Người dưới 18 tuổi có được từ chối nhận di sản thừa kế không?

Giao dịch dân sự do người dưới 18 tuổi xác lập, thực hiện được quy định thế nào?

Căn cứ khoản 1 Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Người chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi.”

Đối với các giao dịch dân sự do người chưa thành niên xác lập, thực hiện được quy định cụ thể như sau:

- Giao dịch dân sự của người chưa đủ sáu tuổi do người đại diện theo pháp luật của người đó xác lập, thực hiện.

- Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi khi xác lập, thực hiện giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ giao dịch dân sự phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi.

- Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự, trừ giao dịch dân sự liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giao dịch dân sự khác theo quy định của luật phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.

Như vậy, những giao dịch dân sự của người dưới 18 tuổi được xác lập, thực hiện thông qua người đại diện của họ.

Đại diện theo pháp luật của cá nhân được xác định theo quy định tại Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

- Là cha, mẹ đối với con chưa thành niên.

- Là người giám hộ đối với người được giám hộ.

Người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi là người đại diện theo pháp luật nếu được Tòa án chỉ định.

- Là người do Tòa án chỉ định trong trường hợp không xác định được người đại diện theo 02 trường hợp nêu trên.

- Là người do Tòa án chỉ định đối với người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự.

Theo quy định tại Điều 47 Bộ luật Dân sự 2015, người được giám hộ được xác định như sau:

+ Là người chưa thành niên không còn cha, mẹ hoặc không xác định được cha, mẹ;

+ Người chưa thành niên có cha, mẹ nhưng cha, mẹ đều mất năng lực hành vi dân sự; cha, mẹ đều có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; cha, mẹ đều bị hạn chế năng lực hành vi dân sự; cha, mẹ đều bị Tòa án tuyên bố hạn chế quyền đối với con; cha, mẹ đều không có điều kiện chăm sóc, giáo dục con và có yêu cầu người giám hộ;

+ Người mất năng lực hành vi dân sự;

+ Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Người dưới 18 tuổi có được từ chối nhận di sản thừa kế không? (Hình từ Internet)

Người dưới 18 tuổi có được từ chối nhận di sản thừa kế không?

Căn cứ Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về từ chối nhận di sản thừa kế như sau:

- Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

- Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.

- Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.

Theo quy định trên, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản nếu việc từ chối đó không nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.

Tuy nhiên, đối với người dưới 18 tuổi, việc thực hiện quyền này không hoàn toàn do họ tự quyết định, mà phải thông qua người đại diện theo pháp luật, do năng lực hành vi dân sự của họ chưa đầy đủ theo quy định. Vì vậy, việc từ chối nhận di sản trong trường hợp này cần được xem xét theo từng chủ thể đại diện cụ thể như sau:

Trường hợp 01: Người dưới 18 tuổi được đại diện bởi cha, mẹ

Trong trường hợp này, người dưới 18 tuổi vẫn có thể từ chối nhận di sản thừa kế, nhưng việc từ chối phải được thực hiện thông qua hoặc có sự đồng ý của cha, mẹ là người đại diện theo pháp luật. Đồng thời, việc từ chối phải lập thành văn bản, gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người có trách nhiệm phân chia di sản, và phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản theo quy định của pháp luật.

Trường hợp 02: Người dưới 18 tuổi được đại diện bởi người giám hộ

Đối với trường hợp này, việc từ chối nhận di sản phải được thực hiện thông qua người giám hộ, đồng thời phải đảm bảo nguyên tắc pháp luật đã quy định rằng, việc từ chối đó để “bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ” (Theo Điều 55, Điều 56 Bộ luật Dân sự 2015).

Hơn nữa, đối với di sản là tài sản có giá trị lớn thì còn phải được sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ. (Theo Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015)

Trên thực tế, việc từ chối nhận di sản khó có thể được coi là mang lại lợi ích cho người chưa thành niên, đặc biệt khi di sản là tài sản có giá trị. Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền thường xem xét rất chặt chẽ đối với việc từ chối này, và trên thực tế, không dễ để thực hiện việc từ chối nhận di sản thay cho người chưa thành niên, trừ khi có căn cứ rõ ràng chứng minh việc từ chối là cần thiết nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.