Đặc điểm của trách nhiệm pháp lý như thế nào? Phân loại trách nhiệm pháp lý ra sao?

Đặc điểm của trách nhiệm pháp lý như thế nào?

Trách nhiệm pháp lý là nghĩa vụ mà các chủ thể phải gánh chịu hậu quả bất lợi do Nhà nước quy định từ hành vi vi phạm pháp luật của mình.

Đặc điểm của trách nhiệm pháp lý như sau:

- Trách nhiệm pháp lý là loại trách nhiệm do pháp luật quy định.

- Trách nhiệm pháp lý chỉ phát sinh khi có chủ thể vi phạm pháp luật.

- Trách nhiệm pháp lý do cá nhân hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với chủ thể vi phạm pháp luật.

- Trách nhiệm pháp lý gắn với các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước, có giá trị pháp lý bắt buộc thực hiện đối với các chủ thể vi phạm pháp luật.

- Trách nhiệm pháp lý là hậu quả bất lợi đối với chủ thể vi phạm pháp luật.

Đặc điểm của trách nhiệm pháp lý như thế nào? Phân loại trách nhiệm pháp lý ra sao? (Hình từ Internet)

Phân loại trách nhiệm pháp lý ra sao?

Trách nhiệm pháp lý bao gồm: trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hành chính, trách nhiệm kỷ luật.

Cụ thể như sau:

- Trách nhiệm hình sự:

+ Trách nhiệm hình sự là loại trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc nhất, được quy định trong Bộ luật Hình sự, phát sinh khi có chủ thể có hành vi vi phạm hình sự. Loại trách nhiệm này do Tòa án áp dụng đối với chủ thể vi phạm hình sự.

+ Trách nhiệm hình sự tước bỏ quyền, lợi ích của chủ thể vi phạm hình sự và gắn liền với các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc như: phạt tiền, phạt tù, tù chung thân, tử hình,…

Ví dụ: Bạn A đủ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, đã trộm cắp tài sản của người khác với giá trị lớn. Hành vi của A là tội phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự, nên A bị Tòa án xét xử và phải chấp hành hình phạt tù theo quy định của pháp luật.

- Trách nhiệm dân sự:

+ Trách nhiệm dân sự được quy định trong Bộ luật Dân sự và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan. Trách nhiệm dân sự phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm dân sự. Trách nhiệm dân sự phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm dân sự, xâm phạm các quyền và lợi ích dân sự của chủ thể khác.

+ Mục đích của trách nhiệm dân sự là khôi phục lại tình trạng ban đầu của các quyền dân sự bị xâm phạm, buộc chủ thể vi phạm phải gánh chịu thiệt hại về tài sản, nhân thân. Trách nhiệm dân sự gắn với các biện pháp như: buộc xin lỗi, cải chính công khai; buộc bồi thường thiệt hại; buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự,…

Ví dụ: Anh B ký hợp đồng mua bán nhà với chị C nhưng sau khi nhận tiền, anh B không giao nhà đúng thời hạn như đã thỏa thuận, gây thiệt hại cho chị C. Tòa án buộc anh B phải bồi thường thiệt hại và tiếp tục thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng.

- Trách nhiệm hành chính:

+ Trách nhiệm hành chính được quy định trong Luật Xử lý vi phạm hành chính và các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan. Trách nhiệm hành chính phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm hành chính, tức là vi phạm các quy định của pháp luật về quản lý nhà nước nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.

+ Trách nhiệm hành chính do các chủ thể và cơ quan nhà nước có thẩm quyền áp dụng đối với chủ thể vi phạm hành chính. Chủ thể vi phạm phải gánh chịu những hậu quả nhất định về tài sản, công việc,… Trách nhiệm hành chính gắn liền với các biện pháp như: phạt tiền; tước quyền sử dụng giấy phép có thời hạn; tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm,…

Ví dụ: Anh D điều khiển xe máy không đội mũ bảo hiểm và vượt đèn đỏ. Hành vi này vi phạm các quy định về trật tự an toàn giao thông nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, nên anh D bị xử phạt tiền theo quy định của pháp luật.

- Trách nhiệm kỷ luật:

+ Trách nhiệm kỷ luật được quy định trong Bộ luật Lao động; Luật Cán bộ, công chức; Luật Viên chức và các văn bản liên quan khác. Trách nhiệm kỷ luật phát sinh khi chủ thể có hành vi vi phạm kỷ luật trong nội bộ cơ quan, tổ chức, đơn vị. Trách nhiệm kỷ luật do người đứng đầu cơ quan, tổ chức áp dụng đối với chủ thể vi phạm kỉ luật.

+ Loại trách nhiệm này buộc người vi phạm phải gánh chịu thiệt hại về danh dự, uy tín, công việc, thu nhập,… và gắn với các biện pháp như: khiển trách, cảnh cáo, hạ bậc lương, buộc thôi việc,…

Ví dụ: E là học sinh nhưng thường xuyên đi học muộn và không chấp hành nội quy nhà trường. Nhà trường đã ra quyết định khiển trách và cảnh cáo đối với E theo quy định.

Trách nhiệm pháp lý được phân loại trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hành chính và trách nhiệm kỷ luật. Mỗi loại được áp dụng đối với những hành vi vi phạm pháp luật khác nhau và có hình thức xử lí riêng. Việc phân loại trách nhiệm pháp lý giúp bảo đảm trật tự xã hội và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của mọi cá nhân, tổ chức.