Giải bài tập - Kết nối tri thức với cuộc sống lớp 6

1. Em hãy đánh dấu X vào các ở bức tranh thể hiện truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ Việt Nam.

1. Em hãy đánh dấu X vào các bức tranh thể hiện tình yêu thương con người

1. Câu thành ngữ, tục ngữ nào dưới đây nói về siêng năng, kiên trì?

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. Có công mài sắt, có ngày nên kim

B. Đói cho sạch, rách cho thơm  

C. Thắt lưng buộc bụng

D. Liệu cơm gắp mắm

1. Trong cuộc tranh luận với tất cả các bạn, em sẽ

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. bảo vệ đến cùng ý kiến của mình, không cần lắng nghe ý kiến của người khác.

B. ý kiến nào được nhiều bạn đồng tình thì theo.

C. không bao giờ dám đưa ra ý kiến của mình.

D. lắng nghe, phân tích để chọn ý kiến đúng nhất.

1. Biểu hiện của tự lập là gì?

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. Luôn làm theo ý mình, không cần nghe ý kiến của người khác.

B. Sự tự tin, bản lĩnh cá nhân, dám đương đầu với những khó khăn, thử thách; có ý chí nỗ lực phấn đấu, vươn lên trong học tập, công việc và cuộc sống.

C. Sẵn sàng làm mọi cách để đạt mục đích của mình.

D. Tự mình làm, không hợp tác với người khác trong công việc 

1. Đọc một số cách tự nhận thức bản thân dưới đây và trả lời câu hỏi.

1/ Ghi lại những cảm xúc suy nghĩ, hành động mỗi ngày để rút kinh nghiệm và tự điều chỉnh hành động, việc làm.

2/ Liệt kê các điểm mạnh, điểm yếu của bản thân để đặt ra những mục tiêu trong việc rèn luyện, phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu.

3/ Thuyết phục bạn bè, người thân chia sẻ những điều họ nghĩ về bạn.              

4/ Khi giao tiếp với những người bạn cảm thấy thoải mái, hãy hỏi họ những nhận xét về thái độ và hành động của mình.

5/ Tích cực tham gia các hoạt động tập thể.

Câu hỏi:

1/ Em đã thực hiện những cách nào? Nêu kết quả?

2/ Những cách nào em chưa thực hiện được? Vì sao?

1. Em hãy đánh dấu X vào bức tranh thể hiện tình huống nguy hiểm.

1. Việc làm của bạn nào dưới đây chưa tiết kiệm?

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. Mỗi khi được mẹ cho đi siêu thì, Nam cùng em mua nhiều đồ chơi, vật dụng mặc dù nhà đã có.

B. Khi năm học kết thúc, Lan thường soạn những quyển vở cũ cắt những trang giấy trắng để năm sau làm nháp.

C. Khi cùng mẹ dọn dẹp nhà cửa để đốn tết, linh thường gấp cẩn thận quần áo cũ không dùng đến để gửi tặng những người có hoàn cảnh khó khăn.

D. Bình luôn tiết kiệm tiền tiêu vặt để dùng khi cần thiết.

1. Công dân nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. tất cả những người sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam.

B. tất cả những người có quốc tịch Việt Nam.

C. tất cả những người Việt dù sinh sống ở quốc gia nào.

D tất cả những người có quyền và nghĩa vụ do Nhà nước Việt Nam quy định.

1. Người nào dưới đây được hưởng các quyền và phải thực hiện nghĩa vụ công dân theo quy định của pháp luật Việt Nam?

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. Người có quốc tịch Việt Nam.

B. Người đang sống và làm việc tại Việt Nam.

C. Người đã thôi quốc tịch Việt Nam, sinh sống ở nước ngoài.

D. Người nước ngoại đang sống và làm việc tại Việt Nam.

1. Quyền trẻ em là

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. tất cả những gì trẻ em mong muốn.

B. tất cả những điều trẻ em yêu cầu người lớn phải làm cho mình.

C. tất cả những gì trẻ em cần có để sống và lớn lên một cách lành mạnh và an toàn.

D. trẻ em được tự do quyết định mọi việc theo sở thích của mình.

1. Việc làm nào dưới đây, thực hiện đúng quyền trẻ em?

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. Cha mẹ li hôn, không ai chăm sóc con cái.

B. Bảo vệ trẻ em khỏi hành vi xâm hại.

C. Bắt trẻ em nghỉ học để làm việc kiếm tiền.

D. Nghiêm cấm trẻ em phát biểu trong cuộc họp.

2. Biểu hiện dưới đây thể hiện việc giữ gìn và phát huy hay chưa giữ gìn và phát huy truyền thống gia đình, dòng họ?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Lòng yêu thương con người xuất phát từ đâu?

(Khoanh tròn vào những chữ cái trước phương án em chọn)

A. Xuất phát từ tấm lòng chân thành, vô tư, trong sáng

B. Xuất phát từ sự ban ơn  

C. Xuất phát từ lòng thương hại

D. Xuất phát từ sự mong trả ơn

2. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

A. Tôn trọng sự thật góp phần bảo vệ cho lẽ phải, tránh oan sai, nhầm lẫn.

B. Người tôn trọng sự thật luôn phải chịu thiệt thòi.

C. Tôn trọng sự thật giúp mọi người tin tưởng, gắn kết với nhau hơn.

D. Việc tôn trọng sự thật khiến cho các mối quan hệ xấu đi.

2. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Theo em, việc không tin tưởng vào bản thân, không cố gắng thực hiện mong muốn, ước mơ của bản thân sẽ có tác hại gì? Vì sao?

2. Em hãy dự đoán nguy cơ có thể xảy ra và nêu cách ứng xử phù hợp đối với mỗi tình huống dưới đây.

2. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Em hãy cho biết ý kiến dưới đây là đúng hay sai?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Em hãy cho biết ý kiến dưới đây là đúng hay sai?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây?                  

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

2. Tuấn cho rằng: “Công an là cơ quan có trách nhiệm ngăn chặn, xử lí các hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ người dân nên công an cũng là cơ quan duy nhất có trách nhiệm bảo vệ việc thực hiện quyền của trẻ em”.

Câu hỏi: Theo em, Tuấn nghĩ vậy là đúng hay sai? Vì sao?

3. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

3. Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

3. Bạn nào dưới đây chưa siêng năng, kiên trì? Giải thích vì sao?

A. Sáng nào Nam cũng dậy để ôn bài

B. Nghỉ hè, Minh đăng kí tham gia lớp học bơi của xã nhưng chẳng mấy khi đến tập vì thấy khó.

C. Mẹ giao nhiệm vụ phải rửa bát, đĩa sau khi cả gia đình ăn cơm xong nhưng Vân chẳng mấy khi hoàn thành.

D. Hải chỉ làm việc nhà khi mẹ yêu cầu.

3. Em hãy chọn cách xử lí nào trong các trường hợp dưới đây?

a) Em thấy bạn trang điểm phấn son đi học em sẽ

A. khuyên bạn không nên trang điểm vì không phù hợp với lứa tuổi.

B. không quan tâm vì đó là sở thích của mỗi người.

C. khen bạn đẹp để bạn vui và yêu quý mình hơn.

D. nói với cô giáo việc này.

Em còn có cách xử lí nào khác?

b) Em thấy mấy bạn sử dụng tài liệu trong giờ kiểm tra, em sẽ

A. mách thầy, cô giáo.

B. khuyên bạn không nên làm như vậy.

C. bảo bạn cho xem cùng.

D. kệ bạn vì đó không phải là việc của mình.

Em còn có cách xử lí nào khác?

3. Nêu ý nghĩa của tự lập đối với mỗi người, gia đình và xã hội.

3. Theo em việc quá tự tin vào bản thân sẽ có hậu quả gì? Vì sao?

3. Trong buổi hội thảo về phòng chống bọn bắt cóc, cố giáo đọc cho cả lớp nghe quy tắc NĂM KHÔNG. Cụ thể:

1/ Không tiếp xúc với người lạ.

2/ Không nhận quà của người lạ.

3/ Không đi theo người lạ.

4/ Không chuyển đồ giúp người lạ.

5/ Không cố gắng giữ “bí mật” theo yêu cầu của một người khác.

Câu hỏi: Theo em để thực hiện các quy tắc trên, chúng ta cần rèn luyện những thói quen nào?

3. Em đồng tình hay không đồng tình với những suy nghĩ, việc làm dưới đây? Vì sao?

3. Bố mẹ Hùng là người Nga đến Việt Nam làm ăn, sinh sống. Hùng sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Có người nói Hùng là người Việt gốc Nga, không phải là công dân Việt Nam.

Câu hỏi: Theo em Hùng có phải là công dân Việt Nam không? Vì sao?

3. Trong buổi hội thảo về quyền và nghĩa vụ học tập của học sinh, các bạn lớp Lan có nhiều ý kiến khác nhau:

Ý kiến thứ nhất: Học tập là quyền của công dân, không phải là nghĩa vụ của công dân vì không ai bắt buộc phải học. Những người không đi học cũng không bị nhà nước xử phạt.

Ý kiến thứ hai: Học tập là nghĩa vụ của công dân bởi pháp luật quy định: Giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc. Mọi công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ học tập để thực hiện phổ cập giáo dục và hoàn thành giáo dục bắt buộc.

Ý kiến thứ ba: Học tập vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của công dân. Công dân được hưởng quyền học tập và có nghĩa vụ học tập có để xây dựng đất nước.

Câu hỏi: Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

3. Nga năm nay lên lớp 6 và anh trai đang học lớp 8. Từ lúc mới chào đời, Nga và anh trai đã được bố mẹ đưa đi tiêm phòng đầy đủ, được khám chữa bệnh khi ốm đau. Hằng ngày, hai anh em được bố mẹ nấu cho những bữa ăn đầy đủ chất dinh dưỡng. Khi đến tuổi đi học, bố mẹ đưa hai anh em đến trường và tạo điều kiện để hai anh em học tập. Nga và anh trai còn được bố mẹ quan tâm, tạo điều kiện để tham gia các hoạt động vui chơi, giải trí lành mạnh và giao lưu kết bạn với những bạn bè cùng độ tuổi.

Câu hỏi: Em hãy cho biết những quyền nào của trẻ em được đề cập đến trong trường hợp trên?

3. Trường hợp nào dưới đây là thực hiện đúng hay vi phạm quyền trẻ em?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

1. Tiết kiệm và biểu hiện của tiết kiệm

Biểu hiện của tiết kiệm

Em hãy quan sát những bức tranh dưới đây và trả lời câu hỏi

a. Em hãy chỉ ra những biểu hiện của tiết kiệm và chưa biết tiết kiệm trong các bức tranh trên.

b. Em hãy kể thêm những biểu hiện của tiết kiệm và lãng phí.

4. Dòng họ Nguyễn Huy của Bình có truyền thống hiếu học. Hằng năm, cứ vào đầu năm học, dòng họ lại tổ chức trao phần thưởng cho các cháu đạt thành tích cao trong học tập và thi đỗ đại học. Năm nay, Bình không được nhận phần thưởng vì kết quả học tập của bạn chưa cao.

Câu hỏi: Theo em, Bình cần làm gì để phát huy truyền thống hiếu học của dòng họ?

4. Nhà trường phát động đợt quyên góp ủng hộ đồng bào bão lụt. Ở lớp của Linh, các bạn ủng hộ tiền và rất nhiều quần áo. Do gia đình khó khăn nên Linh chỉ đóng góp được một ít sách giáo khoa cũ. Một số bạn trong lớp phê bình Linh làm ảnh hưởng đến thành tích của lớp và cho rằng Linh không biết yêu thương, giúp đỡ người khác.

Câu hỏi:

1/ Theo em, một số bạn phê bình Linh như vậy có đúng không? Vì sao?

2/ Nếu là thành viên trong lớp của Linh, em sẽ tham gia hoạt động này như thế nào?

4. Lâm luôn làm bài tập đầy đủ trước khi đến lớp. Chia sẻ với các bạn bí quyết của mình, Lâm cho biết: “Với những bài tập khó, mình ít khi suy nghĩ mà thường chép lời giải ở phần hướng dẫn”

Câu hỏi

1/ Em có nhận xét gì về cách học của Lâm? Cách học đó thể hiện bạn thiếu đức tính gì?

2/ Nếu là bạn của Lâm, em sẽ khuyên bạn điều gì?

4. Em sẽ làm gì trong các tình huống sau?

1/ Bạn đăng tin sai sự thật lên mạng xã hội.

4. Có ý kiến cho rằng: “Những thành công chỉ nhờ sự nâng đỡ, che chở của người khác thì không thể bền vững”.

Câu hỏi: Em có đồng tình với ý kiến trên không? Vì sao? Hãy lấy ví dụ từ thực tế để chứng minh?

