Quyền con người và quyền công dân có phải là một hay không? Cơ quan nào ở Việt Nam có trách nhiệm bảo vệ công lý và quyền con người?

Quyền con người và quyền công dân có phải là một hay không?

Mặc dù quyền con người và quyền công dân có nhiều điểm tương đồng, nhưng về bản chất pháp lý, hai khái niệm "Quyền con người" và "Quyền công dân" là khác nhau, đặc biệt ở chủ thể được hưởng quyền, phạm vi quyền và cơ sở phát sinh quyền.

Thứ nhất, về chủ thể được hưởng quyền

Quyền con người là quyền gắn với thân phận con người, nên mọi người đều là chủ thể của quyền này, bất kể họ là người Việt Nam hay người nước ngoài, có quốc tịch hay không quốc tịch. Nói cách khác, chỉ cần là con người thì họ đã có cơ sở để được thừa nhận và bảo đảm các quyền con người cơ bản.

Trong khi đó, quyền công dân chỉ dành cho người có quốc tịch của một quốc gia nhất định, tức là có tư cách công dân. Quyền công dân phát sinh từ mối quan hệ pháp lý - chính trị giữa cá nhân và Nhà nước. Người không phải là công dân sẽ không được hưởng một số quyền gắn với tư cách công dân, đặc biệt là các quyền chính trị do pháp luật quốc gia quy định.

Thứ hai, về căn cứ hình thành quyền

Quyền con người được nhìn nhận là những quyền vốn có của mỗi cá nhân, mang tính phổ quát và không phụ thuộc vào quốc tịch. Nhà nước có trách nhiệm thừa nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm việc thực hiện các quyền này theo Hiến pháp và pháp luật.

Ngược lại, quyền công dân gắn chặt với địa vị pháp lý của công dân trong một quốc gia. Quyền này hình thành khi cá nhân được Nhà nước công nhận tư cách công dân (thông qua quốc tịch) và được pháp luật quốc gia quy định cụ thể về nội dung, điều kiện thực hiện và cơ chế bảo đảm quyền.

Thứ ba, về phạm vi và tính chất quyền

Quyền con người có phạm vi bao quát rộng vì bao trùm nhiều nhóm quyền cơ bản của con người như: quyền được sống; quyền về đời sống, thân thể, danh dự, đời tư; quyền tự do cá nhân; quyền kinh tế - xã hội - văn hóa;... Những quyền này hướng tới mục tiêu chung là bảo đảm con người được sống, được tôn trọng và có điều kiện phát triển.

Trong khi đó, quyền công dân có phạm vi chủ thể hẹp hơn nhưng bao gồm những quyền mang tính chính trị đặc thù như: quyền tham gia vào đời sống chính trị; quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội; quyền bầu cử, ứng cử, biểu quyết,... Đây là nhóm quyền thể hiện vị trí của cá nhân trong cộng đồng chính trị của quốc gia, nên thường chỉ áp dụng cho công dân của quốc gia đó.

Tóm lại, quyền con người và quyền công dân không phải là một. Quyền con người là những quyền cơ bản gắn với mọi người, không phụ thuộc vào quốc tịch; còn quyền công dân là những quyền gắn với tư cách công dân của một quốc gia, chỉ phát sinh khi cá nhân có quốc tịch và quan hệ pháp lý - chính trị với Nhà nước.

Tuy nhiên, hai nhóm quyền này không hoàn toàn tách biệt mà có mối quan hệ chặt chẽ với nhau: quyền con người là nền tảng chung, còn quyền công dân là sự cụ thể hóa quyền con người trong phạm vi quốc gia, qua đó Nhà nước xác định rõ nội dung, điều kiện và cơ chế bảo đảm để các quyền của con người được thực hiện đầy đủ, hiệu quả hơn đối với công dân của quốc gia mình.

Quyền con người và quyền công dân có phải là một hay không? Cơ quan nào ở Việt Nam có trách nhiệm bảo vệ công lý và quyền con người? (Hình từ Internet)

Cơ quan nào ở Việt Nam có trách nhiệm bảo vệ công lý và quyền con người?

Căn cứ Khoản 3 Điều 102 Hiến pháp 2013 quy định:

Điều 102.

...

3. Tòa án nhân dân có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Như vậy, ở Việt Nam, Tòa án nhân dân là cơ quan duy nhất được Hiến pháp giao chức năng thực hiện quyền tư pháp và trực tiếp bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân.

Thông qua hoạt động xét xử, Tòa án nhân danh Nhà nước xem xét và ra phán quyết đối với các vụ việc theo quy định của pháp luật, nhằm bảo đảm công bằng, xử lý hành vi vi phạm và khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Qua đó, góp phần bảo đảm công lý được thực thi và các quyền con người được tôn trọng trên thực tế.