Hiểu thế nào là cơ chế thị trường? Đâu là ưu điểm, nhược điểm của cơ chế thị trường?

Hiểu thế nào là cơ chế thị trường?

Trong đời sống hằng ngày, chúng ta thường xuyên tham gia vào các hoạt động mua bán như mua quần áo, đồ ăn, sách vở, đồ dùng học tập… Khi đó, người bán muốn bán được nhiều hàng để có lợi nhuận, còn người mua muốn mua được sản phẩm phù hợp với nhu cầu và giá cả hợp lí. Những mối quan hệ qua lại đó tạo nên thị trường. Cơ chế thị trường chính là cách thức mà thị trường vận hành và điều tiết các hoạt động kinh tế.

Có thể hiểu, cơ chế thị trường là hệ thống các quan hệ kinh tế mang tính tự điều chỉnh, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế như cung - cầu, giá cả, cạnh tranh và lợi nhuận... Thông qua các quy luật này, thị trường điều tiết việc sản xuất và tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ trong nền kinh tế.

Ví dụ, khi một sản phẩm được nhiều người ưa chuộng, nhu cầu tăng sẽ làm giá bán tăng, thu hút các doanh nghiệp mở rộng sản xuất. Ngược lại, khi sản phẩm tiêu thụ chậm, giá giảm, doanh nghiệp sẽ thu hẹp sản xuất để tránh thua lỗ.

Hiểu thế nào là cơ chế thị trường? Đâu là ưu điểm, nhược điểm của cơ chế thị trường? (Hình từ Internet)

Đâu là ưu điểm của cơ chế thị trường đến đời sống, kinh tế và xã hội?

Một trong những ưu điểm quan trọng của cơ chế thị trường là thúc đẩy tính năng động, sáng tạo của các chủ thể kinh tế. Trong môi trường cạnh tranh, các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển buộc phải không ngừng cải tiến sản phẩm, nâng cao chất lượng, hạ giá thành và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng. Nhờ đó, lực lượng sản xuất được phát triển và nền kinh tế có điều kiện tăng trưởng.

Ví dụ, trên thị trường hiện nay có rất nhiều cửa hàng bán quần áo học sinh. Những cửa hàng có mẫu mã đẹp, chất lượng tốt, giá cả phù hợp thường thu hút được nhiều khách hàng và kinh doanh hiệu quả. Ngược lại, những cửa hàng bán sản phẩm kém chất lượng hoặc giá quá cao sẽ ít người mua và có thể phải đóng cửa. Điều này cho thấy cơ chế thị trường đã tạo ra áp lực cạnh tranh, buộc người kinh doanh phải cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

Bên cạnh đó, cơ chế thị trường còn góp phần phân bổ nguồn lực kinh tế tương đối hiệu quả. Các nguồn lực như vốn, lao động thường được chuyển đến những ngành, lĩnh vực có nhu cầu cao và khả năng sinh lợi tốt hơn. Nhờ vậy, hàng hóa và dịch vụ được sản xuất phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của xã hội.

Ngoài ra, cơ chế thị trường giúp thoả mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu của con người. Người tiêu dùng có nhiều sự lựa chọn về hàng hóa, dịch vụ với chất lượng và giá cả khác nhau, từ đó nâng cao mức sống và góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội.

Đâu là nhược điểm của cơ chế thị trường đến đời sống, kinh tế và xã hội?

Bên cạnh những ưu điểm, cơ chế thị trường cũng tồn tại nhiều nhược điểm vốn có. Trước hết, cơ chế thị trường tiềm ẩn rủi ro và nguy cơ mất cân đối cung - cầu, có thể dẫn đến suy thoái hoặc khủng hoảng kinh tế. Khi các doanh nghiệp chạy theo lợi nhuận, mở rộng sản xuất trong khi nhu cầu tiêu dùng không tăng tương ứng, hàng hóa không tiêu thụ được sẽ gây thua lỗ, thậm chí phá sản.

Ví dụ, khi một sản phẩm đang được ưa chuộng, nhiều cơ sở sản xuất cùng lúc mở rộng quy mô. Tuy nhiên, nếu thị hiếu người tiêu dùng thay đổi, sản phẩm đó không còn được quan tâm thì hàng hóa sẽ bị tồn kho, doanh nghiệp thua lỗ và người lao động có thể mất việc làm.

Ngoài ra, cơ chế thị trường có thể làm phát sinh các hành vi cạnh tranh không lành mạnh như làm hàng giả, hàng nhái... Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính mà còn ảnh hưởng đến quyền lợi, sức khỏe của người tiêu dùng và trật tự xã hội.

Một nhược điểm khác của cơ chế thị trường là không tự khắc phục được tình trạng phân hoá giàu nghèo. Những người có vốn, trình độ và điều kiện thuận lợi thường dễ thành công và nhanh chóng trở nên giàu có, trong khi những người thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm hoặc gặp rủi ro trong kinh doanh dễ rơi vào thua lỗ, thất nghiệp. Nếu tình trạng này kéo dài, sự chênh lệch giàu nghèo sẽ gia tăng và có thể gây bất ổn xã hội.

Chính vì vậy, để phát huy những ưu điểm và hạn chế các nhược điểm của cơ chế thị trường, Nhà nước cần tăng cường vai trò quản lí vĩ mô nền kinh tế thông qua pháp luật, chính sách và các công cụ điều tiết phù hợp, bảo đảm nền kinh tế phát triển ổn định, bền vững và tiến bộ xã hội.