4. Khi chia sẻ với các bạn về kinh nghiệm học tập, Huy nói: “Thực ra mình không thông minh như các bạn nghĩ, thậm chí là còn chạm chạp. Vì hiểu rõ mình như vậy nên sau mỗi ngày đi học về, mình thường chi chép lại toàn bộ những nội dung được học và dành nhiều thời gian để tìm hiểu, mình nhờ anh trai giảng bài và tự hoàn thành. Có lẽ vì thế mà thành tích học tập của mình tiến bộ từng ngày”.

Câu hỏi:

1/ Em có nhận xét gì từ lời chia sẻ của Huy?

2/ Từ lời chia sẻ của Huy, em hãy rút ra bài học gì cho bản thân?

4. Nhà em và nhà bác Hiệp chung nhau hành lang. Khi đang ngồi chơi trong nhà thì em phát hiện khói đen bay từ nhà bác Hiệp. Em vội chạy ra ngoài nhưng cầu thang đã bị khói vây kín, đen kịt.

Câu hỏi: Để thoát ra khỏi đám cháy đó, em cần làm gì?

4. Nhân dịp sinh nhật Hằng được dì Út tặng cho một chiếc cặp sách có hình công chúa rất đẹp. Hằng rất thích, muốn mang dùng ngay và vứt bỏ chiếc cặp sách mà mẹ mua cho Hằng đầu năm học dù vẫn còn mới.

Câu hỏi: Theo em, Hằng nên sử dụng chiếc cặp sách được tặng như thế nào?

4. Trên đường đi làm về, bác Nga phát hiện một đứa bé sơ sinh ở gốc đa đầu làng. Thấy em bé khóc, đói, không ai chăm sóc nên bác đã bế em bé về nhà, làm các thủ tục nhận con nuôi và đặt tên cho bé là Bình An.

Câu hỏi: Theo em, bé Bình An có được mang quốc tịch Việt Nam không? Vì sao?

4. Những việc làm dưới đây, thực hiện tốt hay chưa tốt quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân?

(Đánh dấu X vào ô em chọn)

4. Bố mẹ mua cho Quân rất nhiều sách tham khảo, Quân không thích đọc nên mang sách cho bạn. Khi biết chuyện, bố mẹ rất tức giận và đã mắng Quân. Quân cảm thấy rất ấm ức vì cho rằng mình là trẻ em nên có quyền cho bạn sách, bố mẹ không được phản đối.

Câu hỏi:

1/ Quân hiểu về quyền trẻ em trong tình huống này là đúng hay sai? Vì sao?

2/ Nếu là Quân em sẽ ứng xử như thế nào?

4. Tìm hiểu và cho biết tên cá nhân, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm trong việc thực hiện quyền trẻ em theo bảng sau:

5. Gia đình Tuấn có truyền thống yêu nước. Ông của Tuấn là lão thành cách mạng, bố của Tuấn đang làm việc trong quân đội. Tuấn rất tự hào về truyền thống gia đình nhưng lại muốn trở thành một doanh nhân, bởi theo Tuấn làm công việc mà có đóng góp cho đất nước cũng là tiếp nối truyền thống của gia đình. Tùng, bạn của Tuấn, thì lại phản đối và cho rằng Tuấn phải nối tiếp công việc, nghề nghiệp được truyền từ đời ông, cha đến nay mới là tiếp nối truyền thống của gia đình.

Câu hỏi: Em đồng tình với ý kiến bạn nào? Vì sao?

5. Nêu một số việc làm thể hiện tình yêu thương con người mà em đã thực hiện.

5. Viết một đoạn văn kể về những khó khăn mà em gặp trong học tập và cách em đã vượt qua khó khăn.

4. Em sẽ làm gì trong các tình huống sau?

2/ Bạn nhờ em làm chứng một điều không đúng sự thật.

5. Bạn nào dưới đây biết tự lập và bạn nào chưa biết tự lập? Vì sao?

1/ Ngày mai, lớp của Hoàng đi dã ngoại nhưng bạn không tự chuẩn bị mà nhờ chị gái chuẩn bị đồ dùng mang đi.

2/ Lan luôn tự dọn dẹp phòng riêng, giặt quần áo của mình mà không cần bố mẹ nhắc nhở.

3/ Gặp bài toán khó, Vân giở ngay phần hướng dẫn giải bài tập ra chép mà không chịu suy nghĩ.

4/ Cô giáo giao nhiệm vụ làm việc nhóm nhưng Hằng không tự giác làm việc của mình được phân công mà luôn trông chờ, ỷ lại vào các bạn.

5. Dù mong muốn cố gắng học giỏi nhưng Nga luôn nghĩ rằng đó là điều rất khó với mình bởi theo Nga, những người học giỏi là những người thông minh. Vì vậy, Nga có cố gắng mấy cũng không thể học giỏi được.

Câu hỏi:

1/ Nga suy nghĩ vậy là đúng hay sai? Vì sao?

2/ Nếu là bạn của Nga, em khuyên bạn điều gì?

5. Nghỉ hè, Lan được bố mẹ cho đi du lịch biển cùng cơ quan của bố. Khi đang bơi cùng mọi người, Lan bất ngờ bị dòng cuốn ra xa bờ. Quá bất ngờ và sợ hãi nên Lan cố gắng thoát ra khỏi dòng nước bằng cách bơi ngược dòng. Thật may vì có một bác đang bơi ở gần đó thấy Lan gặp nguy hiểm đã gọi cứu hộ trên biển và Lan được lực lượng cứu hộ đưa lên thuyền.

Câu hỏi:

1/ Em có nhận xét gì về cách ứng phó của Lan?

2/ Nếu là Lan trong tình huống trên, em sẽ làm như thế nào?

5. Ngay từ đầu năm học, Liên đã lập cho mình thời gian biểu và nghiêm túc thực hiện hằng ngày. Nhiều bạn trong lớp cho Liên là làm việc máy móc nhưng Liên lại nghĩ rằng như thế mới tiết kiệm được thời gian và làm được nhiều việc.

Câu hỏi:

1/ Em có tán thành với suy nghĩ và việc làm của Liên không? Vì sao?

2/ Em đã có ý thức tiết kiệm thời gian chưa? Nêu ví dụ.

5. Mẹ Lâm là người không có quốc tịch, còn cha không rõ là ai. Lâm sinh ra ở Việt Nam. Lâm và mẹ thường trú ở Việt Nam. Một số bạn cho rằng Lâm là người không có quốc tịch như mẹ, nhưng Hoa lại khẳng định Lâm có quốc tịch Việt Nam.

Câu hỏi: Em đồng ý với ý kiến nào? Vì sao?

5. Hà là một học sinh khá, ngoài giờ học ở trường, bạn thường tự học và dành thười gian làm việc nhà giúp bố mẹ.

Câu hỏi: Hà đã thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ nào của một người công dân?

5. Mạnh rất thích chơi điện tử nên hễ có thời gian rảnh là lại mở máy tính của bố ra chơi. Phát hiện Mạnh thường xuyên chơi điện tử bạo lực nên bố tức giận và cấm Mạnh không được phép chơi nữa. Mạnh cảm thấy ấm ức vì cho rằng chơi điện tử là hình thức giải trí và là quyền của trẻ em nên bố không được cấm.

Câu hỏi:

1/ Theo em Mạnh nghĩ như vậy là đúng hay sai?

2/ Nếu là bạn của Mạnh, em sẽ khuyên bạn điều gì?

5. Em sẽ làm gì trong các tình huống dưới đây?

6. Em hãy tự nhận xét việc giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ của bản thân và nêu dự kiến những việc sẽ làm để tiếp tục phát huy truyền thống của gia đình mình trong tương lai.

6. Em hãy viết một đoạn văn để phê phán những hành vi trái với tình yêu thương con người mà em biết (ví dụ: bạo lực học đường, bệnh vô cảm,…)

4. Em sẽ làm gì trong các tình huống sau?
3/ Bạn nhờ em làm chứng một điều đúng sự thật nhưng người khác lại dọa em không được làm như vậy.

6. Hùng suốt ngày chơi điện tử, không học bài và không làm việc nhà giúp đỡ bố mẹ. Ở gia đình mọi việc Hùng thường ỷ lại vào bác giúp việc. Trên lớp, Hùng thường mua đồ ăn mời các bạn để được nhìn bài khi tới giờ kiểm tra. Trong hoạt động tập thể, lớp phân công việc gì Hùng cũng từ chối hoặc nhờ các bạn trong tổ, nhóm làm giúp mình. Nhiều lần như vậy, lớp trưởng góp ý thì Hùng nói: “Gia đình tớ rất giàu, bố mẹ tớ đã chuẩn bị sẵn cả tương lai cho tớ rồi! Tớ không cần phải khổ sở, vất vả học hành nữa!”

Câu hỏi:

1/ Em có nhận xét gì về lời nói và việc làm của Hùng? Theo em Hùng thiếu tính gì?

2/ Nếu là bạn của Hùng thì em sẽ khuyên bạn điều gì?

6. Lan và Hoa thường có thói quen viết nhật kí. Hoa thường viết về những suy nghĩ mà không thể chia sẻ với ai trong cuộc sống, còn Lan thường viết ra những câu hỏi cho chính mình như: Hôm nay học được gì? Hôm nay gặp được ai? Hôm nay làm được gì có ích? Hôm nay có gì đặc biệt xảy ra không? Hôm nay cảm thấy thế nào?

Câu hỏi: Em thích cách viết nhật kí của bạn nào? Vì sao?

6. Khi đang trên đường đi học về, em và bạn Tùng gặp dông lớn, sấm sét ầm ầm. Tùng giục em mặc áo mưa và chạy thật nhanh về nhà.

Câu hỏi: Trong tình huống trên, em sẽ xử lí như thế nào?

6. Một lần, Minh rủ Phúc đi ăn phở. Khi thấy Phúc ăn hết sạch bát phở, Minh chê bạn là ăn uống không lịch sự và khuyên bạn lần sau đi ăn cần để lại một phần thức ăn. Phúc không đồng tình và cho rằng đó là lãng phí.

Câu hỏi: Em đồng tình với ý kiến bạn nào? Vì sao?

6. Cùng là con trai duy nhất trong một gia đình giàu có. Do mải chơi nên Tùng học kém, 12 tuổi mới hoàn thành chương trình tiểu học. Không muốn tiếp tục học, Tùng ở nhà rong chơi. Bạn bè hỏi: “Sao bạn không đi học?”. Tùng trả lời: “Học để làm gì! Tài sản của bố mẹ đủ để tớ sống thoải mái cả đời”.

Câu hỏi:

1/ Em có nhận xét gì về suy nghĩ của Tùng?

2/ Theo em, Tùng cần làm gì để thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ học tập của học sinh?

6. Bản thân em đã hưởng những quyền trẻ em nào? Hãy liệt kê các quyền đó vào bảng sau:

6. Nếu người khác xâm phạm đến quyền trẻ em của mình, em sẽ làm gì?

7. Em hãy tìm hiểu về truyền thống tốt đẹp của một gia đình, dòng họ ở Việt Nam. Qua nội dung đã tìm hiểu, em học hỏi được điều gì từ truyền thống của một gia đình, dòng họ ấy?

5. Em hãy viết về việc tôn trọng sự thật của bản thân theo gợi ý: Em đã làm gì để tôn trọng sự thật? Có khi nào em chưa tôn trọng sự thật? Em suy nghĩ gì về điều đó?

7. Nhà Hương ở gần trường nhưng bạn rất hay đi học muộn. Khi lớp trưởng hỏi lí do, Hương luôn trả lời: “Tại bố mẹ không gọi mình dậy sớm”.

Câu hỏi:

1/ Em có đồng tình với Hương không? Vì sao?

2/ Nếu là bạn của Hương thì em sẽ khuyên bạn điều gì?

7. Em hãy sưu tầm và chia sẻ với các bạn về một tấm gương biết phấn đấu, rèn luyện để tự hoàn thiện bản thân. Em rút ra bài học gì từ tấm gương đó?

7. Nghe dự báo thời tiết sắp có bão lớn đổ bộ đến địa phương, Trang nhắc các bạn mang áo mưa khi đi học và tránh lối đi qua suối để đề phòng lũ quét nhưng Hùng tỏ ra không quan tâm.

Câu hỏi:

1/ Theo em, việc Hùng không chuẩn bị ứng phó với bão có thể dẫn đến hậu quả gì?

2/ Em hãy nêu một vài cách ứng phó khi có bão, lũ quét xảy ra?

