Pháp luật có những đặc điểm nào? Vai trò của pháp luật trong đời sống? Ví dụ về vai trò của pháp luật?

Pháp luật có những đặc điểm nào?

Pháp luật được hiểu là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung, do Nhà nước ban hành và được bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước.

Do đó, pháp luật hiện nay có những đặc điểm sau đây:

- Tính quy phạm phổ biến: pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự chung, được áp dụng nhiều lần, ở nhiều nơi, đối với tất cả mọi người. Đây là đặc điểm để phân biệt pháp luật với các quy phạm xã hội khác.

- Tính quyền lực, bắt buộc chung: pháp luật do Nhà nước ban hành và được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh của quyền lực nhà nước. Mọi tổ chức, cá nhân không phân biệt địa vị, nghề nghiệp, chức vụ, quyền hạn đều phải thực hiện pháp luật. Mọi hành vi vi phạm pháp luật đều bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lí nghiêm minh tuỳ theo mức độ vi phạm.

- Tính xác định chặt chẽ về mặt hình thức:

+ Pháp luật phải được thể hiện bằng các văn bản có chứa quy phạm pháp luật.

+ Văn bản quy phạm pháp luật phải do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành theo trình tự, thủ tục, hình thức luật định. Chỉ các cơ quan nhà nước có thẩm quyền do Hiến pháp, luật quy định mới được ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

+ Tất cả văn bản quy phạm pháp luật đều phải phù hợp, không được trái với Hiến pháp. Văn bản quy phạm pháp luật do cấp dưới ban hành không được trái với nội dung văn bản do cấp trên ban hành.

Từ những đặc điểm trên có thể thấy, pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, là công cụ để Nhà nước quản lí xã hội một cách thống nhất, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời duy trì trật tự, kỉ cương và công bằng xã hội. Nhờ có pháp luật, các quan hệ xã hội được điều chỉnh ổn định, góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Pháp luật có những đặc điểm nào? Vai trò của pháp luật trong đời sống? Ví dụ về vai trò của pháp luật? (Hình từ Internet)

Vai trò của pháp luật trong đời sống? Ví dụ về vai trò của pháp luật?

Pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, trước hết pháp luật là phương tiện để Nhà nước quản lý xã hội, trong đó:

- Pháp luật điều chỉnh, định hướng các quan hệ xã hội theo khuôn mẫu chung thống nhất, tạo nên trật tự xã hội ổn định, đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội.

- Pháp luật là phương tiện để Nhà nước kiểm tra, kiểm soát hoạt động của cá nhân, tổ chức, trong phạm vi lãnh thổ của mình.

- Pháp luật tạo cơ sở pháp lí để Nhà nước phát huy quyền lực, sức mạnh trong quản lí nhà nước nhằm đảm bảo dân chủ, công bằng, bình đẳng và tiến bộ xã hội.

Bên cạnh đó, pháp luật còn là phương tiện để công dân thực hiện quyền, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân, như:

- Pháp luật xác lập, ghi nhận các quyền của công dân trong mọi lĩnh vực đời sống.

- Tạo cơ sở pháp lí để công dân thực hiện quyền và yêu cầu Nhà nước bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bản thằn.

- Tạo cơ sở pháp lí để giải quyết các tranh chấp, khiếu nại và xử lí các hành vi xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

Ví dụ về vai trò của pháp luật, như:

(1) Luật Trật tự giao thông đường bộ 2024 được ban hành quy định người tham gia giao thông phải đi đúng làn đường, chấp hành tín hiệu đèn giao thông và đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy. Nhờ đó, các hoạt động giao thông diễn ra có trật tự, hạn chế tai nạn và bảo đảm an toàn cho xã hội.

(2) Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định quyền và nghĩa vụ bình đẳng giữa vợ và chồng, bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em. Điều này tạo cơ sở pháp lí để Nhà nước bảo đảm dân chủ, công bằng và tiến bộ trong các quan hệ gia đình và xã hội.

(3) Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố cáo 2018 quy định khi quyền lợi bị xâm phạm, như tranh chấp đất đai hoặc bị xâm hại về tài sản, công dân có thể làm đơn khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện ra tòa án theo quy định của pháp luật.