Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập như thế nào? Hậu quả của những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ học tập của công dân?

Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập như thế nào?

Điều 39 Hiến pháp 2013 khẳng định: “Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập.”

Điều 13 Luật Giáo dục 2019 quy định:

Điều 13. Quyền và nghĩa vụ học tập của công dân

1. Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân. Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập.

2. Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục, tạo môi trường giáo dục an toàn, bảo đảm giáo dục hòa nhập, tạo điều kiện để người học phát huy tiềm năng, năng khiếu của mình.

3. Nhà nước ưu tiên, tạo điều kiện cho người học là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt theo quy định của Luật Trẻ em, người học là người khuyết tật theo quy định của Luật Người khuyết tật, người học thuộc hộ nghèo và hộ cận nghèo thực hiện quyền và nghĩa vụ học tập.

Từ quy định trên, có thể thấy công dân có quyền và nghĩa vụ học tập được thể hiện trên hai phương diện chính:

Về quyền học tập, mọi công dân bình đẳng về cơ hội học tập, không bị phân biệt đối xử vì dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội hay hoàn cảnh kinh tế.

Nhà nước thực hiện công bằng xã hội trong giáo dục và có chính sách ưu tiên, tạo điều kiện cho một số nhóm người học như trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo và hộ cận nghèo,... thông qua các cơ chế hỗ trợ như trợ cấp, miễn hoặc giảm học phí theo quy định.

Bên cạnh đó, công dân có quyền học từ thấp đến cao, học không hạn chế từ tiểu học đến trung học, cao đẳng, đại học và sau đại học; việc vào học ở các cơ sở giáo dục được thực hiện theo quy định của pháp luật về giáo dục, thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển công khai.

Công dân cũng có quyền tự do lựa chọn ngành, nghề phù hợp với sở thích, năng khiếu, năng lực và điều kiện của mình để định hướng nghề nghiệp trong tương lai.

Ngoài ra, công dân có quyền học thường xuyên, học suốt đời và được lựa chọn hình thức học phù hợp (hệ chính quy hoặc giáo dục thường xuyên; học tập trung hoặc không tập trung; ban ngày hoặc buổi tối). Quyền học tập còn thể hiện ở việc công dân có thể học ở các loại hình trường, lớp khác nhau như trường công lập, trường tư thục, trường dân lập, tùy điều kiện và nhu cầu.

Bên cạnh quyền học tập, công dân cũng có nghĩa vụ học tập. Khoản 3 Điều 14 Luật Giáo dục 2019 khẳng định: “Mọi công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ học tập để thực hiện phổ cập giáo dục và hoàn thành giáo dục bắt buộc”. Nhà nước, gia đình và người giám hộ có trách nhiệm tạo điều kiện để công dân trong độ tuổi được học tập.

Công dân có nghĩa vụ chấp hành các quy định của pháp luật về học tập, nếu vi phạm phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng theo quy định. Công dân cũng phải tôn trọng quyền học tập của người khác, không được cản trở hoặc ngăn cấm người khác thực hiện quyền học tập.

Đồng thời, công dân phải tôn trọng thân thể, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tôn giáo, tín ngưỡng, đời sống riêng tư,... của người học, góp phần xây dựng môi trường học tập an toàn cả về thể chất lẫn tinh thần để mọi người yên tâm học tập, rèn luyện và phát huy năng lực bản thân.

Công dân có quyền và nghĩa vụ học tập như thế nào? Hậu quả của những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ học tập của công dân? (Hình từ Internet)

Hậu quả của những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ học tập của công dân?

Những hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ học tập của công dân có thể gây ra nhiều hệ quả tiêu cực, không chỉ đối với người học mà còn ảnh hưởng đến nhà trường và rộng hơn là sự phát triển của xã hội.

Trước hết, các hành vi xâm phạm quyền học tập (như cản trở, ngăn cấm, tạo rào cản để người khác không được đi học hoặc không được học trong điều kiện bình đẳng) sẽ trực tiếp làm cho công dân mất cơ hội tiếp cận tri thức, đặc biệt là những kiến thức, kỹ năng cần thiết để thích ứng với đời sống hiện đại.

Khi việc học bị gián đoạn, người học dễ rơi vào tình trạng hụt hẫng về kiến thức, giảm động lực, thậm chí bỏ học, kéo theo hệ quả lâu dài là giảm cơ hội việc làm và phát triển nghề nghiệp, ảnh hưởng đến thu nhập và chất lượng cuộc sống.

Về mặt xã hội, các hành vi này còn làm gia tăng bất bình đẳng trong giáo dục, tạo khoảng cách cơ hội giữa các nhóm người học và có thể ảnh hưởng xấu đến nguồn nhân lực, từ đó tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Mặt khác, các hành vi vi phạm nghĩa vụ học tập cũng để lại hậu quả đáng kể. Khi công dân không chấp hành quy định về học tập hoặc có hành vi làm ảnh hưởng đến môi trường học đường, không chỉ kết quả học tập của chính người vi phạm bị suy giảm mà còn có thể làm xáo trộn hoạt động bình thường của cơ sở giáo dục, ảnh hưởng đến việc dạy và học của những người khác.

Về lâu dài, việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ học tập còn tác động trực tiếp đến tương lai của người vi phạm: kiến thức thiếu hụt, kỹ năng yếu, khó hòa nhập thị trường lao động và dễ bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển bản thân.