7. Tìm hiểu việc thực hành tiết kiệm của bạn bè hoặc người thân. Em có suy nghĩ gì về những việc làm thể hiện lối sống tiết kiệm đó?

7. Trung thường rủ các bạn chơi đá bóng ở vỉa hè. Thấy vậy, anh hàng xóm góp ý: “Các em nên đá bóng ở sân bóng, còn vỉa hè dành cho người đi bộ”. Trung và các bạn nhao nhao phản đối: “Vỉa hè là nơi công cộng, chúng em có quyền đá bóng ở đây, pháp luật đã quy định trẻ em có quyền vui chơi, giải trí”.

Câu hỏi:

1/ Em có đồng tình với quan điểm của Trung và các bạn không? Vì sao?

2/ Nếu chứng kiến tình huống trên, em sẽ làm gì?

7. Em hãy kể một tấm gương thực hiện tốt quyền trẻ em. Em học được gì từ tấm gương đó?

7. Em đã thực hiện tốt việc gì và chưa tốt việc gì trong khi thực hiện bổn phận của tre em đối với gia đình và nhà trường? Nêu kế hoạch rèn luyện nhằm khắc phục những việc làm chưa tốt.

6. Sưu tầm các câu chuyện về những tấm gương tôn trọng sự thật và rút ra bài học từ những tấm gương đó.

8. Lên lớp 6, Thuận cho rằng mình đã lớn nên có thể tự quyết định mọi việc mà không cần hỏi ý kiến của bố mẹ. Có lần Thuận cùng một số bạn trốn bố mẹ để đi chơi xa ở một khu du lịch sinh thái.

1/ Em có đồng tình với Thuận không? Vì sao?

2/ Nếu là bạn của Thuận thì em sẽ khuyên bạn điều gì?

8. Dù mẹ nhắc hai anh em không được ra suối vớt củi vì mấy hôm nay trời mưa to nhưng khi trời vừa nắng lên, hai anh em Quyên lại rủ nhau ra suối vớt củi. Khi đi được một đoạn thì gặp đá lở, rơi xuống đường, anh rủ Quyên về nhà nhưng Quyên còn lưỡng lự.

Câu hỏi:

1/ Theo em, Quyên có nên nghe theo lời khuyên của anh mình không? Vì sao?

2/ Nếu gặp tình huống sạt lở đất, em sẽ ứng phó như thế nào?

8. Anna có bố là người Việt Nam, mẹ là người Nga. Anna mang quốc tịch Nga như mẹ. Sinh nhật 20 tuổi, Anna cùng bố mẹ về Việt Nam thăm ông bà nội. Những ngày này, quê nội Anna  đang nhộn nhịp chuẩn bị bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Bác tổ trưởng dân phố đến nhà ông bà nội Anna lập danh sách cử tri, nhìn thấy  Anna bác nói: “Thế nào? Cháu gái muốn tham gia bầu cử cùng mọi người không để bác ghi tên vào danh sách cử tri”.

Câu hỏi: Theo em, Anna có quyền tham gia bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân ở quê nội không? Vì sao?

8. Viết một đoạn văn thể hiện những hiểu biết của em về câu nói “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”

2. Em hãy xây dựng và thực hiện kế hoạch khắc phục những biểu hiện chưa siêng năng, kiên trì của bản thân, sau đó chia sẻ kết quả thực hiện với thầy cô và các bạn.

9. Hãy viết năm việc em sẽ làm để rèn tính tự lập.

9. Tìm hiểu và cho biết những thủ đoạn mà các đối tượng bắt cóc thường sử dụng để dụ dỗ trẻ em?

2. Em hãy viết cảm nhận của em về câu ca dao dưới đây:
"Những người tính nết thật thà
Đi đâu cũng được người ta tin dùng".

10. Em hãy nêu ba tình huống nguy hiểm và nêu cách ứng phó để tự bảo vệ bản thân được an toàn khi ở trong những tình huống đó.

2. Em hãy tìm hiểu về những tình huống nguy hiểm thường xảy ra ở địa phương em và nêu cách ứng phó với tình huống đó theo bảng mẫu sau:

Em hãy cùng các bạn tham gia trò chơi “Ai nhanh hơn”.

- Tìm những câu ca dao, tục ngữ nói về siêng năng, kiên trì. Ai tìm được nhanh và nhiều câu đúng hơn sẽ chiến thắng.

- Chia sẻ hiểu biết của em về ý nghĩa của những câu ca dao, tục ngữ đã tìm được.

Em cùng các bạn chơi trò chơi “Truyền tin”.

Cách chơi: Mỗi đội gồm 5 - 7 người, quản trò sẽ nói nhỏ một câu nói dễ nhầm cho người đầu hàng. Nhiệm vụ của người nghe là phải truyền tai nhau câu nói đó. Người cuối cùng sẽ nói to câu đó, đội nói đúng sẽ thắng cuộc.

1/ Để trở thành người thắng cuộc, các thành viên tham gia trò chơi cần tuân thủ điều gì?

2/ Em rút ra bài học gì từ trò chơi?

Em hãy cùng các bạn tham gia trò chơi “Giải ô chữ”.

- Giải ô chữ để tìm từ chìa khoá. Ai tìm được từ chìa khoá nhanh nhất sẽ chiến thắng.

- Chia sẻ hiểu biết của em về từ chìa khoá đó.

1. Hàng ngang số 1 gồm 7 chữ cái, chỉ thành tích nổi bật của học sinh hơn mức bình thường.

2. Hàng ngang số 2 gồm 6 chữ cái, chỉ sự đối lập với ỷ lại.

3. Hàng ngang số 3 gồm 7 chữ cái, chỉ sự đồng nghĩa với làm việc.

4. Hàng ngang số 4 gồm 6 chữ cái, chỉ hoạt động chính của học sinh ở trường học.

5. Hàng ngang số 5 gồm 6 chữ cái, chỉ thái độ tôn trọng và đúng mực đối với người lớn tuổi.

Em hãy viết lời giới thiệu những điều hài lòng, chưa hài lòng về bản thân và chia sẻ với bạn bên cạnh.

Em hãy chia sẻ về một tình huống nguy hiểm mà em đã từng gặp hoặc chứng kiến theo gợi ý sau:

- Tình huống đó diễn ra khi nào?

- Em đã làm gì khi gặp tình huống đó?

Em hãy cùng các bạn nghe/ hát bài hát "Đội em làm kế hoạch nhỏ" (sáng tác: Phong Nhã).

Em có suy nghĩ gì về ý nghĩa của hoạt động "làm kế hoạch nhỏ" của các bạn thiếu niên trong bài hát?

Trước diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19 (năm 2020, 2021), Chính phủ Việt Nam đã tổ chức nhiều chuyến bay đón công dân Việt Nam từ những vùng dịch nguy hiểm trên thế giới về nước an toàn.

Theo em, vì sao Chính phủ Việt Nam quan tâm đến việc đưa công dân Việt Nam về nước? Hãy chia sẻ cảm xúc của em khi được là công dân Việt Nam.

Lớp 6A có một số bạn nhà xa nên thường đi xe đạp điện đến trường. Trong đó, một vài bạn không đội mũ bảo hiểm.

Theo em, học sinh lớp 6 có được sử dụng xe đạp điện không?

Người điều khiển xe đạp điện khi tham gia giao thông có bắt buộc phải đội mũ bảo hiểm không? Vì sao?

Cùng nghe bài hát “Quyền trẻ em” (sáng tác: Trịnh Vĩnh Thành).

Em hãy ghi lại tên các quyền trẻ em được nhắc tới trong bài hát.

Cùng nghe bài hát “Dấu chấm hỏi” (sáng tác: Thế Hiển).

Bạn nhỏ trong bài hát không được hưởng những quyền nào của trẻ em? Theo em, ai sẽ chịu trách nhiệm đảm bảo quyền trẻ em cho bạn nhỏ này?

Quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi:

a) Hình ảnh bên gợi cho em nhớ tới sự việc nào xảy ra ở nước ta?

b) Trước sự việc đó, Nhà nước và Nhân dân ta đã có những hành động gì?

c) Em hãy chia sẻ cảm xúc của mình trước những hành động đó.

1. Tự lập và biểu hiện của tự lập

Thế nào là tự lập?

Em hãy đọc câu chuyện sau và trả lời câu hỏi

HAI BÀN TAY

Trước khi ra đi tìm đường cứu nước, Bác Hồ còn rất trẻ, mang tên Nguyễn Tất Thành. Lúc đó, anh Thành có một người bạn thân tên là Lê. Một lần, cùng nhau đi chơi phố, đột nhiên Thành nhìn thẳng vào mắt bạn, hỏi:

- Anh Lê, anh có yêu nước không?

Câu hỏi đột ngột khiến anh bạn ngạc nhiên, lúng túng trong giây lát rồi trả lời:

- Tất nhiên là có chứ!

- Anh có thể giữ bí mật không?

Người bạn đáp:

- Có.

Anh Thành nói tiếp:

- Tôi muốn sang nước Pháp và các nước khác. Sau khi xem xét họ làm như thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta. Nhưng nếu đi một mình, thật ra cũng có nhiều mạo hiểm như khi đau ốm. Anh muốn đi vối tôi không?

- Nhưng bạn ơi, chúng ta lấy đâu ra tiền mà đi?

- Đây, tiền đây. Anh Thành vừa nói vừa giơ hai bàn tay - Chúng ta sẽ làm bất cứ việc gì để sống và đi. Thế anh cùng đi với tôi chứ?

Bị lôi cuốn vì lòng hăng hái của bạn, anh Lê đồng ý, nhưng sau khi suy nghĩ lại về cuộc phiêu lưu đó, anh Lê không có đủ can đảm để giữ lời hứa. 

Vài ngày sau, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm đường cứu nước...

(Theo Bác Hồ kính yêu, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 1980)

a) Vì sao Bác Hồ quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng?

b) Từ câu chuyện về Bác Hồ, em hiểu thế nào là tự lập?

Em hãy đọc các thông tin sau để trả lời câu hỏi:

Dòng họ Đặng ở Sơn La là dòng họ có truyền thống hiếu học. Qua nhiều thế hệ, các gia đình trong dòng họ luôn quan tâm, chăm lo việc học hành của con em mình. Trẻ em đến tuổi đều được tới trường, nhiều em đạt thành tích cao trong học tập. Nhiều thành viên trong dòng họ đã trưởng thành, là cán bộ có đóng góp tích cực trong việc xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước. Con cháu trong dòng họ luôn tự hào và không ngừng phát huy truyền thống gia đình, dòng họ hiếu học.

a) Dòng họ Đặng ở Sơn La có truyền thống gì? Em có suy nghĩ gì về truyền thống ấy?

b) Hãy kể tên các truyền thống gia đình, dòng họ mà em biết.

Em hãy đọc thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi 

Bé Nguyễn Hải An, 7 tuổi bị căn bệnh u thần kinh đệm cầu não lan toả - một căn bệnh hiện tại chưa có phương pháp điều trị tối ưu. Sau một thời gian điều trị tại bệnh viện nhưng không qua khỏi, thực hiện ước nguyện của bé khi còn sống, mẹ bé và gia đình đã quyết định hiến tặng giác mạc của bé. Hai giác mạc của Hải An sau đó đã được ghép cho một cụ bà 73 tuổi và một người đàn ông 42 tuổi.

Việc mẹ bé và gia đình đã cố gắng vượt qua nỗi đau, quyết định hiến tặng giác mạc để trao ánh sáng cho người khác với mục đích cứu người, làm việc thiện đã viết nên câu chuyện đẹp về lòng nhân ái, biết sống vì người khác, đem lại hạnh phúc cho người khác để sự sống mãi tiếp nối, trường tồn. Cô Thuỳ Dương, mẹ của bé chia sẻ: “Việc hiến tạng là di nguyện của con. Lúc con còn tỉnh táo, hai mẹ con hay thủ thỉ và bé đã nói ra mong muốn của mình về việc hiến tạng, một phần là muốn cống hiến cho xã hội, giúp người; một phần là muốn mẹ tiếp tục sống tiếp vì con còn trên thế gian”. Như một hiệu ứng kì diệu, sau khi biết nghĩa cử cao đẹp của bé Hải An, đã có hàng nghìn người trên cả nước đăng kí hiến tạng sau khi qua đời.

a) Ước nguyện của bé Hải An là gì? Em có suy nghĩ như thế nào về ước nguyện đó?

b) Theo em, yêu thương con người là gì?

