Hiến pháp có vị trí như thế nào trong hệ thống pháp luật Việt Nam?

Hiến pháp có vị trí như thế nào trong hệ thống pháp luật Việt Nam?

Vị trí của Hiến pháp được quy định tại Điều 119 Hiến pháp 2013 như sau:

Điều 119

1. Hiến pháp là luật cơ bản của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực pháp lý cao nhất.

Mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp.

Mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lý.

2. Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, các cơ quan khác của Nhà nước và toàn thể Nhân dân có trách nhiệm bảo vệ Hiến pháp.

Cơ chế bảo vệ Hiến pháp do luật định.

Từ quy định trên có thể thấy, Hiến pháp giữ vị trí đặc biệt quan trọng và cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Hiến pháp là đạo luật cơ bản, làm nền tảng cho toàn bộ hệ thống pháp luật; mọi văn bản quy phạm pháp luật khác khi ban hành đều phải phù hợp với Hiến pháp và không được trái với Hiến pháp.

Đồng thời, Hiến pháp không chỉ có hiệu lực pháp lý cao nhất mà còn được bảo vệ bằng cơ chế pháp luật cụ thể; mọi hành vi vi phạm Hiến pháp đều bị xử lý. Việc bảo vệ Hiến pháp là trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và của toàn thể Nhân dân.

Như vậy, trong hệ thống pháp luật Việt Nam, Hiến pháp là luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất, do Quốc hội ban hành để quy định những vấn đề quan trọng của đất nước.

Hiến pháp có vị trí như thế nào trong hệ thống pháp luật Việt Nam? (Hình từ Internet)

Hiến pháp được bổ sung, thay đổi khi nào?

Hiến pháp là luật cơ bản của Nhà nước và có hiệu lực pháp lý cao nhất, nên việc sửa đổi, bổ sung Hiến pháp không thực hiện theo thủ tục thông thường áp dụng đối với các văn bản quy phạm pháp luật khác.

Cụ thể, căn cứ Điều 120 Hiến pháp 2013 quy định:

Điều 120.

1. Chủ tịch nước, Ủy ban thường vụ Quốc hội, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội có quyền đề nghị làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp. Quốc hội quyết định việc làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành.

2. Quốc hội thành lập Ủy ban dự thảo Hiến pháp. Thành phần, số lượng thành viên, nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban dự thảo Hiến pháp do Quốc hội quyết định theo đề nghị của Ủy ban thường vụ Quốc hội.

3. Ủy ban dự thảo Hiến pháp soạn thảo, tổ chức lấy ý kiến Nhân dân và trình Quốc hội dự thảo Hiến pháp.

4. Hiến pháp được thông qua khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Việc trưng cầu ý dân về Hiến pháp do Quốc hội quyết định.

5. Thời hạn công bố, thời điểm có hiệu lực của Hiến pháp do Quốc hội quyết định.

Theo quy định trên, quyền đề nghị làm Hiến pháp, sửa đổi Hiến pháp thuộc về Chủ tịch nước, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ hoặc ít nhất một phần ba tổng số đại biểu Quốc hội. Tuy nhiên, Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền quyết định việc sửa đổi Hiến pháp. (Theo khoản 1 Điều 70 Hiến pháp 2013)

Hiến pháp chỉ được sửa đổi khi có ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành. Quy định này cũng được khẳng định tại khoản 1 Điều 85 Hiến pháp 2013, thể hiện tính đặc biệt quan trọng và sự ổn định của Hiến pháp trong hệ thống pháp luật Việt Nam.

Ví dụ về sửa đổi Hiến pháp liên quan đến sắp xếp đơn vị hành chính

Tại khoản 4 Điều 1 Nghị quyết 203/2025/QH15, Quốc hội đã sửa đổi Điều 110 Hiến pháp 2013 theo hướng thống nhất tổ chức đơn vị hành chính của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo mô hình 02 cấp.

Việc sửa đổi này nhằm phù hợp với yêu cầu thực tiễn trong công tác sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính và hoàn thiện bộ máy chính quyền địa phương, bảo đảm tinh gọn, hiệu quả và thống nhất trong quản lý nhà nước.

Như vậy, đây là ví dụ cho thấy Hiến pháp có thể được sửa đổi khi có yêu cầu quan trọng từ thực tiễn tổ chức bộ máy nhà nước, nhưng phải do Quốc hội quyết định và tuân thủ đúng trình tự, thủ tục theo Điều 120 Hiến pháp 2013.