành tích tốt trong học tập, rèn luyện và hoạt động phong trào.Trong giờ học, Hưng thường hăng hái phát biểu xây dựng bài nhưng một số bạn lại cho rằng Hưng thích thể hiện. Hưng tâm sự với Bin: "Mình rất buồn vì các bạn nói mình như thế".

Nếu là Bin, em sẽ làm gì để giúp đỡ Hưng ?

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân.

2) Bảo vệ môi trường sống chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển kinh tế của đất nước.

3) Bảo vệ môi trường là điều kiện trước tiên, nền tảng, là yếu tố trung tâm cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

4) Bảo vệ môi trường gắn kết hài hoà với an sinh xã hội, quyền trẻ em, bình đẳng giới, bảo đảm quyền mọi người được sống trong môi trường trong lành.

2. Xác định loại môi trường sống trong các trường hợp sau đây:

a. Môi trường sống của con người, chó, mèo, trâu, bò, chim chóc, cây cối,...

b. Môi trường sống của các loài giun đất, mối, kiến,...

c. Môi trường sống của các loài san hô, sò, ốc, tôm, cua,...

d. Môi trường sống của các loài nấm kí sinh, kí sinh trùng,...

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1:

Giờ ra chơi, Bin đọc được câu nói của nhà sử học Tô-mát Phu-lơ (Thomas Fuller) nên khoe với Tin: "Mình vừa đọc được câu danh ngôn: Chúng ta chẳng bao giờ hiểu hết được giá trị của nguồn nước cho đến khi những cái giếng cạn khô”. Tin thắc mắc: "Mình chưa hiểu rõ câu nói này. Bin giải thích cho mình nhé!".

Nếu là Bin, em sẽ giải thích với Tin như thế nào?

Tình huống 2:

Na cho rằng môi trường trong lành không chỉ cung cấp cho chúng ta sự sống mà còn mang đến sức khỏe và hạnh phúc. Cốm không hoàn toàn đồng tình với ý kiến này. 

Nêu là Na, em sẽ giải thích với Cốm như thế nào!

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Sử dụng năng lượng mặt trời là hành vi bảo vệ môi trường sống quanh em.

2) Không săn bắt, buôn bán trái phéo động vật hoang dã cũng là cách để bảo vệ môi trường.

3) Đổ nước bẩn ra vỉa hè không làm ô nhiễm môi trường vì nước sẽ bốc hơi đi.

4) Mang theo bình nước khi đi học để giảm việc mua và thải chai nhựa ra môi trường.

2. Đọc các trường hợp và trả lời câu hỏi

a. Bác của Tin thường xuyên phun thuốc hóa học để ngừa sâu bọ hại vườn rau.

b. Gia đình cốm ưu tiên đi bộ hoặc đi xe đạp nếu di chuyển gần.

c. Bin vứt bao ni lông, chai lọ xuống biển khi đi cắm trại cùng lớp.

d. Na có thói quen tái sử dụng các đồ dùng như tập vở cũ còn dư trang trắng để làm giấy nháp.

- Nhân vật nào trong trường hợp trên biết bảo vệ môi trường sống? Vì sao?

- Em sẽ nhắc nhở những người chưa biết bảo vệ môi trường sống như thế nào?

3. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Cốm muốn mua đèn học mới thay cho đèn học đã hỏng. Chủ cửa hàng giới thiệu một loại đèn giá rẻ nhưng tốn điện và một loại đèn giá cao hơn một chút nhưng ít tốn điện hơn. Cốm khá phân vân giữa hai loại đèn học này.

Nếu là Cốm, em sẽ làm gì? Vì sao?

• Tình huống 2:

Nhìn thấy em gái bỏ vỏ táo vào thùng rác tái chế, Tin hỏi: "Sao em không phân loại rác?". Em Tin trả lời: "Cũng là rác thôi mà".

Nếu là Tin, em sẽ làm gì? Vì sao?

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Làm việc theo kế hoạch giups tiết kiệm  thời gian, công sức và tiền bạc của bản thân.

2) Với học sinh, chỉ có việc học tập mới cần lập kế hoạch.

3) Đôi khi phải biết thay đổi kế hoạch để phù hợp với hoàn cảnh đột xuất.

4) Làm việc theo kế hoạch là cứng nhắc và mất đi tính sáng tạo.

5) Kế hoạch cá nhân có thể chia làm các loại: kế hoạch ngắn hạn, kế hoạch trung hạn và kế hoạch dài hạn.

6) Việc thực hiện kế hoạch cá nhân cũng cần sự hỗ trợ của người lớn.

2. Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào của các bạn sau đây? Vì sao?

a. Cứ chờ đến lúc gần kiểm tra định kì thì Bin mới lập kế hoạch ôn tập.

b. Khi lập kế hoạch, Tin đã xác định các mục tiêu quá sức của mình để có động lực phấn đấu tốt hơn.

c. Sau khi lập kế hoạch, Cốm chờ đến khi có hứng thú mới thực hiện.

d. Trong bản kế hoạch của Tin, việc nào thích làm thì được ưu tiên hơn.

e. Khi không thực hiện được kế hoạch, Na xem lại nguyên nhân và tìm cách khắc phục.

3. Sắp xếp lại các nội dung sau theo trình tự các bước lập kế hoạch cá nhân:

a. Liệt kê các việc cần thực hiện.

b. Sắp xếp thứ tự ưu tiên cho các việc.

c. Xác định mục tiêu.

d. Đề ra các biện pháp cụ thể.

e. Xác định thời gian hoàn thành.

g. Đánh giá và điều chỉnh kế hoạch.

4. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Na luôn xây dựng kế hoạch cá nhân hằng tuần chi tiết và nghiêm túc thực hiện. Khi kiểm tra và phát hiện mình chưa thực hiện đúng kế hoạch đã đề ra, Na tìm cách điều chỉnh sao cho hợp lí. Thế nhưng, em gái Na luôn làm việc không theo kế hoạch. Na góp ý thì em Na nói: "Việc khó mới cần kế hoạch, còn việc hằng ngày không cần".

Nếu là Na, em sẽ giải thích như thế nào để em gái thấy được lợi ích của việc lập và thực hiện kế hoạch cá nhân ?

• Tình huống 2:

Cốm, Na, Bin và Tin cùng nhau lập kế hoạch tập luyện tiết mục văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam. Ban đầu, cả nhóm tập rất chăm chỉ nhưng sau một tuần, Bin tỏ ra chán nản, thường xuyên đi muộn trong các buổi tập khiến kế hoạch của nhóm có nguy cơ không thực hiện được.

Nếu là thành viên của nhóm, em sẽ làm gì?

• Tình huống 3:

Chiều thứ Bảy được nghỉ học, Bin sang nhà Tin để rủ Tin đi đá bóng. Sang đến nơi, thấy Tin đang đọc sách, Bin trêu: "Cậu muốn trở thành mọt sách à? Học cả tuần rồi, thứ Bảy phải nghỉ ngơi,thư giãn chứ?". Tin ôn tồn bảo: "Trong kế hoạch của mình, chiều nay là giờ tự học, học xong mình mới đi chơi". Bin cố gắng thuyết phục bạn đi đá đóng nhưng Tin vẫn kiên quyết từ chối. Cuối cùng, Bin giận dỗi bỏ về.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào sau đây? Vì sao?

1) Xâm hại trẻ en để lại những tổn thương thể chất và tinh thân nặng nề.

2) Bỏ mặc trẻ em không phải là biểu hiện xâm hại.

3) Phòng, tránh xâm hại tạo điều kiện cho trẻ em phát triển lành mạnh, hạnh phúc.

4) Phòng, tránh xâm hại trẻ em không phải là thực hiện quyền trẻ em.

2. Trường hợp nào sau đây bị xâm hại? Chỉ ra các biểu hiện của xâm hại.

a. Trong rạp chiếu phim, một người ngồi cạnh đặt tay lên đùi và áp sát cơ thể vào Na

b. Tin thường bị anh hàng xóm dọa nạt

c. Bố mẹ và người thân vui mừng ôm chầm lấy Cốm để chúc mừng em vừa đoạt giải cuộc thi múa ở trường

d. Bin bị người lạ lấy ảnh cá nhân của mình chỉnh sửa và bêu xấu ở nhiều trang mạng xã hội

e. Tin muốn bố mẹ dành một ít thời gian mỗi ngày để trò chuyện cùng mình nhưng không ai quan tâm đến mong muốn này.

3. Lập sơ đồ tư duy về biểu hiện xâm hại và ý nghĩa của việc phòng, tránh xâm hại.

1. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Pháp luật Việt Nam quy định tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi có thể phải chịu mức án cao nhất là tử hình.

2) Cá nhân không có trách nhiệm thông tin, thông báo, tố giác hành vi xâm hại trẻ em.

3) Những thông tin cá nhân của trẻ em được pháp luật bảo vệ để tránh bị xâm hại.