Em hãy đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi

TRẠNG NGUYÊN MẠC ĐĨNH CHI

Mạc Đĩnh Chi là vị trạng nguyên nổi tiếng trong lịch sử Việt Nam. Vốn lanh lợi, thông minh, ham học nhưng vì nhà nghèo không được đi học, Mạc Đĩnh Chi thường phải tranh thủ ghé qua lớp học ở gần nhà, đứng ngoài cửa nghe thầy giảng. Ban ngày đi nhặt củi kiếm sống, tối về cậu lại lo ôn luyện, học bài. Nhà nghèo không có đèn, cậu bắt đom đóm bỏ vào vỏ trứng lấy ánh sáng để học. Không có giấy, cậu dùng lá để tập viết. Nhờ siêng năng, kiên trì, nỗ lực vượt qua mọi khó khăn để học tập, Mạc Đĩnh Chi đã thi đỗ Trạng nguyên - học vị Tiến sĩ cao nhất.

(Phỏng theo Các vị trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa qua các triều đại phong kiến Việt Nam, NXB Văn hoá - Thông tin, 2006)

Câu hỏi:

a) Mạc Đĩnh Chi đã nỗ lực như thế nào để thi đỗ Trạng nguyên?

b) Em hiểu thế nào là siêng năng, kiên trì?

Thế nào là tôn trọng sự thật?

Em hãy đọc câu chuyện sau và trả lời câu hỏi

DÙ SAO TRÁI ĐẤT VẪN QUAY!

Ga-li-lê (Galilei, 1564 - 1642) là nhà toán học, vật lí học, thiên văn học và triết học người l-ta-li-a - người mở đầu cho cuộc cách mạng khoa học hiện đại. Thời ấy, mọi người quan niệm Trái Đất đứng yên và là trung tâm của vũ trụ; Mặt Trời, Mặt Trăng và các vì sao quay xung quanh Trái Đất. Trái lại, nhà bác học Cô-péc-ních (Copernicus) đã phát hiện ra và khẳng định rằng, Mặt Trời mới là trung tâm của vũ trụ, Trái Đất và các hành tinh đều quay quanh Mặt Trời. Với việc cải tiến kính viễn vọng để quan sát bầu trời, Ga-li-lê đã chứng minh và bảo vệ cho quan điểm của Cô-péc-ních. Tuy nhiên, do phát ngôn trái với những quan điểm phổ biến thời bấy giờ, Ga-li-lê đã bị buộc phải quỳ trước Toà án La Mã, thề từ bỏ quan điểm của mình và tuyên bố Trái Đất không quay. Nhưng sau đó, ông vẫn tuyên bố: "Dù sao Trái Đất vẫn quay!".

(Lê Nguyên Long, Phạm Ngọc Toàn, Tiếng Việt 4, tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019)

Câu hỏi: Nhà bác học Ga-li-lê đã tôn trọng sự thật như thế nào?

Em hãy đọc câu chuyện sau và trả lời câu hỏi

"CON GÀ" ĐẠI BÀNG

Ngày xưa, bên sườn núi có một tổ chim đại bàng với những quả trứng lớn. Bỗng xảy ra trận động đất khiến một quả trứng đại bàng lăn xuống chân núi và rơi vào chỗ gà mẹ đang ấp. Gà mẹ đã ấp luôn cả quả trứng lớn ấy. Ô trứng gà mẹ ấp ủ đã nở ra một đàn gà và một chú đại bàng đáng yêu. Gà mẹ yêu thương và nuôi dạy đại bàng như các con của mình. Đại bàng yêu gia đình và ngôi nhà đang sống nhưng tâm hồn nó vẫn khao khát một điều gì đó cao xa hơn. Cho đến một ngày, nó thấy những chú chim có hình dáng giống mình đang sải cánh trên bầu trời. 

Đại bàng kêu lên:

- Ôi! Ước gì mình có thể bay như những chú chim đó. 

Đàn gà cười ầm lên:

- Anh không thể bay như những chú chim đó được. Anh là một con gà và gà không thể bay cao. 

Đại bàng tiếp tục ngước nhìn gia đình thật của nó, mơ ước có thể bay cao cùng họ. Mỗi lần đại bàng nói ra mơ ước của mình, đàn gà lại bảo đó là điều không thể xảy ra. Cuối cùng đại bàng tin rằng đó là thật. Rồi đại bàng không mơ ước nữa và tiếp tục sống như một con gà.

(Phỏng theo truyện dân gian Sudan)

a) Vì sao “con gà” đại bàng không thực hiện được mong ước có thể bay như những chú chim đại bàng?

b) Qua câu chuyện, em rút ra bài học gì cho bản thân?

Em hãy đọc các thông tin, tình huống dưới đây và trả lời câu hỏi

Tình huống 1: Khi đang chơi trước cửa nhà, Lan thấy một người phụ nữ lạ mặt giới thiệu là người quen, muốn gặp mẹ Lan để gửi đồ và trao đổi công việc. Lan mở cửa và lễ phép mời người phụ nữ lạ mặt vào nhà. Sau đó, Lan cảm thấy buồn ngủ và ngủ thiếp đi. Đến khi tỉnh dậy, Lan thấy mẹ ngồi bên cạnh, trong nhà có nhiều người, có cả công an. Lan lơ mơ hiểu ra là nhà mình vừa bị mất trộm.

Tình huống 2: Mưa dông, mưa đá, lốc xoáy, sét thường gây thiệt hại lớn về tài sản, hoa màu và con người. Nhiều ngôi nhà bị tốc mái, sập, hư hỏng nặng, khiến các gia đình rơi vào cảnh “màn trời chiếu đất”, cuộc sống bị đảo lộn. Nhiều người bị thương, thậm chí có người còn bị thiệt mạng do những hiện tượng thiên tai khốc liệt này.

Tình huống 3: Đang ngồi học bài, Hải nghe tiếng còi xe cứu hoả rú vang cả khu phố. Nhìn qua cửa sổ, thấy ngọn lửa bùng cháy dữ dội từ ngôi nhà bên cạnh, Hải cầm vội chiếc khăn ướt che mũi, men theo cầu thang chạy xuống tầng một để thoát ra ngoài.

Tình huống 4: Vào mùa mưa, ở một số tỉnh miền núi thường xảy ra lũ quét, lũ ống, sạt lở đất. Đây là loại hình thiên tai gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

Câu hỏi:

a) Các thông tin, tình huống trên đề cập đến những tình huống nguy hiểm nào? Những tình huống này có thể gây ra hậu quả gì?

b) Hãy kể thêm những tình huống nguy hiểm mà em biết hoặc đã trải qua trong cuộc sống hằng ngày.

1. Tiết kiệm và biểu hiện của tiết kiệm

Thế nào là tiết kiệm?

Em hãy đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi

Mấy hôm nay, em Trang bị bệnh khiến cả nhà ai cũng lo lắng. Bố đi làm xa, mẹ bối rối vì thiếu tiền chữa bệnh cho em, Hải mở tủ lấy ra một chiếc hộp nhỏ đưa cho mẹ và nói:

- Mẹ cầm lấy tiền để mua thuốc cho em ạ!

Mẹ ngạc nhiên hỏi:

- Tiền ở đâu mà con có vậy?

Hải nhỏ nhẹ nói:

- Tiền con bán giấy vụn, chai lọ, tiền được mừng tuổi,... con đều cất vào hộp để mua xe đạp nhưng việc chữa bệnh cho em cần thiết hơn ạ!

Mẹ mỉm cười khen Hải:

- Mẹ cảm ơn con, con ngoan quá, còn nhỏ đã biết tiết kiệm, thương bố mẹ, thương em.

a) Em có suy nghĩ gì về hành động của bạn Hải?

b) Em hiểu thế nào là tiết kiệm?

1. Tìm hiểu khái niệm công dân

Em hãy quan sát các cuốn hộ chiếu dưới đây và cho biết đó là hộ chiếu của quốc gia nào. Ý nghĩa của những cuốn hộ chiếu đó?

1. Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân theo Hiến pháp năm 2013

Em hãy đọc thông tin kết hợp với quan sát các hình ảnh dưới đây để xác định các nhóm quyền và nêu nội dung các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân Việt Nam được quy định trong Hiến pháp năm 2013; Hãy ghép các hình ảnh với nhóm quyền và nghĩa vụ phù hợp.

Thông tin 1: Nhóm quyền chính trị: quyền bầu cử, ứng cử vào các cơ quan quyền lực nhà nước (Điều 27); quyền tham gia quản lí nhà nước (Điều 28); quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí (Điều 25); quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 24);...

Thông tin 2: Nhóm quyền dân sự: quyền sống (Điều 19); quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm (Điều 20); quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình (Điều 21); quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở (Điều 22); quyền tự do đi lại và cư trú (Điều 23); quyền bình đẳng giới (Điều 26); quyền tự do kết hôn và li hôn (Điều 36);...

Thông tin 3: Nhóm quyền về kinh tế: quyền tự do kinh doanh (Điều 33); quyền có việc làm (Điều 35); quyền sở hữu về thu nhập hợp pháp, của cải để dành, nhà ở, tư liệu sinh hoạt, tư liệu sản xuất (Điều 32);...

Thông tin 4: Nhóm quyền văn hoá, xã hội: quyền học tập (Điều 39); quyền nghiên cứu khoa học và công nghệ, sáng tạo văn học, nghệ thuật (Điều 40); quyền được đảm bảo an sinh xã hội (Điều 34); quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ (Điều 38);...

Thông tin 5: Các nghĩa vụ cơ bản mà công dân phải thực hiện: trung thành với Tổ quốc (Điều 44); thực hiện nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân (Điều 45); tuân theo Hiến pháp và pháp luật (Điều 46); nộp thuế (Điều 47); bảo vệ môi trường (Điều 43); nghĩa vụ học tập (Điều 39);...

1. Tìm hiểu các nhóm quyền cơ bản của trẻ em

Em hãy đọc thông tin kết hợp với quan sát các hình ảnh dưới đây để xác định các quyền trong nhóm quyền được sống còn của trẻ em.

Thông tin 1: Trẻ em có quyền được sống và được đáp ứng các nhu cầu cơ bản để tồn tại như: có nơi ở, được khai sinh, nuôi dưỡng, chăm sóc sức khoẻ,... Trẻ em còn non nớt về thể chất và tinh thần nên gặp nhiều nguy cơ nhất cho sự sống còn. Vì vậy, trẻ em rất cần được quan tâm, chăm sóc về dinh dưỡng, y tế và tình cảm để duy trì sự sống.

1. Trách nhiệm của học sinh trong việc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em

Em hãy đọc các tình huống dưới đây và trả lời câu hỏi

1. Đã vài lần Long trông thấy chú Hưng hàng xóm đánh đập con trai. Long rất thương em nên đã kể lại chuyện này với bố và nhờ bố tìm cách để giúp đỡ em.

2. Lên lớp 6, Lan đòi bố mua xe máy điện để đi học nhưng bố không đồng ý vì Lan chưa đủ tuổi sử dụng. Lan nghĩ bố không thương mình nên giận dỗi, nhịn ăn.

3. Do phải ngồi xe lăn từ nhỏ nên Hoàng tự ti, ngại giao tiếp. Nhà trường tổ chức cuộc thi văn nghệ chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam, biết Hoàng có giọng hát hay, các bạn trong lớp đã động viên, khích lệ, chuẩn bị cả trang phục để Hoàng tham gia thi khiến bạn rất cảm động.

Câu hỏi:

a) Em hãy cho biết, trong các tình huống trên, bạn nào đã thực hiện đúng, bạn nào thực hiện chưa đúng quyền và bổn phận của trẻ em. Vì sao?

b) Theo em, học sinh có trách nhiệm như thế nào trong việc thực hiện quyền và bổn phận của trẻ em?

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi

Thông tin 1: Dung xa nhà lên huyện học. Mỗi khi gặp khó khăn trong cuộc sống hay học tập, Dung lại nhớ tới ông ngoại, người đã cần cù lao động, khai khẩn đất hoang để trồng trọt, chăn nuôi. Cũng như ông ngoại, bố mẹ của Dung không quản khó khăn, vất vả để tiếp tục mở rộng và phát triển kinh tế. Dung cảm thấy tự hào về tinh thần lao động chăm chỉ và không ngại khó của ông ngoại và bố mẹ mình. Nhờ đó, bạn có động lực để tiếp tục học tập tốt dù ở xa nhà.

