Hiến pháp năm 1946 là Hiến pháp thứ mấy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam?

Hiến pháp năm 1946 là Hiến pháp thứ mấy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam?

Hiến pháp năm 1946 là bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, được Quốc hội khóa I thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, ngày 9/11/1946. Đây là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử lập hiến nước ta, tạo nền tảng pháp lý cho việc tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước, đồng thời thể hiện rõ tinh thần độc lập, tự chủ và khát vọng xây dựng một quốc gia dân chủ, tiến bộ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Bản Hiến pháp gồm Lời nói đầu, 7 chương và 70 điều, quy định về chính thể, quyền và nghĩa vụ của công dân cũng như tổ chức bộ máy nhà nước từ Nghị viện nhân dân, Chính phủ, Hội đồng nhân dân, Ủy ban hành chính đến cơ quan tư pháp, đồng thời đề cập đến cơ chế sửa đổi Hiến pháp.

Sự ra đời của Hiến pháp năm 1946 gắn liền với yêu cầu cấp thiết của một nhà nước vừa giành được độc lập, cần xác lập một thể chế chính trị hợp pháp, hợp hiến và dân chủ.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, trước đông đảo đồng bào Thủ đô, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trang trọng đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ngay sau đó, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ ngày 3/9/1945, Người đã xác định việc xây dựng một bản hiến pháp dân chủ là một trong những nhiệm vụ cấp bách hàng đầu.

Tiếp đó, ngày 20/9/1945, Chính phủ lâm thời ban hành sắc lệnh thành lập Ban dự thảo Hiến pháp gồm 7 thành viên do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Đến tháng 11/1945, bản dự thảo được hoàn thành và công bố rộng rãi để toàn dân thảo luận, góp ý.

Việc lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân cho thấy tinh thần dân chủ rõ nét, khi người dân thuộc nhiều tầng lớp khác nhau đều có thể đóng góp vào nội dung Hiến pháp. Điều này phản ánh quan điểm đề cao vai trò của nhân dân trong việc xây dựng nhà nước.

Ngày 2/3/1946, trên cơ sở Ban dự thảo Hiến pháp của Chính phủ, Quốc hội khóa I đã thành lập Ban dự thảo Hiến pháp gồm 11 người, đại diện cho nhiều tổ chức, đảng phái khác nhau do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu. Trên cơ sở tổng hợp ý kiến của nhân dân, bản dự thảo cuối cùng được hoàn thiện và trình Quốc hội thông qua vào ngày 9/11/1946.

Tuy nhiên, do hoàn cảnh chiến tranh bùng nổ ngay sau đó (chỉ 10 ngày sau khi Quốc hội thông qua Hiến pháp, cuộc kháng chiến toàn quốc bắt đầu), nên Hiến pháp năm 1946 không được chính thức công bố và triển khai đầy đủ trên thực tế. Dẫu vậy, dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những tư tưởng và nguyên tắc cơ bản của bản Hiến pháp này vẫn được vận dụng linh hoạt trong thực tiễn, phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước lúc bấy giờ.

Hiến pháp năm 1946 là Hiến pháp thứ mấy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam? (Hình từ Internet)

Nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp năm 1946 như thế nào?

Các nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp năm 1946 được thể hiện rõ ngay trong Lời nói đầu, phản ánh tư tưởng tiến bộ và định hướng xây dựng nhà nước của Việt Nam thời kỳ đầu độc lập.

Cụ thể, 03 nguyên tắc cơ bản là:

- Đoàn kết toàn dân, không phân biệt giống nòi, gái trai, giai cấp, tôn giáo.

Hiến pháp khẳng định tinh thần đoàn kết toàn dân, nhấn mạnh sự gắn bó của mọi tầng lớp nhân dân không phân biệt dân tộc, giới tính, giai cấp hay tôn giáo. Đây là cơ sở quan trọng để củng cố sức mạnh đại đoàn kết trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước.

- Đảm bảo các quyền tự do dân chủ.

Hiến pháp đề cao việc bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của công dân. Những quyền cơ bản như tự do ngôn luận, tín ngưỡng, bầu cử… được ghi nhận, thể hiện rõ quan điểm tôn trọng và phát huy vai trò làm chủ của nhân dân.

- Thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân.

Nguyên tắc này nhấn mạnh việc xây dựng một bộ máy nhà nước có hiệu lực, hiệu quả, đủ năng lực quản lý đất nước, đồng thời hoạt động vì lợi ích của nhân dân và chịu sự giám sát của nhân dân.