4) Bắt trẻ em nhịn ăn, nhịn uống, không cho hoặc hạn chế vệ sinh cá nhân là hành vi xâm hại.

5) Các tội phạm xâm hại trẻ em được quy định trong pháp luật Việt Nam áp dụng cho trẻ bị xâm hại từ đủ 13 đến dưới 16 tuổi.

6) Trẻ em được quyền tố giác những hành vi xâm hại đến mình hoặc người khác qua Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

2. Đọc các trường hợp sau và thực hiện yêu cầu:

Trường hợp 1:

Bin bị bệnh và được bố mẹ dẫn đi khám ở bệnh viện. Bác sĩ yêu cầu bố mẹ Bin ngồi bên ngoài và muốn Bin cởi quần áo để kiểm tra cơ thể

Trường hợp 2:

Tại công viên, một người nước ngoài nhờ Na dẫn đường đến nhà vệ sinh

Trường hợp 3:

Cốm trông thấy một người đàn ông đang ép buộc một bạn nhỏ đi ăn xin và nộp tiền về cho ông ấy

Trường hợp 4:

Na phát hiện gia đình mới chuyển đến cạnh nhà mình thường xuyên cãi nhau. Bạn nhỏ trong gia đình ấy bị bố mẹ mắng chửi rất nhiều mỗi khi họ tức giận

 - Trường hợp nào có nguy cơ bị xâm hại, vì sao?

 - Nêu cách xử lí trong các trường hợp có nguy cơ bị xâm hại.

3. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Trên đường đi học về, Na bị một anh thanh niên cản đường và trêu ghẹo.

Nếu là Na, em sẽ làm gì?

• Tình huống 2:

Huấn luyện viên dạy múa thường mắng Cốm và các bạn khi tập không đúng động tác

Nếu là Cốm, em sẽ làm gì?

• Tình huống 3:

Bin sử dụng máy tính để tìm kiếm thông tin cho bài học. Khi đăng nhập vào một diễn đàn, bất ngờ Bin nhận được nhiều tin nhắn chê bai và miệt thị ngoại hình của mình khiến cậu hoảng sợ.

Nếu là Bin, em sẽ làm gì?

• Tình huống 4:

Nhìn qua cửa sổ phòng tắm,Tin phát hiện người đàn ông ở nhà đối diện đang chĩa ống kính về phía mình.

Nếu là Tin, em sẽ làm gì?

1. Em đồng tình hay không đồng tình với việc làm nào sau đây? Vì sao?

a. Gia đình của Bin đang gặp khó khăn về kinh tế, nhưng bạn lại xin mẹ mua đồ chơi đắt tiền.

b. Na hạn chế ăn quà vặt, bạn chỉ mua những thứ thực sự cần thiết và có ích cho sức khỏe.

c. Cốm muốn mua một cây bút đắt tiền giống như Tin khi đi nhà sách cùng chị.

3. Xử lí tình huống

• Tình huống 1:

Bố mẹ cho Bin 100 000 đồng để đi tham quan cùng lớp. Chuyến đi bắt đầu từ 7 giờ sáng đến 5 giờ chiều nhưng mới đến 11 giờ trưa, Bin đã tiêu hết tiền. Bin không nhớ mình đã tiêu thế nào mà hết nhanh như vậy.

- Em có đồng tình với cách sử dụng tiền của Bin không? VI sao?

- Nếu là Bin, em sẽ chi tiêu như thế nào cho hợp lí?

• Tình huống 2:

Mẹ bảo Cốm nên đưa số tiền để dành để mẹ giúp mở sổ tiết kiệm ở ngân hàng. Cốm phân vân với ý kiến của mẹ.

Nếu em là Cốm, em sẽ làm gì?

• Tình huống 3:

Tin được mẹ cho tiền để mua đồ dùng học tập nhưng Tin lại dùng tiền đó để mua đồ chơi.

Nếu là Tin, em sẽ sử dụng tiền như thế nào? Vì sao?

• Tình huống 4:

Tiền lì xì vào dịp Tết và tiền để dành, Na bỏ hết vào ống tiết kiệm. Vào năm học mới, Na đem số tiền này mua dụng cụ học tập. Em họ của Na sang chơi và xin bộ dụng cụ học tập cũ nhưng Na từ chối: "Không được! Bộ mới chị dùng, còn bộ này chị cất để dành".

- Việc làm của Na hợp lí và chưa hợp lí chỗ nào? VI sao ?

- Em sẽ khuyên Na điều gì?