Thông tin 2: Gia đình Nam có nhiều thế hệ sống chung một nhà, việc duy trì nền nếp, gia phong “kính trên, nhường dưới”, “uống nước nhớ nguồn” đã trở thành truyền thống của gia đình. Mỗi thế hệ có nếp nghĩ, cách sống khác nhau nhưng mọi người biết chia sẻ, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của nhau nên cuộc sống gia đình luôn đoàn kết, vui vẻ, đầm ấm.

a) Việc tự hào về truyền thống gia đình, dòng họ đã giúp ích gì cho Dung?

b) Việc duy trì nền nếp, gia phong đã đem lại điều gì cho gia đình Nam?

c) Theo em, truyền thống gia đình, dòng họ có ý nghĩa như thế nào đối với mỗi cá nhân, gia đình và xã hội?

(1) Qua thông tin về bé Nguyễn Hải An và bằng trải nghiệm của bản thân, em hãy chỉ ra những biểu hiện của tình yêu thương con người theo bảng mẫu sau:

(2) Quan sát hình ảnh và cho biết: Tình yêu thương con người được biểu hiện như thế nào trong các mối quan hệ: gia đình, nhà trường, xã hội. Em cần làm gì để thể hiện tình yêu thương con người?

(3) Em hãy nêu biểu hiện trái với yêu thương con người?

Em hãy quan sát tranh để trả lời câu hỏi

a) Xác định các hành vi, việc làm thể hiện siêng năng, kiên trì và chưa thể hiện siêng năng, kiên trì trong mỗi bức tranh.

b) Kể thêm các biểu hiện siêng năng, kiên trì trong học tập, lao động và trong cuộc sống mà em biết.

Biểu hiện của tôn trọng sự thật

- Em hãy tìm biểu hiện tôn trọng sự thật trong các bức tranh dưới đây.

- Em hãy kể thêm các biểu hiện của tôn trọng sự thật.

Biểu hiện của tự lập

Em hãy quan sát các bức tranh, đọc thông tin dưới đây để trả lời câu hỏi

a) Em hãy xác định những biểu hiện của tự lập và chưa tự lập trong các bức tranh và thông tin trên.

b) Em còn biết những biểu hiện nào khác của tính tự lập?

Cùng chia sẻ thế nào là tự nhận thức bản thân

Trong một cuộc tranh luận về “Thế nào là người biết tự nhận thức bản thân?”, lớp Ngân có ba ý kiến sau:

Ý kiến 1: Tự nhận thức bản thân là biết nhìn nhận, đánh giá về khả năng, thái độ, hành vi, việc làm, điểm mạnh, điểm yếu,... của bản thân.

Ý kiến 2: Tự nhận thức bản thân là luôn hiểu rõ mình và tự tin với điểm mạnh của mình.

Ý kiến 3: Tự nhận thức bản thân là nhận ra những điểm tốt, chưa tốt của bản thân, so sánh với người khác và điều chỉnh bản thân mình cho giống họ.

a) Em đồng tình với ý kiến nào? Vì sao?

b) Theo em, tự nhận thức bản thân là gì?

Ứng phó khi bị bắt cóc

Em hãy đọc tình huống sau và trả lời câu hỏi

Chiều nay, Hoa đi học về muộn hơn mọi ngày. Khi đi đến đoạn đường vắng, em bị một kẻ lạ mặt bất ngờ kéo tay định lôi lên xe máy.

a) Nếu là Hoa, trong trường hợp trên, em sẽ lựa chọn cách nào dưới đây để thoát khỏi nguy hiểm? Vì sao?

- Gào khóc thật to để người khác nghe thấy.

- Nói thật to và rõ: “Dừng lại ngay” hoặc “Cứu tôi với” để người xung quanh phát hiện ra, tới cứu giúp.

- Bỏ chạy.

b) Em cần làm gì để tránh gặp phải tình huống trên?

1. Tìm hiểu khái niệm công dân 

Em hãy đọc tình huống sau và trả lời câu hỏi

Nhóm của Toàn đang thảo luận về khái niệm công dân, một số ý kiến được nêu ra:

- Minh: Công dân là những người dân sống trong cùng một nước.

- Thắng: Công dân là những người dân sống trong một nước, có cùng màu da, cùng tiếng nói.

- Toàn: Công dân là người mang quốc tịch của quốc gia, có các quyền và nghĩa vụ do pháp luật quốc gia đó quy định.

Theo em, ý kiến của bạn nào thể hiện đầy đủ khái niệm công dân? Giải thích vì sao.

2. Thực hiện quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân

Em hãy đọc các thông tin, tình huống dưới đây và trả lời câu hỏi

- Hương là học sinh lớp 6, ngoài việc học tốt, bạn còn chăm chỉ lao động, giúp đỡ bố mẹ làm việc nhà.

- Thấy bác lao công đang quét dọn sân trường, Bình vứt luôn vỏ hộp sữa xuống sân để bác dọn.

- Biết Phương định bóc thư của bạn khác để xem, Minh đã khuyên Phương không nên làm như vậy vì sẽ xâm phạm quyền bí mật thư tín.

- Ngày nào bố mẹ cũng phải nhắc Thắng học bài nhưng bạn chỉ ôn bài khi sắp tới kì kiểm tra.

- Nhiều lần chứng kiến chú Hưng đánh con, nên Hà đã gọi điện báo với Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

- Gia đình Liên tìm mọi cách để anh trai không phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Biết chuyện, Liên không tán thành và khuyên anh nên thực hiện nghĩa vụ quân sự.

- Nhà trường tổ chức lấy ý kiến của học sinh nhưng Trang không tham gia vì cho rằng ý kiến của trẻ em sẽ không được thực hiện.

- Hùng luôn tích cực học tập và rèn luyện để sau này trở thành người công dân có ích cho xã hội.

a) Em hãy xác định những ai đã thực hiện đúng, ai thực hiện chưa đúng quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân? Vì sao?

b) Là học sinh, em đã được hưởng những quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ cơ bản nào của công dân? Em đã làm gì để thực hiện đúng các nghĩa vụ đó?

1. Tìm hiểu các nhóm quyền cơ bản của trẻ em

Em hãy đọc thông tin kết hợp với quan sát các hình ảnh dưới đây để xác định các quyền trong nhóm quyền được bảo vệ của trẻ em. 

Thông tin: Trẻ em còn non nớt về thể chất, trí tuệ, nhân cách và sự trải nghiệm cuộc sống nên phải được bảo vệ để chống lại tất cả các hình thức bóc lột lao động, xâm hại tình dục, lạm dụng ma tuý, sao nhãng và bị bỏ rơi, bị bắt cóc,... Trẻ em cần được bảo vệ khỏi sự can thiệp vô cớ vào thư tín và sự riêng tư.

2. Trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội trong việc thực hiện quyền trẻ em

Em hãy đọc thông tin, tình huống sau và trả lời câu hỏi

Tình huống 1. Nghỉ hè về thăm quê, An được ông bà dẫn đi tham quan và kể cho nghe nhiều câu chuyện thú vị về các di tích lịch sử ở địa phương. Ông bà còn dạy An cách trồng rau và chăm sóc vật nuôi trong nhà. Đây thật là một kì nghỉ vui vẻ, bổ ích.

Tình huống 2. Trường học của Lâm có kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại khoá cho học sinh. Để tổ chức các hoạt động phù hợp với học sinh, nhà trường đã đưa ra một số nội dung hoạt động ngoại khoá để các em đóng góp ý kiến và lựa chọn nội dung mà các em thấy hứng thú nhất.

Tình huống 3. Chính quyền xã K đã tổ chức cuộc thi tìm hiểu về pháp luật giao thông nhằm nâng cao hiểu biết và ý thức tham gia giao thông an toàn của học sinh. Cùng với những phần quà có ý nghĩa, Ban tổ chức còn tuyên truyền đến từng thôn xóm để các gia đình động viên con em mình tham gia cuộc thi.

Tình huống 4. Nhận được tin báo của anh Hải, cơ quan công an đã điều tra, bắt giữ vợ chồng ông Nam về hành vi thường xuyên đánh đập con nuôi là bé Tùng. Toà án đã xét xử và tuyên phạt án tù vợ chồng ông Nam về hành vi hành hạ người khác và hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của người khác.

Câu hỏi:

a) Theo em, gia đình, nhà trường và xã hội có trách nhiệm như thế nào trong việc thực hiện quyền trẻ em?

b) Theo em, những hành vi xâm phạm quyền trẻ em sẽ bị xử lí như thế nào?

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi

Thông tin 1: Năm nào cũng vậy, Linh luôn háo hức mong chờ đến sáng mùng một Tết Nguyên đán. Khi đó, mọi thành viên trong gia đình đều tụ họp đông đủ, cùng nhau đi chúc tết ông bà và những người thân trong gia đình, dòng họ. Tết năm nay, Linh còn học được rất nhiều lời chúc ý nghĩa để chúc mừng ông bà, bố mẹ và những người thân.

Thông tin 2: Tuổi thơ của An đã gắn bó với tiếng đàn bầu vì bà ngoại và mẹ của An đều là nghệ sĩ đàn bầu nổi tiếng. Từ nhỏ, An đã được tập đàn cùng bà và mẹ. Giờ đây, kĩ thuật đánh đàn của An đã khá điêu luyện. An luôn mong muốn sẽ có nhiều cơ hội mang nét độc đáo của tiếng đàn bầu Việt Nam giới thiệu với bạn bè trong nước và quốc tế.

a) Theo em, việc làm của Linh và gia đình sẽ mang đến cảm xúc như thế nào cho người thân?

b) Em có suy nghĩ gì về mong muốn của bạn An?

c) Từ việc làm của gia đình bạn Linh và bạn An, theo em mỗi người cần làm gì để giữ gìn, phát huy truyền thống gia đình, dòng họ?

Em hãy đọc thông tin dưới đây, thảo luận và trả lời câu hỏi
Các chương trình nhân ái trên truyền hình như những nhịp cầu, mang phép màu đến với những người nghèo khổ, bất hạnh. Đó là thông điệp của lòng yêu thương lan toả tới những trái tim biết rung cảm, thấu hiểu và chia sẻ với những mảnh đời khốn khó. 

Chương trình "Cặp lá yêu thương" là dự án hỗ trợ các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn, vươn lên trong cuộc sống để tiếp tục tới trường. Chương trình "Xin chào cuộc sống" chữa lành những vết thương bằng chính tình yêu thương dành cho những em bé khuyết tật. Sau mỗi ca phẫu thuật giúp các em bước ra khỏi nỗi bất hạnh, trở về với tuổi thơ bình thường như các em đáng được hưởng. Chương trình "Cùng xây ước mơ” giúp giảm bớt những căn nhà dột nát, xiêu vẹo. Trên mảnh đất ấy, sẽ là những ngôi nhà mới khang trang được dựng lên từ những viên gạch tình nghĩa, từ bàn tay, khối óc và tấm lòng của tất cả cộng đồng,... để mỗi ngôi nhà thật sự trở thành một mái ấm, một chốn an cư, ươm mầm cho một cuộc đời mới tươi sáng và ấm áp hơn.

Câu hỏi: Theo em, tình yêu thương con người có ý nghĩa như thế nào đối với mỗi người và xã hội?

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây và cho biết sự siêng năng, kiên trì của Hoa và Vân đã đem lại kết quả như thế nào?

Trường hợp 1: Hoa mới theo bố mẹ chuyển từ quê lên Hà Nội học. Thời gian đầu chuyển cấp học và môi trường mới còn bỡ ngỡ nên Hoa học môn Tiếng Anh chưa tốt. Không nản lòng, Hoa đã lên kế hoạch mỗi ngày dành ít nhất 30 phút để học tiếng Anh. Cuối tuần, bạn ra Hồ Gươm mạnh dạn giao tiếp với người nước ngoài. Kiên trì từng ngày, chỉ sau một học kì, trình độ tiếng Anh của Hoa đã tiến bộ rõ rệt.

Trường hợp 2: Vân có số cân nặng nhiều hơn so với các bạn cùng trang lứa. Được mọi người góp ý, Vân quyết tâm giảm cân. Hằng ngày, Vân dậy sớm tập thể dục. Có những hôm trời mùa đông giá lạnh, Vân vẫn không bỏ buổi tập nào. Bên cạnh đó, Vân thực hiện nghiêm túc chế độ ăn uống khoa học như: hạn chế ăn đồ ngọt, ăn ít tinh bột, ăn nhiều rau xanh, hoa quả,... Nhờ siêng năng, kiên trì tập luyện kết hợp với ăn uống khoa học, Vân đã giảm cân và có ngoại hình cân đối.

Đọc đoạn hội thoại dưới đây để trả lời câu hỏi

Bố của Toàn là một tấm gương về lòng trung thực. Ông thường dạy Toàn phải tôn trọng sự thật. Một lần, Toàn hỏi bố:

- Bố ơi, câu nói “Thẳng thắn, thật thà thường thua thiệt” có đúng không ạ? 

Bố Toàn ôn tồn trả lời:

- Không đúng đâu con. Người thẳng thắn, thật thà, biết tôn trọng sự thật sẽ nhận được nhiều điều tốt đẹp bởi tôn trọng sự thật, làm chứng cho sự thật là bảo vệ cho những điều đúng đắn, tránh oan sai, nhầm lẫn, giúp cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn. Đôi khi, người thẳng thắn, thật thà phải chịu thiệt thòi, thậm chí còn bị người xấu hãm hại. Nhưng khi con sống thật, con sẽ được mọi người yêu quý, tin tưởng. Nếu con giả dối, mọi người sẽ ghét bỏ, xa lánh con. Sự dối trá là nguyên nhân của những xung đột, đổ vỡ. Các nhà khoa học còn chứng minh được rằng: Nói thật, sống trung thực giúp tâm hồn thanh thản, bình an và sức khoẻ tốt hơn!

- Vâng ạ, con cảm ơn bố!

Câu hỏi:

a) Nêu suy nghĩ của em về nội dung đoạn hội thoại.

b) Theo em, việc tôn trọng sự thật có ý nghĩa như thế nào trong cuộc sống?

2. Ý nghĩa của tự lập

Em hãy đọc các trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi 

Trường hợp 1: Bố của Hưng mất sớm, mẹ vất vả lao động nuôi hai anh em ăn học. Hưng luôn ý thức phải tự làm tốt các việc cá nhân của mình đồng thời giúp đỡ mẹ mọi việc trong gia đình. Khi mẹ ốm phải nằm viện, Hưng lo toan hết việc nhà, chăm sóc mẹ và em chu đáo. Năm học nào Hưng cũng đạt danh hiệu Học sinh Giỏi.

a) Hưng đã thể hiện tính tự lập như thế nào?

b) Tính tự lập đã đem lại điều gì cho Hưng?

Trường hợp 2: Anh Luận là người dân tộc Mường được bình chọn là Doanh nhân trẻ xuất sắc. Tuy gia đình khó khăn nhưng anh vẫn cố gắng học và đã thi đỗ vào trường đại học. Để có tiền đóng học phí và sinh hoạt, anh đã làm thêm nhiều việc: phát tờ rơi, gia sư, phục vụ bàn,... Ra trường, anh trở về quê hương làm thuê, tự tích luỹ tiền và bắt đầu kinh doanh cà phê. Doanh nghiệp của anh ngày càng phát triển, tạo công ăn việc làm cho nhiều người ở buôn làng.

Câu hỏi: Tính tự lập của anh Luận đã mang lại điều gì cho anh và cho xã hội?

-> Từ các trường hợp trên, em hãy cùng bạn thảo luận và cho biết ý nghĩa của tự lập đối với bản thân, gia đình và xã hội.

2. Ý nghĩa của tự nhận thức bản thân

Trong một cuộc trao đổi, thảo luận về ý nghĩa của tự nhận thức bản thân, các bạn học sinh lớp 6A đã tổng hợp được các ý kiến về ý nghĩa của tự nhận thức bản thân như sau:

Khi biết tự nhận thức bản thân, bạn sẽ:

- Ý kiến 1: Có cái nhìn trung thực về ưu điểm, nhược điểm của mình.

- Ý kiến 2: Xác định được những việc cần làm để hoàn thiện bản thân.

- Ý kiến 3: Dễ đồng cảm và chia sẻ với người khác.

- Ý kiến 4: Có những việc làm và cách ứng xử phù hợp với mọi người xung quanh.

Câu hỏi: Em đồng ý/ không đồng ý với ý kiến nào? Vì sao?

2. Ý nghĩa của tiết kiệm

Em hãy nghiên cứu các trường hợp dưới đây và trả lời câu hỏi

Tình huống 1: Anh Hoà là chủ cửa hàng tạp hoá, có thu nhập khá cao nhưng kiếm được bao nhiêu anh đều tiêu hết. Gần đây, công việc kinh doanh của anh không thuận lợi, anh lại lâm bệnh phải nằm viện. Cuộc sống của anh trở nên vô cùng khó khăn vì không có đủ tiền để thanh toán viện phí và trang trải các khoản chi tiêu cần thiết.

Câu hỏi:

a) Em có nhận xét gì về cách chi tiêu của anh Hoà?

b) Cách chi tiêu đó đã dẫn đến hậu quả gì?

Tình huống 2: Quang được mọi người yêu mến vì không chỉ học giỏi mà còn tham gia tích cực các hoạt động của trường, lớp. Bạn chia sẻ: “Mình luôn tiết kiệm thời gian, sắp xếp công việc hợp lí để thực hiện được những việc cần làm, những điều mình muốn".

Câu hỏi: Từ câu chuyện của bạn Quang, em hãy rút ra ý nghĩa của việc tiết kiệm thời gian.

Tình huống 3: Phong trào “Hộ gia đình tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng” đã lan toả từ gia đình đến cộng đồng. Nhờ những hành động tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng của mỗi người đã góp phần giảm mức tiêu thụ điện, tiêu thụ năng lượng, giảm thiểu khí thải ô nhiễm môi trường, tiết kiệm một phần lớn chi phí cho gia đình và quốc gia.

Câu hỏi: Em hãy nêu ý nghĩa của việc tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng.

2. Căn cứ xác định công dân nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Đọc các thông tin pháp luật dưới đây để trả lời câu hỏi

Thông tin

Luật Quốc tịch Việt Nam năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2014 

(trích)

Điều 5. Quan hệ giữa Nhà nước và công dân (trích)

1. Người có quốc tịch Việt Nam là công dân Việt Nam.

Điều 15. Quốc tịch của trẻ em khi sinh ra có cha mẹ là công dân Việt Nam 

Trẻ em sinh ra trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam.

Điều 16. Quốc tịch của trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam

1. Trẻ em sinh ra trong hoặc ngoài lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là người không quốc tịch hoặc có mẹ là công dân Việt Nam còn cha không rõ là ai thì có quốc tịch Việt Nam.

2. Trẻ em khi sinh ra có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam còn người kia là công dân nước ngoài thì có quốc tịch Việt Nam, nếu có sự thoả thuận bằng văn bản của cha mẹ vào thời điểm đăng kí khai sinh cho con. Trường hợp trẻ em được sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà cha mẹ không thoả thuận được việc lựa chọn quốc tịch cho con thì trẻ em đó có quốc tịch Việt Nam.

Điều 17. Quốc tịch của trẻ em khi sinh ra có cha mẹ là người không quốc tịch

1. Trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có cha mẹ đều là người không quốc tịch, nhưng có nơi thường trú tại Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam

2. Trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam mà khi sinh ra có mẹ là người không quốc tịch, nhưng có nơi thường trú tại Việt Nam, còn cha không rõ là ai thì có quốc tịch Việt Nam.

Điều 18. Quốc tịch của trẻ sơ sinh bị bỏ rơi, trẻ em được tìm thấy trên lãnh thổ Việt Nam (trích)

1. Trẻ sơ sinh bị bỏ rơi, trẻ em được tìm thấy trên lãnh thổ Việt Nam mà không rõ cha mẹ là ai thì có quốc tịch Việt Nam.

Câu hỏi:

a) Căn cứ nào để xác định một người là công dân Việt Nam?

b) Trong những trường hợp dưới đây, trường hợp nào trẻ em là công dân Việt Nam?

- Trẻ em khi sinh ra có cả cha và mẹ là công dân Việt Nam.

- Trẻ em khi sinh ra có cha là công dân Việt Nam, mẹ là công dân nước ngoài.

- Trẻ em khi sinh ra có mẹ là công dân Việt Nam, cha là người không quốc tịch.

- Trẻ em sinh ra trên lãnh thổ Việt Nam có cha mẹ là người không có quốc tịch nhưng có nơi thường trú tại Việt Nam.

- Trẻ em bị bỏ rơi ở Việt Nam, không rõ cha, mẹ là ai.

Ứng phó khi có hoả hoạn

Em hãy quan sát các chỉ dẫn về phòng cháy, chữa cháy dưới đây để thảo luận cách ứng phó trong các trường hợp:

- Khi phát hiện có cháy nổ, hoả hoạn. 

- Khi bị mắc kẹt trong đám cháy.

- Khi bị lửa bén vào quần áo.

1. Tìm hiểu các nhóm quyền cơ bản của trẻ em

Em hãy đọc thông tin kết hợp với quan sát các hình ảnh dưới đây để xác định các quyền trong nhóm quyền được phát triển của trẻ em.

Thông tin: Trẻ em có quyền được tạo điều kiện để phát triển toàn diện, bao gồm việc học tập, vui chơi, tham gia các hoạt động văn hoá, tiếp nhận thông tin, tự do tư tưởng, tự do tín ngưỡng và tôn giáo. Trẻ em cần có sự yêu thương và cảm thông của cha mẹ để phát triển hài hoà.

3. Cách tôn trọng sự thật

Em hãy đọc các thông tin dưới đây để:

- Nhận xét về cách ứng xử của mỗi nhân vật trong các thông tin.

- Thảo luận về cách tôn trọng sự thật.

Bức tranh 1: Thấy tên trộm đang móc túi của hành khách trên xe buýt, Vũ đi đến bên chú phụ xe, thì thầm: “Chú ơi, cháu nhìn thấy người áo đen kia đang móc túi ạ!”.

Bức tranh 2: Giờ ra chơi, Nam ném đá làm vỡ cửa kính lớp học. Thầy giáo biết sự việc xảy ra nên hỏi cả lớp: “Ai đã làm vỡ cửa kính lớp học?”. Cả lớp im lặng, căng thẳng. Dũng nhắc khẽ: “Nam, cậu nhận lỗi đi!”. Nam tỉnh bơ: “Thầy không biết, chẳng tội gì tớ phải nhận”. Thầy giáo hỏi: “Nam, em có biết là ai không?”. Nam vội trả lời: “Thưa thầy, em thấy có một anh ném đá vào cửa kính lớp học rồi chạy đi ạ!”. Thầy hỏi Dũng: “Lớp trưởng, đúng là như vậy chứ?”. Dũng đứng dậy: “Thưa thầy, em đã biết người làm điều đó. Sau giờ học, bạn ấy sẽ gặp riêng thầy để nhận lỗi ạ!”.

Bức tranh 3: Dung cùng mẹ đến nhà bác Mai chơi. Bác bóc bánh giò mời hai mẹ con. Dung lắc đầu, từ chối: “Cháu cảm ơn bác, nhưng nhà cháu không có ai thích món này. Ăn bánh giò béo, ngấy lắm ạ!”. Mẹ Dung từ tốn: “Bác cho em xin miếng nhỏ thôi, mẹ con em vừa mới ăn sáng ở nhà”.

1. Em hãy nêu một số biểu hiện về tự lập và trái với tự lập trong học tập và trong sinh hoạt hằng ngày.

3. Cách tự nhận thức bản thân

Em hãy đọc thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi 

Thông tin 1: Với thầy cô và bạn bè, Hoa là một học sinh tiêu biểu của lớp. Thầy cô và các bạn yêu quý Hoa vì bạn học giỏi, thân thiện, khiêm tốn. Mỗi ngày, Hoa dành thời gian để ghi nhật kí. Hoa cũng thường xuyên trao đổi với người thân, thầy cô, bạn bè những điều còn băn khoăn về bản thân, về cuộc sống và lắng nghe ý kiến của mọi người để điều chỉnh bản thân. Bên cạnh đó, Hoa còn tham gia các hoạt động, thử thách mới để khám phá bản thân.

a) Hoa đã tự nhận thức bản thân bằng cách nào?

b) Em còn biết thêm những cách nào khác để tự nhận thức bản thân? Hãy chia sẻ với các bạn.

Thông tin 2: Bình rất thần tượng ca sĩ nổi tiếng và tìm mọi cách để thay đổi bản thân cho giống với ca sĩ đó từ sở thích, tính cách, trang phục, đầu tóc đến cử chỉ, điệu bộ. Thậm chí, Bình còn ghét cả những người mà ca sĩ đó ghét dù Bình chưa một lần gặp họ.

a) Em có nhận xét gì về hành động, việc làm của Bình?

b) Em có đồng tình với hành động, việc làm đó không? Vì sao?

Thực hiện tiết kiệm tiền
Câu hỏi: Bạn nữ đã làm gì để tiết kiệm tiền? Hãy chia sẻ cách tiết kiệm tiền của em.