3. Em hãy vận dụng các bước dưới đây để giúp bạn vượt qua khó khăn trong những tình huống ở Hoạt động 1 phần Khám phá

2. Nhận xét các ý kiến sau:

1) Chỉ những người có hoàn cảnh khó khăn mới cần sử dụng tiền hợp lí.

2) Sử dụng tiền hợp lí vì tiền là do công sức lao động vất vả làm ra.

3) Sử dụng tiền hợp lí là cách góp phần giúp kinh tế đất nước phát triển.

4) Sử dụng tiền hợp lí vì đây là hành động thể hiện tình yêu thương, trân trọng công sức lao động của người thân trong gia đình.

1. Lập danh sách và chia sẻ với bạn về những đóng góp của các nhân vật có công với quê hương, đất nước tại địa phương em.

2. Sưu tầm bài hát, bài thơ về người có công với quê hương, đất nước.

1. Đọc thông tin và thực hiện yêu cầu:

6 danh nhân ở Việt Nam đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO) vinh danh là Danh nhân văn hoá thế giới:

1) Chu Văn An (1292- 1370)

2) Nguyễn Trãi (1380-1442)

3) Nguyễn Du (1765 - 1820)

4) Hồ Xuân Hương (1772 - 1822)

5) Nguyễn Đình Chiểu (1822 - 1888)

6) Hồ Chí Minh (1890 - 1969)

- Sưu tầm hình ảnh và đóng góp của các Danh nhân vàn hoá thế giới của Việt Nam.

- Chia sẻ với các bạn về những việc làm cụ thể để thể hiện lòng biết ơn các Danh nhân văn hoá thế giới của Việt Nam.

2. Viết một bức thư gửi các chiến sĩ nơi đảo xa nhân dịp kỉ niệm ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam (22/12).

1. Vẽ chân dung của em và chia sẻ những điểm khác biệt (về hình dáng, thói quen, sở thích, năng khiếu,...) mà em muốn mọi người tôn trọng.

2. Thực hiện cách ứng xử thể hiện thái độ tôn trọng sự khác biệt của người khác và chia sẻ với các bạn về kết quả thực hiện được:

1. Chia sẻ với bạn về những khó khăn trong học tập, cuộc sống mà em gặp phải và cách vượt qua các khó khăn này.

2. Sưu tầm những câu ca dao, tục ngữ thể hiện ý chí, nghị lực vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống.

1. Chia sẻ về các tấm gương vượt khó trong học tập, trong cuộc sống mà em biết và rút ra bài học cho bản thân.

2. Lập kế hoạch khắc phục những khó khăn trong học tập, trong cuộc sống của em và thực hiện kế hoạch đó.

1. Chia sẻ với các bạn về những việc em đã làm để bảo vệ cái đúng, cái tốt.

2. Sưu tầm câu chuyện về các tấm gương dũng cảm bảo vệ cái đúng, cái tốt và rút ra bài học cho bản thân.

3. Ghi lại một số điều chưa đúng, chưa tốt và thảo luận với các bạn về các biện pháp để cùng nhau bảo vệ cái đúng, cái tốt.

Tìm hiểu thực trạng môi trường sống ở địa phương em và nêu lí do phải bảo vệ môi trường đó.

1. Chia sẻ với các bạn những việc em đã làm để góp phần bảo vệ môi trường sống ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng.

1. Chọn một trong những việc sau và lập kế hoạch thực hiện:

a. Tiết kiệm tiền để mua đồ dùng học tập cho năm học mới.

b. Học tập để cải thiện một môn học chưa có nhiều tiến bộ.

c. Học một môn năng khiếu yêu thích (bóng đá, võ thuật, chơi đàn,..)

d. Tổ chức chúc mừng nhân dịp đặc biệt của người thân, bạn bè, thầy cô giáo.

Chia sẻ với bạn bè, người thân về các biểu hiện xâm hại và ý nghĩa của việc phòng tránh xâm hại.

2. Nhắc nhở bạn bè, người thân về các biểu hiện của xâm hại.

1. Thiết kế “Sổ tay phòng tránh xâm hại” với các thông tin: Số điện thoại hỗ trợ, cách ứng phó khi rơi vào tình huống có nguy cơ xâm hại.

2. Thực hiện một sản phẩm tuyên truyền về các kĩ năng phòng, tránh xâm hại trẻ em.

1. Thực hiện việc tiết kiệm và ghi chép chi tiêu theo mẫu gợi ý

2. So sánh số tiền em có với số tiền đã chi tiêu và cắt giảm những khoản không cần thiết.

3. Chia sẻ cách em thực hiện sử dụng tiền hợp lí với thầy cô, bạn bè và người thân.