Ứng phó khi bị đuối nước

Em hãy đọc thông tin sau và trả lời câu hỏi

Hè này, Lan được tham gia lớp học bơi. Thầy giáo đặc biệt lưu ý đến cách ứng phó và cứu người khi bị đuối nước, đó là:

- Bình tĩnh, hít thật nhiều hơi vào phổi, cố gắng nín thở càng lâu càng tốt, thả lỏng người để nước đẩy sát lên mặt nước.

- Dùng tay hoặc chân làm mái chèo, quạt nước đẩy đầu nhô khỏi mặt nước hoặc cũng có thể quạt nước xiên, đẩy người trôi đi dễ dàng bởi vì trong nước người trở nên nhẹ hơn so với trên cạn.

- Khi chuyển động lên xuống, há miệng to hít vào nhanh và sâu khi ở trên mặt nước, ngậm miệng, thở ra từ từ bằng mũi hoặc bằng miệng khi ở dưới mặt nước.

- Khi thấy có người bị đuối nước thì cần nhanh chóng tìm kiếm sự trợ giúp từ những người xung quanh.

a) Thông tin trên cho biết em cần làm gì:

- Khi bản thân bị đuối nước?

- Khi gặp người bị đuối nước?

b) Em có thể tránh được nguy cơ đuối nước bằng cách nào?

1. Tìm hiểu các nhóm quyền cơ bản của trẻ em

Em hãy đọc thông tin kết hợp với quan sát các hình ảnh dưới đây để xác định các quyền trong nhóm quyền được tham gia của trẻ em.

Thông tin: Trẻ em có quyền được tham gia vào những công việc có ảnh hưởng đến cuộc sống của các em như: được bày tỏ ý kiến, được lắng nghe, tôn trọng, được kết giao, được bàn bạc và quyết định,...

Ứng phó khi gặp mưa dông, lốc, sét

Em hãy quan sát các bức tranh dưới đây và cho biết cần làm gì khi có mưa dông, lốc, sét.

Em còn biết cách ứng phó nào khác khi gặp mưa dông, lốc, sét?

Thực hiện tiết kiệm thời gian

Câu hỏi: Bạn nam đã thực hiện tiết kiệm thời gian như thế nào? Em hãy chia sẻ cách tiết kiệm thời gian của bản thân.

2. Ý nghĩa của quyền trẻ em và thực hiện quyền trẻ em

Em hãy đọc các thông tin sau và trả lời câu hỏi

Thông tin 1: Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em đã thể hiện sự quan tâm của cộng đồng quốc tế đối với trẻ em. Công ước đảm bảo cho trẻ em được sống, được phát triển trong bầu không khí hạnh phúc, yêu thương, an toàn, lành mạnh, bình đẳng; được tham gia vào các hoạt động xã hội; được phát triển đầy đủ, toàn diện về thể chất và tinh thần.

Thông tin 2: Thời phong kiến, pháp luật chủ yếu bảo hộ quyền lợi của giai cấp thống trị, quyền trẻ em không được đảm bảo. Nhiều gia đình vì quá nghèo, không đủ điều kiện nuôi dưỡng nên đã phải bán con cho các gia đình giàu có. Các em phải làm việc vất vả, không được ăn no, không được học hành, hay bị đánh, mắng,...

a) Em hãy cho biết, quyền trẻ em có ý nghĩa như thế nào?

b) Theo em, điều gì sẽ xảy ra nếu quyền trẻ em không được thực hiện?

Ứng phó khi gặp lũ quét, lũ ống, sạt lở đất

Em hãy quan sát các bức tranh dưới đây và cho biết cần làm gì khi xảy ra lũ quét, lũ ống, sạt lở đất.

Em còn biết cách ứng phó nào khác khi gặp lũ quét, lũ ống, sạt lở đất?

Thực hiện tiết kiệm nước

Câu hỏi:

a) Nội dung các bức tranh nhắc em cần làm gì để tiết kiệm nước?

b) Em hãy nêu thêm những cách khác để tiết kiệm nước.

Thực hiện tiết kiệm điện

Em hãy tham gia thảo luận cách thực hiện tiết kiệm điện cùng các bạn trong nhóm:

Minh: Tắt tất cả các phương tiện, thiết bị dùng điện khi không cần thiết.

Oanh: Sử dụng bóng đèn tiết kiệm điện.

Ninh: Tận dụng ánh sáng tự nhiên để không phải bật đèn.

Câu hỏi: Em hãy nêu thêm những cách khác để tiết kiệm điện.

1. Em hãy tìm hiểu và ghi chép nội dung các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân được quy định trong Hiến pháp năm 2013.

1. Em hãy nêu một số biểu hiện thực hiện tốt và thực hiện chưa tốt quyền trẻ em ở gia đình, trường học và địa phương em.

1. Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Lao động cần cù, chăm chỉ là một nét đẹp của truyền thống gia đình, dòng họ.

b. Giữ gìn truyền thống tốt đẹp của gia đình, dòng họ là thể hiện lòng trân trọng và biết ơn với cha mẹ, ông bà, tổ tiên.

c. Chỉ những gia đình, dòng họ giàu mới có truyền thống đáng tự hào.

1. Tìm các câu ca dao, tục ngữ về yêu thương con người và thảo luận về ý nghĩa của những câu ca dao, tục ngữ đó.

1. Em hãy quan sát tranh và trả lời câu hỏi

Tranh số 1: Theo em, bạn trong tranh cần làm gì để có kết quả học tập tốt hơn?

Tranh số 2: Bạn Nam đã siêng năng, kiên trì như thế nào để thực hiện ước mơ của mình?

1. Quan sát các mẫu giấy tờ dưới đây và cho biết: Quốc tịch của một người được ghi nhận ở giấy tờ nào?

2. Em hãy cho biết, bạn nào dưới đây thực hiện tốt, bạn nào thực hiện chưa tốt quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân.

a. Ngoài giờ học ở trường, Kim thường tự học ở nhà và dành thời gian làm việc nhà giúp bố mẹ.

b. Mặc dù nhà rất nghèo nhưng bố mẹ vẫn cố gắng để Thu được tới trường. Tuy nhiên, Thu cho rằng: “Nhà mình nghèo, có cố gắng học cũng không mang lại ích lợi gì”. Thu đến trường chỉ vì bố mẹ muốn, do vậy kết quả học tập của Thu rất kém.

c. Nam thường quát mắng, doạ nạt và đánh em gái vì em hay khóc và bày đồ chơi bừa bãi.

d. Hưng là học sinh cá biệt, hay nghịch. Hôm nay, Hưng rủ các bạn đá bóng trong sân trường và làm vỡ cửa kính lớp học. Cô giáo chủ nhiệm gửi giấy thông báo và nhờ Hưng đưa cho bố mẹ. Trên đường về, Hưng đã bóc thư ra xem trước.

2. Em tán thành hoặc không tán thành ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

a. Trẻ em có quyền được học tập, vui chơi giải trí, không cần làm gì.

b. Trẻ em khuyết tật cũng được hưởng các quyền như những trẻ em khác.

c. Cha mẹ có quyền ưu tiên, chiều chuộng con trai hơn con gái.

d. Lôi kéo trẻ em vào con đường nghiện hút là sai trái.

e. Cho con đi học hay không là quyền của cha mẹ.

2. Xử lí tình huống sau đây:

Tình huống 1: Dòng họ Nguyễn Huy của Bình có truyền thống hiếu học. Hằng năm, cứ vào đầu năm học, dòng họ lại tổ chức trao phần thưởng cho con cháu đạt thành tích cao trong học tập và thi đỗ đại học. Năm nay, Bình không được nhận phần thưởng vì kết quả học tập của bạn chưa cao.

Câu hỏi: Theo em, Bình cần làm gì để phát huy truyền thống hiếu học của dòng họ?

Tình huống 2: Gia đình Hải có nghề truyền thống làm đồ chơi Trung thu. Ông nội của Hải được vinh danh là nghệ nhân nổi tiếng. Bố mẹ của Hải vẫn luôn say mê làm ra những chiếc mặt nạ, đèn ông sao, đèn lồng,... và mong muốn bạn tiếp nối nghề truyền thống của gia đình. Có người khuyên Hải không nên theo nghề truyền thống của gia đình vì vất vả và không còn phù hợp với xu thế hiện nay nữa.

Câu hỏi: Nếu là Hải, em sẽ nói với người khuyên em như thế nào?

Tình huống 3: Gia đình Tuấn có truyền thống yêu nước, ông của Tuấn là lão thành cách mạng, bố của Tuấn đang làm việc trong quân đội. Tuấn rất tự hào về truyền thống gia đình mình nhưng lại muốn trở thành một doanh nhân, bởi theo Tuấn làm công việc gì mà có đóng góp cho đất nước cũng là tiếp nối truyền thống của gia đình. Tùng, bạn của Tuấn, thì lại phản đối và cho rằng Tuấn phải tiếp nối công việc, nghề nghiệp được truyền từ đời ông, cha đến nay mới là tiếp nối truyền thống của gia đình.

Câu hỏi: Em đồng tình với ý kiến của bạn nào? Vì sao?

2. Xử lí tình huống sau đây:

Tình huống 1: Năm học này, Hân dự định đăng kí tham gia cuộc thi hùng biện bằng tiếng Anh do nhà trường tổ chức. Nhưng Hân lo lắng vì vốn từ vựng tiếng Anh của mình còn hạn chế nên đắn đo không biết có nên dự thi hay không.

a) Theo em, Hân có nên tham gia cuộc thi không? Tại sao?

b) Hân cần làm gì để thực hiện được mục tiêu của mình?

Tình huống 2: Lớp 6A có phong trào thi đua giải các bài toán khó. Mặc dù là thành viên trong lớp nhưng Hoà thường xuyên bỏ qua, không làm những bài toán khó vì ngại suy nghĩ.

a) Việc làm của Hoà trong tình huống trên thể hiện bạn thiếu đức tính gì?

b) Nếu là bạn của Hoà, em sẽ khuyên Hoà điều gì?

1. Em hãy đọc các trường hợp sau và trả lời câu hỏi: 

Tình huống 1: Hoa là một lớp trưởng thẳng thắn. Khi thấy bạn nào trong lớp mắc khuyết điểm, Hoa đều ghi vào sổ tay và báo với cô giáo chủ nhiệm. Một số bạn trong lớp tỏ ra không đồng tình với Hoa và đề nghị thay lớp trưởng.

Câu hỏi: Em hãy nhận xét về việc làm của bạn Hoa và các bạn trong lớp.

Tình huống 2: Mai là người thông minh, chân thành, cởi mở nên được bạn bè yêu quý, tin cậy. Nếu bạn nào có lỗi, Mai nhẹ nhàng góp ý để bạn nhận lỗi và sửa lỗi. Nhiều bạn tâm sự những nỗi niềm thầm kín, riêng tư, Mai lắng nghe, chia sẻ và không bao giờ nói lại những chuyện đó với người khác.

Câu hỏi: Theo em, vì sao Mai được bạn bè yêu quý?

1. Khám phá chính mình

Xác định những hiểu biết về bản thân bằng cách sau:

Bước 1: Tự viết lời giới thiệu về bản thân (ưu điểm, hạn chế, tính cách, sở thích,...) trên một nửa trang giấy.

Bước 2: Nhờ bạn bè hoặc người thân viết về ưu điểm, hạn chế, tính cách, sở thích,... về bản thân em trên một nửa trang giấy.

Bước 3: So sánh thông tin của em và của người khác viết về em và hoàn thành việc mô tả về bản thân (với các nội dung về ngoại hình, tính cách, sở thích, điểm mạnh, điểm cần cố gắng).

Bước 4: Liệt kê những ưu điểm, hạn chế và đề xuất các biện pháp phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế của bản thân.

2. Em đồng tình hoặc không đồng tình với việc làm của bạn nào dưới đây? Vì sao?

Trường hợp 1: Gia đình Hà có bốn người: bố, mẹ, Hà và em trai. Để hai chị em Hà có nhiêu thời gian học tập và vui chơi, bố mẹ thường làm hết việc nhà. Mấy hôm nay, mẹ bị ốm nên mọi việc đều do một mình bố xoay xở, còn hai chị em Hà vẫn mải chơi, không giúp đỡ bố cũng không quan tâm, động viên mẹ.

Trường hợp 2: Lan là học sinh khuyết tật mới chuyển đến lớp. Em thường ngồi một chỗ xem các bạn vui đùa, chạy nhảy. Thấy vậy, Mai đến trò chuyện và cùng chơi với Lan.

Trường hợp 3: Cạnh nhà Phúc có một bà cụ neo đơn. Phúc thường sang chơi với cụ mỗi khi rảnh rỗi. Cuối tuần được nghỉ, Phúc rủ các bạn hàng xóm sang quét dọn nhà cửa, nhổ cỏ vườn và nói chuyện để cụ đỡ buồn.

2. Em hãy kể về hành vi ỷ lại, dựa dẫm và phụ thuộc vào người khác mà em đã gặp hoặc nghe kể trong học tập, cuộc sống. Em rút ra bài học gì từ những hành vi đó?

2. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Bố mẹ Hùng là người Nga đến Việt Nam làm ăn, sinh sống. Hùng sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Có người nói Hùng là người Việt gốc Nga, không phải là công dân Việt Nam.

Câu hỏi: Theo em, Hùng có phải là công dân Việt Nam không? Giải thích vì sao.

Tình huống 2: Bố của Lân là người Việt Nam, mẹ là người Đức. Lân sinh ra và lớn lên ở Việt Nam. Nhìn khuôn mặt Lân có nhiều nét của người châu Âu, các bạn trong lớp băn khoăn không biết Lân là công dân nước nào.

Câu hỏi: Theo em, Lân có phải là công dân Việt Nam không? Giải thích vì sao.

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Lan là một học sinh hoạt bát, tích cực tham gia các hoạt động của lớp và liên đội nhưng mẹ Lan thường ngăn cấm không cho Lan tham gia các hoạt động tập thể vì cho rằng sẽ ảnh hưởng đến việc học tập.

Câu hỏi: Theo em, Lan nên làm gì để mẹ không ngăn cấm mình tham gia hoạt động tập thể?

Tình huống 2: Mặc dù công việc của bố mẹ Hà rất vất vả nhưng Hà ít khi làm việc nhà để giúp đỡ bố mẹ vì nghĩ rằng mình chỉ cần có nghĩa vụ học giỏi là đủ.

Câu hỏi:

a) Em suy nghĩ gì về việc làm của Hà?

b) Theo em, Hà cần làm gì để thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ của học sinh?

3. Xử lý tình huống

Tình huống 1. Giờ ra chơi, Quân và các bạn ra sân trường đá cầu. Trong lúc đỡ cầu, Quân vô tình giảm phải chân của Hưng. Mặc dù Quân đã xin lỗi nhưng Hưng vẫn tỏ thái độ khó chịu và mắng chửi Quân bằng những lời lẽ rất khó nghe, thậm chí Hưng còn đe doạ Quân.

Câu hỏi: Nếu là Quân, em sẽ làm gì?

Tình huống 2. Trường Lan tổ chức cho học sinh đi tham quan di tích lịch sử. Tuy nhiên, bố của Lan không muốn cho Lan đi vì địa điểm tham quan ở xa. Lan rất buồn và không biết phải làm gì để bố đồng ý cho mình đi.

Câu hỏi: Nếu là Lan, em sẽ làm gì để bố đồng ý cho mình đi tham quan cùng các bạn?

2. Quan sát các bức tranh sau và trả lời câu hỏi

a) Em hãy nhận xét việc làm của các nhân vật trong các bức tranh và cho biết hậu quả của những việc làm đó.

b) Em có lời khuyên gì đối với các nhân vật trong mỗi bức tranh để giúp họ vượt qua chính mình?

1. Trò chơi “Tiếp sức” kể về bốn nhóm quyền của trẻ em 
Mỗi nhóm lựa chọn một trong bốn nhóm quyền của trẻ em (quyền được sống còn, quyền được bảo vệ, quyền được phát triển, quyền được tham gia) để kể về từng quyền cụ thể của trẻ em ở nhóm quyền đó.

3. Sắm vai xử lí tình huống

Tình huống 1: Bố mẹ cho em tiền ủng hộ những người có hoàn cảnh khó khăn nhưng bạn rủ em dùng số tiền đó để chơi điện tử.

Tình huống 2: Gia đình Hoa rất khó khăn, mẹ bạn bị bệnh hiểm nghèo. Lớp em tổ chức đi thăm, tặng quà, động viên Hoa nhưng một số bạn trong lớp không muốn tham gia.

2. Xử lí tình huống sau đây:

Tình huống 1: Hà tâm sự với Hùng về những mâu thuẫn, khó khăn trong gia đình mình và muốn Hùng không nói với ai. Gần đây, Hà học hành sa sút, bị cô giáo nhắc nhở. Hùng rất muốn nói sự thật về hoàn cảnh của Hà cho cô giáo biết để cô cảm thông và giúp đỡ. Nhưng Hùng băn khoăn không biết có nên nói không.

Câu hỏi:

a) Theo em, Hùng có nên nói với cô giáo về hoàn cảnh của Hà không? Vì sao?

b) Nếu là Hùng, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Lan thấy có một người đàn ông mới chuyển đến khu tập thể. Ông ta lân la làm quen với các bé gái, cho bánh kẹo, đồ chơi rồi rủ về nhà chơi. Lan băn khoăn không biết có nên nói với người lớn không.

Câu hỏi: Theo em, Lan nên làm gì trong tình huống trên?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Tan học sớm, Hoa rủ các bạn vào nhà mình ăn cơm trưa. Về tới nhà, Hoa chợt nhớ ra là lúc sáng mẹ về quê thăm bà ốm nên không nấu cơm sẵn như mọi ngày. Hoa và các bạn cùng vào bếp nhưng loay hoay mãi không biết nấu gì để ăn trưa vì từ trước tới giờ đều được mẹ làm giúp.

Câu hỏi: Nếu là Hoa, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Mặc dù nhà ngay gần trường nhưng hằng ngày bố mẹ vẫn phải đưa đón An đi học. Thấy vậy, Hải hỏi: “Sao cậu không tự đi học?”. An trả lời: “Mình là con trai duy nhất trong nhà, bố mẹ không chăm mình thì còn chăm ai. Mình mới học lớp 6, bố mẹ chăm sóc như vậy là đương nhiên”.

Câu hỏi: Nếu là Hải, em sẽ nói gì với An?

3. Những tình huống nào dưới đây cho thấy các bạn chưa biết cách tự nhận thức bản thân? Vì sao?

Tình huống 1: Minh rất muốn được hát trước lớp nhưng lại sợ bị các bạn chê là hát không hay nên Minh chưa dám thực hiện mong muốn của mình.

Tình huống 2: Sau mỗi lần cô giáo trả bài kiểm tra, Quang thường dành thời gian để so sánh, đối chiếu với bài của các bạn được điểm cao để tìm ra những điểm chưa đúng, chưa hay và nhờ các bạn giải thích những điều mà Quang chưa hiểu.

Tình huống 3: Mỗi khi nhận được lời nhận xét của các bạn trong lớp về những điều cần phải cố gắng, Loan thường tỏ ra khó chịu và không quan tâm đến những điều các bạn góp ý.

1. Chơi trò chơi “Tiếp sức” kể về những tình huống nguy hiểm trong thực tiễn cuộc sống.

2. Em hãy sắp xếp các quyền cụ thể của trẻ em dưới đây theo bốn nhóm quyền theo bảng mẫu:

a. Trẻ em đến tuổi đi học được tới trường.
b. Trẻ em mồ côi được chăm sóc tại cơ sở bảo trợ.
c. Trẻ em có năng khiếu múa hát được học ở các trường nghệ thuật.
d. Trẻ em được viết thư kết bạn, giao lưu với bạn bè năm châu.
e. Trẻ em không phải làm các công việc nặng nhọc, quá sức so với bản thân.
g. Trẻ em được tiêm phòng vắc xin theo quy định của Nhà nước.
h. Trẻ em có quyền có quốc tịch.
i. Trẻ em khuyết tật được học ở các trường chuyên biệt.
k. Trẻ em có quyền được bày tỏ ý kiến, quan điểm cá nhân.
I. Trẻ em được bảo vệ, chống lại việc bóc lột, xâm hại.

1. Em hãy cùng các bạn trong nhóm thực hiện nhiệm vụ sau:

- Liệt kê những biểu hiện lãng phí đồ dùng học tập và cách tiết kiệm đồ dùng học tập của học sinh.

- Liệt kê những biểu hiện lãng phí thời gian và cách tiết kiệm thời gian của học sinh.

2. Hãy nhận xét sự nguy hiểm có thể xảy ra và cách xử lí của mỗi nhân vật trong các tình huống dưới đây:

a) Thấy chuông báo cháy của chung cư vang lên, Hằng chạy ngay ra thang máy để thoát hiểm.

b)Trời nắng nóng, sau khi chơi đá bóng, các bạn rủ nhau xuống sông tắm nhưng Nam từ chối và khuyên các bạn không nên tắm sông.

c) Hoà vẫn lội qua suối để về nhà dù trời đang mưa to và có thể xảy ra lũ quét.

3. Em hãy kể về một tấm gương thực hiện tốt quyền của trẻ em. Em học được điều gì từ tấm gương đó?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Đang trên đường đi học về, Hồng gặp một người lạ, tự xưng là bạn của mẹ và đề nghị đưa Hồng về nhà.

Câu hỏi: Nếu là Hồng, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Tan học, Mai đạp xe về nhà. Bỗng mây đen kéo tới, sấm chớp ầm ầm, mưa rơi nặng hạt. Mai thấy một vài người trú tạm vào gốc cây to bên đường, người thì mặc áo mưa rồi đi tiếp.

Câu hỏi: Nếu là Mai, em sẽ làm gì trong tình huống này?

Tình huống 3: Trời đang mưa đá, một số bạn trong lớp rủ em chạy ra sân trường nhặt đá.

Câu hỏi: Em sẽ làm gì trong tình huống này?

2. Em hãy nhận xét hành vi của các bạn dưới đây:

a. Khi ăn tự chọn ở nhà hàng, Lan chỉ lấy vừa đủ thức ăn.

b. Dương thường bật điều hoà, quạt trần, tivi suốt ngày ngay cả khi ra sân chơi với các bạn.

c. Quân rủ Tuấn ra quán chơi điện tử, tiêu hết cả số tiền mẹ mới cho để mua sách.

4 . Xử lí tình huống

Tình huống: Bố mẹ mua cho Quân rất nhiều sách tham khảo, Quân không thích đọc nên mang sách cho bạn. Khi biết chuyện, bố mẹ rất tức giận và đã mắng Quân. Quân cảm thấy rất ấm ức vì cho rằng mình là trẻ em nên có quyền cho bạn sách, bố mẹ không được phản đối.

Câu hỏi: 

a) Quân hiểu về quyền trẻ em trong tình huống này đúng hay sai? Vì sao?

b) Nếu là Quân, em sẽ ứng xử như thế nào?

3. Xử lí tình huống

Tình huống 1: Gia đình Lan sống bằng những đồng lương ít ỏi của bố. Mấy hôm nữa là đến sinh nhật Lan, nhóm bạn thân trong lớp gợi ý Lan tổ chức sinh nhật ở nhà hàng cho “sang trọng”.

Câu hỏi: Nếu là Lan, em sẽ làm gì?

Tình huống 2: Từ hôm được mẹ mua cho chiếc điện thoại để tiện liên lạc, Hùng không muốn rời nó lúc nào. Ngoài những giờ học trên lớp, Hùng lại mở điện thoại lướt web, lên mạng xã hội tán chuyện với bạn bè, chơi điện tử nên đã sao nhãng chuyện học hành. Cô giáo và bố mẹ đã nhắc nhở nhưng Hùng vẫn không thay đổi vì cho rằng đó là cách để thư giãn, giảm bớt căng thẳng sau giờ học.

Câu hỏi: 

a) Em có nhận xét gì về việc sử dụng thời gian của Hùng? Điều này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến kết quả học tập của bạn?

b) Em có lời khuyên gì cho Hùng?

Tình huống 3: Tuyết luôn nhận mình là người sống tiết kiệm, thích mua hàng giá rẻ nhưng không rõ nguồn gốc, xuất xứ. Bạn thường không chia sẻ đồ dùng của mình với các bạn vì cho rằng cần phải tiết kiệm.

Câu hỏi: Em có đồng tình với cách tiết kiệm của Tuyết không? Vì sao?

1. Em hãy viết thư cho ông bà, bố mẹ để nói lên niềm tự hào của em về truyền thống gia đình, dòng họ và chia sẻ những việc em sẽ làm để phát huy những truyền thống tốt đẹp đó.

1. Em hãy sưu tầm một tấm gương về siêng năng, kiên trì và viết bài học rút ra từ tấm gương đó.

1. Em hãy vẽ một bức tranh hoặc sưu tầm tranh ảnh có nội dung thể hiện thông điệp tự hào là công dân Việt Nam.

1. Em hãy vẽ bức tranh hoặc sưu tầm một câu chuyện thể hiện một việc làm thực hiện tốt quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân và thuyết minh về bức tranh, câu chuyện đó.